Wonderful World…. કેવી મનોહર દુનિયા…Saryu Parikh

http://Wonderful World કેવી મનોહર દુનિયા…Saryu Parikh

Wonderful World…

I see trees of green, Red roses too
I see them bloom, For me and you
And I think to myself…What a wonderful world…
I see skies of blue, And clouds of white
The bright blessed day, The dark sacred night
And I think to myself…What a wonderful world…
The colors of the rainbow, So pretty in the sky
Are also on the faces of people going by
I see friends shaking hands, Saying, “How do you do?”
They’re really saying, “I love you”…
I hear babies cry, I watch them grow
They’ll learn much more, Than I’ll never know
And I think to myself…What a wonderful world
Yes, I think to myself
What a wonderful world
Oh yeah
                  ===
Writer(s): Douglas George, Thiele Bob Being used in the film “Good Morning, Vietnam” in 1987.  In 1968, it charted only at number 116, but this time it went to 32. The curious thing is that the film is set in 1965, two years before the song was first released. Louis Armstrong’s recording was inducted in the Grammy Hall of Fame in 1999.  To listen go to this clip: https://youtu.be/CWzrABouyeE
“What A Wonderful World” …Forwarded by Nitin Vyas. NDVyas2@gmail.com

કેવી મનોહર દુનિયા...

હું જોઉં લાલ ગુલાબ ને વૃક્ષો લીલા
સૌ આપણા માટે જાણે હસતા ખીલતા
 ને હું વિચારું…અહા! કેવી મનોહર દુનિયા

હું જોતો નીલ આકાશ ને શુભ્ર સંગ વાદળીઓ,
તેજલ મંગળ દિન ને ઘેરી પાવન રાતો
ને હું વિચારું…અહા! કેવી મનોહર દુનિયા

મેઘધનુના રંગો જોને શણગારે આકાશ
ચહેરાઓ પર ઝળકે તેનો તેજોમય આભાસ
જોઉં છું કે, મિત્રો કરતા હોંશે હસ્ત મિલાપ
પૂછે છે એ “હાલ કેમ છે? મને કરોને વાત”
સાચે તો, દરકાર કરે છે, “પ્રેમ કરે છે.”

બાળક કેરા ક્રંદન સાથે સુણું આશનું ગીત
ઊભરતા ને ઊજરતા, બાળકનું સંગીત
જાણું છું કે બનશે એ મારા કરતા અદકેરા
ના જાણું કે બનશે કેવા અનુપ ને ઊંચેરા
અને હું વિચારું, અહા! કેવી મનોહર દુનિયા

હાં, મારા મન અંતરના સ્પંદન…
અહા! શું મનોહર દુનિયા
હાં, ખરેખર 
              —– ભાવાનુવાદઃ સરયૂ પરીખ
સૃષ્ટિની સામાન્ય વસ્તુઓમાં સુંદરતા જોઈ જે આનંદિત થાય છે તે સરળ, સહજ અને અપેક્ષા-રહિત વ્યક્તિ છે. અન્યમાં સ્નેહ જોવો અને તેનો પ્રતિધ્વનિ આપવા જેવી સંવેદના હોય તેને બધે પ્રેમનો અનુભવ થાય છે. જીવનના ચડાવ ઉતારમાં, ‘દુનિયા અદ્ભૂત છે’ એ લાગણી ઝરણાની જેમ અંતઃસ્થલમાં વહેતી રહે.

saryuparikh@yahoo.com   www.saryu.wordpress.com

પ્રતિભાવઃ તમારો સંદેશો અને સાથેનો ભાવાનુવાદ વાંચ્યા પછી “માનનીય શ્રી સરયૂબેન પરીખ” સહેજે લખાઈ જાય.    નીતિન વ્યાસ.

ઊર્મિલ સંચાર. નવલિકાઃ સરયૂ પરીખ

                        

               પ્રકરણ ૧. ભારતની સફર.      

શોમ અને તેના માતા-પિતા હ્યુસ્ટન પાછાં ફરી રહ્યાં હતાં. Yellowstone National park, Wyomingમાં એક સપ્તાહની રજાઓ પછી શોમનો ભણવાનો થાક ઊતરી ગયો લાગતો હતો. એ ઉન્નત શીખરો, દરિયા જેવા દેખાતા તળાવ અને ધરતીમાંથી ફૂટતા ઊનાં પરપોટા…! કુદરતની ભવ્યતા શોમની વિચારધારા બદલી ગયાં. વિમાનની સફર દરમ્યાન મોકાનો સમય જોઈ માહીએ વાત છેડી…નવલિકા

More

A painting

 painting of Saryu by Dilip Parikh. August 2020

A Poem for Him

Since we cosigned in the race of this life cycle,
We have been two wheels of the same bicycle.

You lead me through the seven set circles,
Each has been conjured with many miracles.

The loyalty and longing intertwine hearts,
The routines and the duties tug us apart.

Your foot on the brake and steady navigation
have guided our lives without deviation.

In life’s uphill journey, I follow when you roll,
If you slip into reverse, I cruise and control.

The push and pull, check and balance,
A keen, kind critique brings the best out of me.

A good spouse, a great father, a superb grandfather,
I hope and wish the ride goes far and farther.
——-
SD1969

For Dilip…on May 19TH…with TLC…Saryu

જીવન સાઇકલ

જીવન કેરી સાઇકલના, હું ને તું બે પૈડા,
એકમેકની આગળ-પાછળ સંગાથીના હઇડા.

રોજ રોજની રામાયણમાં મુજને ટેકો આપે,
વેરાયેલી લાગણીઓ તું સંકોરીને રાખે.

ચઢાણ ઊંચું, ખડબડ રસ્તો, જ્યારે મુશ્કેલ લાગે,
ઉતાવળે જો આગળ ખેંચું, બ્રેક દઈ સંભાળે.

ખેંચતાણ ને અમતલ સમતલ પૈડા ફરતાં જાયે,
કસી કસીને સો ટચ સોનું મને કરી ઝળકાવે.
———

Unacceptable

                            મિત્રો સાથે વાતો…સરયૂ પરીખ. ૮.અસ્વીકાર્ય…
ગુજરાતીમાં વાર્તા વાંચવા..ઊપરની લિન્ક પર ક્લિક કરો.

                       Unacceptable                      Saryu Parikh

          I was helping a nonprofit immigration agency with Hindi or Gujarati-speaking clients. One day I was asked to meet a lawyer and a client. I was introduced to a gentle-mannered young man, Salim.

With a faint smile, Salim greeted me and spoke in Hindi.
He said, “Madam, will you tell this lady lawyer to help me to stay in this country to save my life?” My mind started to comment, ‘If you are not here legally, I cannot and will not help.’ But since a pro bono lawyer was helping, I was prepared to hear him out.

Salim started his story. “I am from a rich and well-respected family in a faraway Muslim country. My problems started with my own mother and her side of the family when I was fifteen. They had noticed that I was always in boys’ company, especially one boy.  He and I were inseparable. I just felt that I was in love with him. People started talking and my cousins and other kids openly started teasing me.  The news spread rampantly in our small village.

“The first time I was called ‘gay,’ I cried without understanding its full meaning. I just knew that it was demeaning.

“One day, I was called to the back room of our house, and my mother and her brother, my mamu, started asking questions about the rumors about me and Razak. I told them that he was just a friend, but they did not believe a word I said. My mamu was a violent man, and I was always afraid of him. For him, shooting somebody to teach a lesson was a very common thing. I was shaken up with fear, and my mother and mamu kept on scaring me with various threats. The bottom line was, ‘This kind of behavior, boy to boy friendship, is absolutely unacceptable in our respectable family.’ I was ordered to end my friendship with Razak immediately.

“My father was always very kind to me. He tried to convince me in no uncertain terms. He explained to me that my gay behavior would bring shame to our family. I cried like a little boy and assured him I would try to be better.

“Similar rage was going on in Razak’s household.  We could not break it off but we became more discrete. I was torn inside, ‘Why am I like this? They all are ashamed of me.’ I tried to be like other boys, but teasing and put-downs did not stop.

“I was good in studies and graduated from high school with good grades. My bigger test came when my mother said, ‘I will select a girl and you will marry her.’ I protested by giving many excuses like ‘I want to go to college. I am too young to get married.’ But she said, ‘We know the real reason, and we will convince you by any means.’ They wanted to prove to society that I was a straight, normal guy. The arguments and stern warnings by my mother and mamu turned into slapping and beating. If my father tried to intervene, my mother would order him to ‘Just keep out of our business. You have made him worthless.’” Salim sadly said.

“I got admission to a city college not too far from my village and left my home without telling anyone except my father. My friend Razak also followed me, and we shared a place with some other students. My mother found out where I was from other students in our village and started sending messages to me to return home. My first year at the college was over. They used my father to bring me back home. My mother and mamu were again trying to force me to move back to join the family business and get married. I went on pleading with them to leave me alone. They told me to live my life according to their rules or else.

“It was late one night. My father awakened me urgently, handed me money and told me to run away. He had overheard that, with my mother’s consent, my mamu was going to scare me with the gun, and if I didn’t agree, he would not hesitate to get rid of me.  I called and told Razak what was going on. He said, ‘I will meet you at the station.’ We took the first train and headed for a far-away city. It was not easy to find our way in the strange new city.

“It took several months, but with a lot of financial help from my father, we rented a very modest apartment. We were happy to have each other to lean on. Our life seemed almost normal until that fateful afternoon.

“We had purchased tickets to go to see a hockey game that evening. We were so excited and felt like a couple of free birds. Early that afternoon I left our apartment to do some shopping. I saw Razak smiling and waving good-bye from the window. When I returned, to my horror, I saw a small crowd gathered near our apartment, and among them there were some of Razak’s relatives.  I retreated as fast as I could before anyone could notice me. I was trembling inside. I had a premonition that I would never see Razak alive again.  Later, my father told me that in the village, Razak’s death was explained as heart failure. If I would have been in the apartment that day, I would have been killed too.

“Now I was not left with any other choice but to run for
my life. I made up my mind to go as far away as possible and disappear in a large city. The money I had, I used up to get there. I started doing whatever work possible to get some food. This world is blessed with some good and kind people who were generous enough to give me a space to sleep. At the same time
I came to know some horrible, cruel people. The gang members gave me importance and small favors so I could be used, like many others, as their strong and blind instrument to oppress the weak and ignorant mass. I was systematically tied into the web, and by the time I realized it, it was impossible to get out. My pleas for freedom were retorted, first with temptations like a university degree, then the promise of power, and later with threats. When
I could not convince my soul to pick up a gun and kill any other human being, I escaped. But I got caught and was tortured for three days. But when there is a will, there is a way. I feel that I have traveled through tumultuous oceans to arrive in this country.

“I paid a very heavy price because nature made me different and I was not deemed acceptable to narrow-minded, ignorant people. I was longing to see my father one more time, but I heard through a friend that my father passed away two months ago.

“I cannot describe the feelings of hope because this lawyer lady believes in my life story and is willing to help me. I promise you all that I will never betray your trust.”

According to the lawyer, his case was worth fighting for, due to his entanglement with the gang members, who call themselves “a political party” in his country. If it would have been only his personal battle, he could not be eligible for asylum in America.

As per his story: When he was hiding in the large city and dirt poor, he accepted some favors from that scary but powerful group. They started treating him as if he was one of their own who was devoted to the cause. Salim went along until that day when five gang men came on their motorcycles and ordered him to hop on. He thought that they were going for a fun ride. Instead, they went to a crowded market and announced, “We are here to teach a lesson of obedience to some idiots who did not respect our power.”

The shouting and screaming subsided when one of the gang members shot a person, point blank. Salim was frozen. That was the first time he had seen a murder in front of his eyes. The jovial gang members were telling Salim, “You can do this chore with your own gun next time.” That night, very clearly, he realized that he did not belong there. He could not take the life of another human being, never!

The next morning, he left his stuff except the important documents and went to his routine work. He snuck out and called his father to inform him about the desperate situation. His father guided him to go to another city and promised him that one certain person would help him. At the railway station, in spite of his extreme caution, a party member spotted him and dragged him to a building under construction. The fourth floor was used as a torture cell of that party. He was badly beaten to find out why he was running away. He was cross examined with the assumption that he was defecting to join some other party.  They left him there to die. But he was not dead when they reappeared the second day. There was some more beating but they did not kill him. Salim realized that they wanted to use his death to show that some other gang had killed their party’s member. He was half dead with cruel beating and without food or water.

Soon after their third visit, Salim’s survival instinct motivated him to find any possible escape path. He started to look around; he noticed a hole prepared for the window air-conditioning unit.  He crawled out and landed in some one’s home. He had bruises and his clothes were partially covered with blood. One lady saw him but kept quiet since in that neighborhood this sort of activity was not uncommon.  He went downstairs and came out of the house to go to a nearby hamaam, where men can groom themselves. He cleaned himself and requested use of the owner’s phone. The owner was sympathetic toward this helpless young man.  For the next two days, he helped Salim so he could get out of that town. He embarked on the train, after it had left the platform, without a ticket.

He wanted to go away, far away from his country. His father had to sell land to send him a large sum of money. To sell land is considered very shameful in his country. His father was humiliated in his society. But anyhow he sent enough money for him. Salim told the travel agent to find a faraway country where he would be least likely to run into his countrymen and where he could go without immigration restrictions. Out of a few he chose to go to one South American country, Guatemala.

He was so naively ignorant that only he knew how much he endured to reach his faraway destination and survive. Every morning when he would wake up in a strange place, he used to touch his body to make sure that he was still alive.

Salim had said, “Wherever I lived, they just knew, and as soon I was recognized as a gay individual, some people showered me with favors so they could use me. Even though, my heart sobs for the death of my love, still this feeling tugs to my heart, ‘Razak is alive’.”

He worked for food and shelter. He came to know about the illegal immigrants and the bootleggers. After a few months in Guatemala, he did not see any future in selling incense and cheap toys. One group of African girls and men had paid a human smuggler, and they needed one Spanish-speaking person. Salim was encouraged by the group to go with them since he had learned to speak Spanish. He prepared for a long journey.

The final destination, America!  He had heard about America but had no clue about their laws and regulations. The group was taken first on a dinky boat at nighttime. Then they walked across the jungles of Colombia. Salim was bitten by some poisonous insect while walking, so he was taken to the emergency room at a hospital in Colombia. He would have died without the timely treatments. During that journey, the whole group had to face life or death situations many times. The group sneaked into The USA via Panama. The details were recorded in the court documents.

He had seen death very closely several times in his young life. Now the justice system has to decide where he will go from here. On this journey he has been touched by so many human beings, who are all the same, but still so very vastly different……

Epilogue:  A note from the organization: Dear volunteer, “- –He won his case! Thank you so much for being part of that victory and for all your contributions to our clients, and their cases!!!”

—-
saryuparikh@yahoo.com

saryuparikh@yahoo.com

Dear Sonia

Sonia and flowers

Dear Sonia

Put your head in my lap and close your eyes to nap.
Let my soft touch wipe away all your pain,
My prayers rub in as my energy seeps in.

O’ little one, we live by your light,
Your joyful smile delivers delight.

The pain on your face like the eclipse of the moon,
I want to see it pass very, very soon.

We hold you close and hug you tight,
Our strong support will help you fight.
We hold your hand and keep you near,
You’ll never feel alone – your family is here.
——-
Bena and family
April 20 2020. Our Sonia had a headache…

Comments: Wah, Wah!  So good.  Thank you, Mum.  It brought a smile to her face (and mine). Samir
So sweet, Sangita. Nice! Don’t ever feel alone your family is here! Dilip

The Wild Flowers of Spring. વસંતના ફૂલ story.

                                                The Wild Flowers of Spring              Saryu Parikh

            Five different races, religions, and cultures, and a story of our friendship.The Wild Flowers…. More

Poems in the StoryMirror


Saryu Parikh

© Saryu Parikh

અવળી સવળી

અવળી-સવળી

ઉંઘવાનું હોય ત્યારે ચિંતન જાગે,
ઊઠવાનું હોય ત્યારે નિંદર આવે.
જાવાનું હોય  ત્યારે નોતરું આવે,
દોડવાનું  હોય  ત્યારે ગોથું વાગે.

પોરો  ઇચ્છું  ત્યારે  પાંખો  ફૂટે,
ઊડવાનું  હોય ત્યારે શક્તિ ખૂટે.
યુક્તિ  સૂઝે  ત્યારે  સુસ્તી લાગે,
નાચવું  હોય, ફળી  વાંકુ   લાગે.

અવળી સવળી આ કરણી લાગે,
કાળની ગતિની  કરામત લાગે.
ધર્મની  ધમાલમાં ધાડ તંઈ પડે,
પરમારથ કામમાં સ્વારથ જાગે.
——-

Spark of Light એક વાર અજવાળું…

Spark of Light

In a windowless room with a dull grey hue,
 as told the way I remained subdued.
Just bury my head in the systemic sand
and follow the path of traditional trend.

Didn’t dare to even look around!
Never to hear soft stimulating sound!
No sign of hope, no star seemed bright,
I simply succumbed to my routine life.

One day, somehow… a flicker divine,
I’m surprised, awakened, glowing inside.
That moment a spark entered my heart,
my soul was touched with sparkling light.

First, my mind needed to rise,
to feel true freedom and ease of life.
I found the hidden source of force,
amazed to see the kindness in folks.

The soul stays suppressed until Insight ignites,
No one could help ’til I yearned to fight.
         ——- Saryu Parikh

એક વાર અજવાળું

અંધારી કોટડીમાં રોજીંદી આવજા, કે’છે કે આમ જ જીવાય,
આથમેલા તેજમાં, રૂંધેલી રૂહમાં, આમ જ આપત્તિ સહેવાય.

ડરથી ઓસરતા આશાના રંગને ઓળખવા પાપણ ઉંચકાય,
ઘેરા અજ્ઞાનના અંધારા આભમાં, ક્યાંયે  ના તારક દેખાય.

ઓચિંતા એક દિન ફરફરતી કોરથી ચમકારો આવી દેખાય,
 નિર્મળ ઉજાસ સખી આવો રે હોય! સૌમ્યતા આને કહેવાય!

સાતત્ય  યજ્ઞમાં  અંતર પ્રકાશ અને ઉર્જાનું આવાહન થાય
 આતમ જાગીરના  તાળા ખૂલે, જો  એકવાર અજવાળું થાય.

અંતરમાં અજવાળું થાતાની સાથમાં ધૂળમાં ય મોતી કળાય,
ચેતનની ચાવીથી  આળસ  ઊડે પછી  કર્મોની  કેડી દેખાય.

જાગેલું  મન, જાણે ખીલ્યું  સુમન, સ્નેહની સુગંધ ધરી જાય,
રૂઢીની રુક્ષતાની રાખને નકારીને  મુક્તિના વનમાં લહેરાય.
———-

પ્રતિભાવઃ Saryuben, I am always very jealous of poets – male or female.Why are they so gifted with word arrangements!!
Look at these words filled with deep meaning….
રૂઢીની રુક્ષતાની રાખને નકારીને… Anamd Rao Lingayat.

Devika Dhruv: ખૂબ જ સરસ કાવ્ય બન્યું છે. વિષયનું સાતત્ય પણ સુંદર ક્રમબધ્ધ રીતે ગતિશીલ અનુભવાયું છે. શબ્દો અર્થસભર અને સ્પર્શે તેવી રીતે ગૂંથાયા છે. ગમ્યું. ‘વેબગુર્જરી’ માટે રાખું ને?

Munibhai Mehta

કાગળની હોડી (ડો. મુનિભાઈ મહેતા)

સેવાકાર્ય

સેવાકાર્ય

અજબ વ્હાલના વહેણમાં તણાઈ,
અસીમ સ્નેહ તાર તારમાં વણાઈ.
સંગ  રમતાં, રમતાં રે  ઉમંગમાં,
ગમતા ગુલાલના  રંગમાં રંગાઈ.

પ્રથમ શિક્ષા જે તમસ તાપ ખોલે,
ગહન આરજુઓ  લહેરાતી બોલે.
સખી એવા કર્મો  કરતી આવી કે,
આજ એ અંકાઈ દિવ્યતાને મોલે.

મન સંતોષી શીતલ ઉર આનંદ,
તે  દિલ સમજે  માનવનું આક્રંદ.
સેવાકર્મો  કેરી કેડી જડી ને પછી,
નિસ્વાર્થે કરતી એ સર્વે સમર્પણ.

અંતરની ઊષ્મા, સરળ તેની રીત,
સર્વસ્વ  હોમી લખે આશાનું ગીત,
મળી ગયું લક્ષ, કરૂણા છલકાણી,
એક, પણ અનેકની સંગાથે ચાલી.
——
સેવા કાર્ય કરતાં વિશિષ્ટ વ્યક્તિઓ, જેવા કે સુધા મુર્તિ,
જેમનો, પહેલા અંતર આત્મા જાગે અને ત્યાર પછી જનસેવા કરવાનો સાચો રસ્તો મળે.

લો વારતા શરૂ થઈ

જન્મપત્રિકા લખાઈ ને સફર શરૂ થઈ,
લો વારતા શરૂ થઈ.

નક્શા ને માર્ગ રૂપરેખા આધાર લઈ,
જાણે ના જીવ, હસ્તરેખા દોરાઈ ગઈ,
લો વારતા શરૂ થઈ.

જન્મતાની સાથ મથામણમાં અટવાઈને,
આડબીડ રસ્તે વિમાસે આ વાટ કઈ?
ધારી લે જંગલમાં મારાથી પહેલ થઈ,
મારાથી આજે આ વારતા શરૂ થઈ.

ચાલ્યે જાય આગળ જન્માક્ષર રેખ પર,
શક્ય છે, લખેલું એ ફેરવે નિર્ધાર લઈ,
 શક્તિ, પરિસ્થિતિ, આવે બદલાવ લઈ,
પૌરુષત્વ લખે નવી વાર્તા વળાંક લઈ.

હસ્તમાં લખેલ તે જ મુખ્ય માર્ગ જન્મથી,
રોજ નવાં રસ્તા, નવ પ્રકરણની ભાળ લઈ,
જાણી ને અવગણી પણ, મૃત્યુની વાત થઈ,
ગ્રંથ થયો બંધ, લો વારતા પૂરી થઈ.

અનન્ય તેની લાગણી ને સ્નેહની સુવાસથી,
દિલોમાં અકળ, અક્ષર, વાર્તા લખાઈ ગઈ.
                          ——   સરયૂ પરીખ  ૧૦/૨૦૧૯

પ્રતિભાવઃ

આ જીવતી વારતા વાંચતી વખતે આંખ સહજ નમ થાય.
 જીવતી વારતાએ મારી અંદરના માનવને જીવતો કર્યો હતો,
 આમા સ્વાનુભુતી  છે. તેથી તે વાંચનારને પોતાની વાત લાગે છે. પ્રજ્ઞા જુ. વ્યાસ.

લિંક

છલક છાલક Harmony of Emotions

છલક છાલક

સખા! સુખની સુગંધ કસી બાંધુ હું મુઠ્ઠીએ
ને દુખની ધૂણીને ગણું મોટો વંટોળ,
સુખ-દુખ આ કેવા! જાણે વીજળી ને વાદળી,
આવે ને જાય ચડી ચંચળ ચગડોળ.

ગહેરા  સંવેદનો  સ્પર્શે  ચિત્તવનમાં,
જે સમજી, સ્વીકારું વૃત્તિના અલંકાર.
અહંમ, આર્ત, એકસૂર ગાયે સંગાથે,
ને નીરવ મનભૂમી પડઘાય ઓમકાર.

માગણીના તારને  સરખેથી તાણે તો,
અકળાતી લાગણી લાવે સરવાણી.
મીંઠાં કે માઠાં સૌ આવેલાં અવસરને
કર્મોના બક્ષિસની માને પહેરામણી.

લાગણીની છલક છોળ પ્રેમથી વધાવે,
સુખ અને દુખ, દિલ ન્યાલ થઈ નવાજે.
——

Harmony of Emotions

I lament my loss in exaggeration,
and intently cling to cheery impressions.
My pain and pleasure like cloud and rain,
Keep changing forever, I struggle in vain.

The wavy emotions may flow as a stream,
When strings of my life I tune and trim.
The colors of my mind may braid in a bow,
Sorted sensations can sing unison.

My sorrow, my glee, two sides of my pride,
Pure wisdom will rule to make me whole.
My whimper and laughter weaving in one,
My groans and moans entwine in Om!

I feel each emotion worthy of love,
My heart may revel in misery or joy.
———
Saryu Parikh

Excellent poem!! Makes more sense as I just finished reading VAIRAGYA SHATAK of Bhartuhari! Also this is the v125th Birth year of the great GANGA SATI who wrote..HARAKH NE SHOK NI AVE NAHI HEDKI NE ATHE POR ANANDJI…Love, Munibhai
હરખ ને શોકની આવે નહીં હેડકી ને આઠે પોર આનંદ…ગંગાસતિ

લાલ ફૂલોવાળો સફેદ ડ્રેસ

લાલ ફૂલો વાળો સફેદ ડ્રેસ (સરયૂ પરીખ)

Mathematics of Love ગણિત પ્રેમનું…

Mathematics of Love

If only you love me, I would turn around,
Read my mind and hear my demanding sound.
A glance, a smile, would adorn your face,
and words you would say so I win my case.

Here I stand confident and cold,
I keep my emotions in an egoistic hold.
I didn’t call you back to gather in my arms,
Didn’t say I love you; no clause, no qualms.

I know too well, what you should say,
But my vision sees only my own narrow way.

My expectations are high and adoration low,
My self-absorption just leaves me hollow.

Who knew! The math of love where minus is plus,
You give, you have more; you keep, you have less!
———
Saryu Parikh 1/24/2019
One-sided thinking and self-absorption demand that how other person should behave to glorify their own ego. Giving and receiving is a cyclic phenomenon.

પ્રેમનું ગણિત…

જો મને ચાહતો હશે તો વળી જોશે.
ગરજ હશે તો એ મળશે હસીને હોંશે.
મારાં ગમતાં પ્રમેયના પ્રમાણથી,
જો ચકાસું તો મહત્વ મારું લાગશે!

દૂર દ્રષ્ટી સંવેદના અભાવથી,
મારા ઘટમાં સ્વાર્થીલું ગીત વાગે.
ના જાણ્યું કે સરળ નિરળ નેહે,
એ આવકાર, આલિંગન માંગે. 

હું તો ઊભી શુષ્ક જડનો આભાસ લઈ,
મારાં મનમાં અહંમનો આવાસ લઈ.
નિમ્ન વર્તુળો ને પાકી દિવાલમાં,
તારા ને મારા, પરાયાનો પ્રાસ લઈ. 

મારાં હૈયાના દ્વાર પર ગર્વીલી સાંકળ,
જે ખખડી, પણ હું ના ગણકારું.
લે, એ તો ચાલ્યો, હું નહીં રે બોલાવું,
મુજ ઉરમાં હું એકલ કચવાવું. 

અરે! વિચારું કે

પ્રેમના ગણિતમાં, સરવાળો આમ કેમ?
આપતાં વધે વધે; ન આપતાં ઘટે!

 

Separation and Divorce

Separation & Divorce

After many, many years, a piece of my flesh is being torn away.
I stand all alone in a totally deep void.

I am being blown away by a dark sand storm,
I resentfully refuse to hold fast to any norm.

The birds of my dream took flight in disarray,
As vehement wind vigorously pushed them away.

This turmoil in my head – will it ever stop?
Will there shine a star that gives me hope?

He came as a prince and turned out to be a pawn
It hurts to look back – still, why tempted to go back?

Before I collapse I must forge ahead,
If I try hard enough will I see a dim light?
Am I better off with him or without him?
The answer will come from my heart if ever it will heal.
—–
Saryu Parikh
I have heard about these feelings. Fortunately, no experience of my own.

જાકારો

જાકારો

જાકારો જાણી દીધો, તેને જુહાર આજ જણાવું,
કૂંડાળા વચ્ચે ઠેલ્યો, તે ઉપકારો કેમ ગણાવું!

ઉત્સુક આ ઘેલા ચેલાને નિષ્ઠા વહાણે મેલ્યો,
આપી સાથે ઓજસ પૂંજી, ઝઝૂમતો એ ખેલ્યો.

ખીણથી ડુંગર ઉજ્જડ કેડી, આપત્તિનો રસ્તો,
અણિય પથ્થર પીડે ત્યારે ધીમે રહીને હસતો.

શંકાના ઓછાયા સરતા ઝગમગ તારક દીઠો,
 બોધકથાનો પડઘો ગુંજે આગળ પાછળ મીઠો.

જાકારાની લૂખી છીપમાં આશિષનો અણસારો,
હે ગુરુવર! તું  પિચ્છ  ખેંચીને પાંખોનો દેનારો.
——-

યોગ્ય શિક્ષક અને યોગ્ય વિદ્યાર્થીનો સુમેળ થાય ત્યારે શિક્ષા આપવાની રીત કઠીન હોય તેને પણ, વિદ્યાર્થી અહોભાવથી સ્વીકારે છે.

     મંજુફઈ                                                      લેખિકાઃ સરયૂ પરીખ

અમારા કિશોર વયના સાત પિત્રાઈઓમાં મંજુબેન કોઈના માસી, તો કોઈના ફોઈ હતાં. મારા પિતાના કાકાના દીકરી બહેન તેથી મારા મંજુફઈ. તેમનાં મોટીબેન મારા સગા મામી જેથી એમના બાળકોના મંજુમાસી હતાં. તેમનો સહવાસ મને બાળપણથી મળેલ કારણ કે મામાનું કુટુંબ ઘણા વર્ષો બહાર ગામ હોવાથી તેમના બંગલાના આગલા ભાગમાં મારા માતાપિતા, ભાઈ અને મારા કરતાં સાત વર્ષ નાની બહેન, રહેતા હતા. અને બંગલાના પાછલા ભાગમાં મંજુફઈ અને તેની દીકરી, શાંતુ રહેતાં હતાં. More

લિંક

 

સર્જક અને સમીક્ષક

અંતરંગ પ્રેરણા પીંછીથી, કલાકાર સૃષ્ટિ આલેખે,
મર્મિલા અર્થને મલાવી, શાણો કો’ સાક્ષર સુલેખે.

દૈવી કલાની કૃપાની સાથ સાધનાનું ઝીલે કહેણ,
ઊર્જિત સરવાણી સ્વીકારી નિશ્ચયથી વાળે વહેણ.

શક્તિ ભક્તિનું સંધાન કરી કર્મોમાં રહે એક ધ્યાન,
આરોહે દુર્ગમ સોપાન કરે ઉત્તમ આકાર મૂર્તિમાન.

લોકોત્તર કલ્પન નિર્માણને સમજી ઊજાળી ઉભારે,
અલગારી અર્જને કસીને જોહરી કો કિંમત બતાવે.

શબ્દોમાં ગૂંથેલા ગીતને  લયકારી દોરમાં પરોવે,
અદર્શીત અંતર તરંગના રંગોને વિલસિત બતાવે.

મૂરતના સ્મિતનું, શબ્દોના કોષનું, મૂલ્યાંકન સાચું કરાવે,
પારખું પરીક્ષક સર્જનને વિશ્લેષી રંજન રસદર્શન કરાવે.
——-

આ કાવ્ય સર્જક અને વિવેચક વિષે છે. પરંતુ શૈલાબહેનનો ભાવ પણ ગમ્યો.
સરયૂબેન,
સર્જક અને સમીક્ષક કાવ્યમાં ઈશ્વરી તત્વ અને ભક્તનુ સંધાન ખુબ જ ઉચ્ચ વિચાર અને પુરી ગહનતાથી કર્યું છે. આપની કલમને સો સો સલામ. Shaila Munshaw

 

 

લિંક

સ્ત્રી સંત-રત્નો, મંત્ર

સ્ત્રી સંતરત્નો અને મંત્ર

img_05391

                                 કાવ્યસંગ્રહ      મંત્ર                                 સંત સ્ત્રીઓની જીવન ઝાંખી
                    કવયિત્રીસરયૂ મહેતાપરીખ                          સ્ત્રી સંતરત્નો, ભાગીરથી મહેતા
પ્રાપ્તિસ્થાનઃmail@shishuvihar.org Bhavnagar chairman@glsbiotech.com  Vadodara

સ્ત્રી સંત-રત્નો, લેખિકાઃ ભાગીરથી મહેતા. લગભગ પચાસ અજાણી અને જાણિતી ઉમદા સ્ત્રીઓના જીવન ચરિત્રની ઝાંખી. ૩જી આવૃત્તિ, પ્રકાશકઃ શિશુવિહાર, ભાવનગર. શાળા અને સંસ્થાઓ માટે નિઃશુલ્ક ઉપલબ્ધ છે.

MANTRA-English/ Gujarati poems:     MANTRA-poems by Saryu Parikh        << click to read

મંત્ર – કાવ્યસંગ્રહ, કવયિત્રીઃ સરયૂ મહેતા-પરીખ  પ્રકાશકઃ શિશુવિહાર, ભાવનગર.

 

Happens

Happens

Bad things happen for some good reason,
Rumble and roar may bring good season.

When half sun hangs in a cradle of cloud,
The dribbling  drops give tickling pleasure.

The scolding and aversion make you stronger,
May teach you to be kind, embrace a stranger.

A push from the top, stumble in the deep,
Force you to go in a totally new direction.

It is a sign in disguise from our Creator,
A chance to explore a multitude of prospects.

A seed under dirt and man under hurt,
Sprout, germinate beyond expectation.
——–

My Books

My Books

  1. “Essence of Eve નીતરતી સાંજ” Poems and True Stories in Gujarati and English, and Dilip’s Paintings. 2011

2. “Smile in Tears આંસુમાં સ્મિત”  Poems and Stories–followed by poems, in English and   Gujarati. 2013

3. “Moist Petals” a poetic novel– fictional memoir. 2015

4. “Flutter of Wings” a poetic novel. 2017

5. “MANTRA” poems in English and Gujarati.  2017

6. “મંત્ર” કાવ્ય સંગ્રહ. 2018
———-

ચિત્ર

નિર્મળતા

 નિર્મળતા

ઝંખનાનાં તેજમાં જાગેલું પંખીડું,
મમતાનાં માળામાં ક્યારે સપડાયું!
આશા પતંગાની આસપાસ ઊડતું,
ચંચળ ચતુર એવું ચિત્ત ભોળવાયું.

સાત્વિક આનંદ ને ઉલ્લાસે આવર્યુ,
આંખોની આરતીની રોશનીમાં ઊજર્યું,
અસીમ અગોચર ને અંતર વિહારમાં,
કિરણોની કોરપર ભોળું હિલોળ્યુ.

ભૂલથી એ વાદળના સાળુમાં ખોવાયું,
ઘેરા ઘુમરાવામાં અંધારે લોભાયું
લાલચનાં પાણીમાં ભાવે ભીંજાયું
પછી, ખારા સમંદરના પટમાં પટકાયું

જ્યારે એને સાંભર્યુ કે ક્યાંથી એ આવ્યું’તું,
ચાંચ મહીં ચાંચ અમી અન્ન કેવું ભાવ્યું’તું,
નિઃસીમ આકાશે ફરી મુક્તિથી ઊડવાને,
આતમ કમાન, મનો તીર લક્ષ સંધાયું.
——

A Glimpse of Peace

IMG_0229.jpg

A Glimpse of Peace

The gentle sound of nonstop rain,
And the pink, soft smile of flowers’ pane,
Brings me in a full circle of my being …
The essential joy of life.

Just listen… O’ my mind,
the murmur of silent shore and tide.
Let your soul bird sing in an accord
with the different tunes of the world.

The palm trees try to pick into my poem
to grasp any meaning out of it.
All my senses imbibe the bliss
to experience a glimpse of peace.
——–

                                                                In Kauai, Hawaii.

The Havoc of His Heel

The Havoc of His Heel

The havoc of his heel we anxiously feel,
The unintended smacks take time to heal.

The energetic boy, his ball and his goal,
His rigorous vigor often overflows.

The thump of his ball, the crashing sound in the hall!
“Nothing is broken!” surely follows by his call.

“You be careful and kick it slow.”
“Yes, I did, but it went crisscross.”

The thunder of his ball
Shakes paintings on the wall.

Force and energy rolled into one,
The amazing might in this young one.

Things may break, we clear the mess,
But my grandson’s smile remains intact.
——–
Our ten years old soccer player, Kethan.

ભુલભુલામણી

ભુલભુલામણી

ઉરે આનંદ ને આરતની ઝૂલે લાગણી
ઊર્જ ભરતી ને ઓટની  ભુલભુલામણી

વિમલ  વાયે વસંતના  રસિક વાયરા
તારી ચીઠ્ઠી  આવે, લાવે મુકુલ વાયદા
તેમાં રાચીનાચીને જોઈ છબિ નિર્મળા
સખા, વિખરાઈ વેરાયા વિરહ વાદળા

મીઠી તનમાં ધ્રુજારી ને શીતળ પવન
જલે ચિતવનમાં ઉષ્માની ભીની અગન
પીળા પત્તાની કોરણે સ્તંભિત સ્તવન
જોઉં કૌતુક, એક કુંજ કળી ગાયે કવન

ધીમાં ધીમાં રે ગાન કહે આવે મેમાન
તાર સપ્તક ગોરંભીલી અલબેલી તાન
સ્મિત કુસુમો પરોસે અનેરી પહેચાન
ના રોકું ટોકું  દિલે ધડકન અભિયાન

રચી સ્વપ્નિલ  રંજન, હું  આંજુ અંજન
અર્ધચેતન સંધાન તોયે તૃપ્ત મારું મન
—-

પરિસ્થિતિ, અચોક્કસ પણ આશાસ્પદ.
મનની સંતુલિત અવસ્થા. અધૂરપમાં પણ તૃપ્તિ.

મને ખબર નથી

મને ખબર નથી

પ્રશ્નો પૂછીને બધું જાણું, થોડું લૂણ ઉમેરીને સુણાવું,
ખબરો સજાવીને લાવું, મને જાણ છે કહીને ફુલાવું.
હળવી હકીકતના ચક્રમાં, તમાશાના તેલને મિલાવી,
નિર્મળ એ નીરને ચુગલીની છાલકે ગહેરા રંગોથી ડહોળાવું.

કહો વાત શું હતી, શું થયું’તું? ઊડતી અફવા જે મળી’તી,
વાગી  શરણાઈ પછી  ઓચિંતી વાત ક્યમ ટળી’તી!
ધીમે કહેજો રે મારા કાનમાં જાણી મને પોતાની આપની,
પોરસાઈ મારે કહેવાય મને એ બધી બાતમી મળી હતી.

પણ, શાંતીના દુત સમા, નમણું હસીને તમે ના ભણી,
ને એટલું જ કીધું કે હું બેખબર હતી એ ખબરથી.
મતવાલી વાણીને દઈને નિરાંત કહે, બેસો મીઠેરા ભાવથી,
ખાલી સમયના પાને લખો સખી, સાદા શબ્દો ‘મને ખબર નથી’.
—–

મનુષ્ય સ્વભાવ, બીજાની વાતો જાણી પછી થોડું ઉમેરી ઘણા લોકોને કહે. એમને કોઈ સમજદાર અને શાંત વ્યક્તિ સાથે વાર્તાલાપ થાય ત્યારે કેવો જવાબ મળે છે. વિચારોના વમળાટ અને અસ્ખલિત વાણીને રોકતો નમ્રભાવ, ‘મને ખબર નથી’. આ વાક્ય પાછળ ઘણી શાંતિ દોરવાય છે. કારણ એ પછી આગળ ખાસ કોઈ ચર્ચા લાંબી ચાલી ન શકે.
પ્રતિભાવઃ Yes. ”mane khabar nathi” is a beautiful, very peaceful, and amicable conclusion. આનંદ રાવ.
——-

ખીલું ખીલું

ખીલું ખીલું

 હતું  ગીત કો  અધૂરું  ઘર સૂનું સૂનું,
બધું  લાગતું  હતું  જરાક  જૂનું જૂનું.

 આજ દિલમાં ગાયે  કોઈ ધીમું ધીમું,
હાસ હોઠે  છુપાયે છાનું  ધીરું ધીરું.

 સખા, સુખડ સુવાસે મન ભીનું ભીનું,
ઝરે ઝાકળ ઝીણેરી તેને ઝીલું ઝીલું.

 ફરી  હેતલ  હરિયાળીમાં  લીલું લીલું,
આસે  મીઠો   મધુર  રસ   પીઉં પીઉં.

  મારે નયણે  સમાય આભ નીલું નીલું,
સ્નેહ  કોમળ  કળી  કહે  ખીલું ખીલું.
——

સ્વભાવનું સત્ય

સ્વભાવનું સત્ય

એક  દિવસ  કહેવાને  બેઠી સ્વભાવ કેરું સત્ય,
ગૂંચવાયેલી  લાગણીઓમાં  અટવાયેલું   તથ્ય.

મધ્યબિંદુમાં સ્વભાવ, ફરતે વિચારના વમળાટ,
ભયના કુંડાળામાં રહીને, અહંમ તણો સૂસવાટ.

બાળકને પણ આપપ્રેમની જન્મજાત અનુભૂતિ,
મગરૂરીમાં  સ્વાર્થભોગની   ચાલે   પુનરાવૃત્તિ.

મોર  ન  દેખે  મોરકળા  કે  સૂરજ  રંગધનુષને,
પ્રેમપુષ્પની  સુવાસ  પ્રસરે, લે  તેનું દિલ હરખે.

ક્યમ  સમજાવું  જળબિંદુ કે પાંદડીઓના રંગો,
ખોવાયેલા  ખ્યાલની જેવા બદલાતા  મનરંગો.

વહેતી  ધારા પારખવા નહીં  કોઈ માપ પ્રમાણ,
કોશિશ ના કર વિશ્લેષણની, સમજાવે  સુજાણ.

——–

Tian

 

    મુંગી, બહેરી, ટીએન કહેશે;

મારા ઓષ્ઠો હલે ને તારી આંખ સાંભળે,
મૃદુ મનના તરંગ અનુકંપ સાંભળે.

મારા હ્રુદિયાના ભાવ, કરે આંગળી સંવાદ.
મારી ભીતરમાં સપનાઓ સળવળે.

નિરાશાના બોલ મને વાગેલા તીર,
મારા સ્વજનોના આચરણ તરવરે.

તારા સ્નેહની બહાર અને ચહેરાના ભાવ,
ધીર નીરજ સંવેદના લાવે વિશ્વાસ.

ભલે મૂક ને બધિર, રહી કુદરતની વાત,
ના ખામીઓ સતાવે શું એની વિસાત!
————
મુંગી -બહેરી મારી વિદ્યાર્થિની, ટીએન.

       Tian might say…

Your lips are moving, that’s what I hear.
What is a whisper! . . . What are vibrations!
I never knew and may never know.

My heart and mind just talk, talk and talk.
And some of you listen, how wonderful it is!
My eyes give messages, please try to read them right,
I mostly see replies of pity and pretense.

I am quite perfect, because I can see and feel.
please try me out beyond my lacking abilities.
I’m a shining star, just partially covered in cloud,
Forget about the cloud and help me brightly shine.
——
My hearing- and speech-impaired student. I was her volunteer tutor for five years. She earned a degree in graphic design.

 

 

 

It’s Outside

 It’s Outside
Our big, lovely present came in a small package,
So sweet and so neat, so wise beyond her age.

Her perfect, pink dress and very gentle steps,
Her pretty, poised self, wins a special place.

She carried her pillow, was her time to take a nap,
She quietly laid down, adjusting her cap.

The thunder and the rain woke her up in fright,
The big disturbing noise had shaken her inside.

She gathered her courage to fight her fear,
“Bapu, lightening is outside, not in house-not here.
The rumble is for sure . . . not very near.”

By thinking and reflecting, she made her mind clear,
How to fight the fear, we learned from Soni Dear!
——-

 

 


               

Help me Heal…..

This melting sky makes me cry,
O’ my beloved! In rain I’m dry.

My tears of joy and peace of my soul,
  Haven’t come back since you’re gone.

The birds sing soft, hide in the loft,
Melodies of love shyly moan.

Why this way, my heart just aches?
My fluttering feelings, I can’t catch.

I open my door and stare your way,
You come and stay, don’t stay at bay.

I can’t understand the flair of my mind,
This world around is not so kind.

I long to be yours and share my bliss,
Our hearts will heal with a sweet little kiss.
——

લિંક

મૌનનો મહિમા

મૌનનો મહિમા

તીખા ને કડવા અધીરા એ વેણ,
તેજીલી ધાર પર કજીયાના કહેણ
વાળો તેમ વળશે જીવ્હા ને રેણ,
ગમતી ગંગાનાં મનગમતા વહેણ.

ઓછું બોલવાના અહોય અષ્ટ ગુણ,
સોચી સમજીને જાળવશે સમતુલ,
ભૂલો છૂપાયે ને સચવાયે મુલ,
માન સખી, ઓછું બોલ્યાંના અષ્ટગુણ.

સૌ કહેતા, ન બોલવામાં નવ ગુણ
શાંત સરોવર સમાવે અવગુણ.
વાત હો સાચી સ્થિર ચેતનાથી પૂર્ણ,
ન બોલવામાં ખરે લાગે નવ ગુણ.

મૌન સંગીત જે અંતરથી ઊગે ને,
વણબોલ્યે મંજુલ તરંગ સ્નેહ છલકે.
શાતા ને સાંત્વના લયબધ્ધ લહેકે,
અંતરમન મૌનના દસેદસ ગુણ.

ખરું મૌન મહાતમ જે મસ્તકમાં રાજે,
ઘટ ઘટમાં આનંદની ઘંટી બજાવે.
——–

એકાકાર

એકાકાર

કોઈ રેશમ રાગિણી બજાવી,
મારા દિલના દામનને ભરી દે.
શીતળ સ્પંદન ચહેરાને સજાવે,
એવું તું એક સ્મિત કરી દે.

નયન ઉજ્વલ ને રોશની ઝબૂકે,
ગાલ ખંજનમાં મોરલો ટહૂકે,
મારું વામકુક્ષ ફૂલ સુ ફરૂકે,
એવી તું કોઈ વાત કહી દે.

ચપળ ચંદ્રમા ચૂપકીથી ચાલે,
હેત સ્પર્શી લે અવનીને ગાલે,
એ લાલી આ હથેળીઓ સંવારે,
એવું તું કોઈ ગીત લખી દે.

છબી મારી લઈ આવી ઓવારે,
મને ખોવાને નવલ નિરાકારે,
બનું બિંદુ તવ સિંધુમાં સમાવે,
એવો તું કોઈ મર્મ કહી દે.

અલગ અસ્તિત્વ એકમાં મિલાવે
એવી તું દિવ્ય કૃપા કરી દે .
—–

 

લાગણીઓનો માળો

લાગણીઓનો માળો

કેમ કરી સંભાળો આ લાગણીઓનો માળો!
એક અનેક તણખલે બાંધ્યો નર્મિલો મનમાળો.
એક સળી જ્યાં ખસી ખરે, ત્યાં ઉરમાં ઉખળમાળો.
આ લાગણીઓનો માળો.

કાચા સૂતર જેવો નાજુક, હળુ હળુ  કંતાયો,
આવભગત ને  પ્રેમ  તાંતણે  યત્નોથી બંધાયો,
એક આંટી  ને ગાંઠ પડે  ત્યાં તૂટતો ના સંધાતો,
આ લાગણીઓનો માળો.

પત્તા લઈ પત્તાની ઓથે પોલો મહેલ બનાવ્યો,
આંખ હાથના  આધારે સૌ સાથ સુલેહ સજાવ્યો,
એક જરા સી ઝાલકમાં અવળે આવાત ઊડાવ્યો,
આ લાગણીઓનો માળો.

    સાત તાર સૂર સંગે વાગે ગીત સુગીત સુમેળો,
અંતર  ને  અંતરના  તારે  વહેતી  સંગીત  લહેરો,
તાન  મધ્યમાં  તડાક  ક્યારે  એક  તાર તરડાયો,
આ લાગણીઓનો માળો

———-

સ્ત્રી-રત્ન ભાગીરથી મહેતા

https://davdanuangnu.files.wordpress.com/2017/08/capture-e0aba7.png સ્ત્રી-રત્ન, ભાગીરથી મહેતા

કવયિત્રી ભાગીરથી, ‘જાહ્‍નવી’; એક પ્રેરણાદાયી પાત્ર, “સ્ત્રી-સંત રત્નો” પુસ્તકની ૩જી આવૃત્તિના પ્રકાશન સમયે…

લેખિકાઃ દીકરી, સરયૂ મહેતા-પરીખ.

મારી નજરે મારા બા, એક પ્રભાવશાળી વ્યક્તિ હતા.  એમના હાથથી કાગળ, પેન અને પુસ્તકો દૂર ન હોય. રસોઈ, ઘરકામ અને નોકરી ઉપરાંત, સાંજે જાણીતા સાહિત્યકારો ઘેર આવીને બેઠા હોય, અથવા એમને કોઈ કવિઓને મળવાનુ હોય. ઘણી વખત કવિ સંમેલનમાં કવિઓની વચ્ચે આ એક જ કવયિત્રી મંચ પર ઉપસ્થિત હોય. વહેલી સવારે ઘણીવાર બત્તી જલે ત્યારે ખબર પડે કે બાને કોઈ કવિતાએ જગાડી દીધા.

બ્રીટીશ હકુમતમાં ૧૯૧૭માં ભાગીરથીનો જન્મ ભુવા નામનાં ગામમાં થયેલ. એક વર્ષની બાળકીની માતા, કસ્તુરબેનનો, બે દિવસની માંદગીમાં સ્વર્ગવાસ થયેલો. સંયુક્ત પરિવારમાં બાળકો વચ્ચે સૌથી નાની ભાગીરથી સચવાઈ ગઈ. ભુવાની ધૂડી નિશાળમાં કોઈક સાથે વાંધો પડતા, “મારે નિશાળે નથી જઉં” તેવી જીદ પકડી. ચોથી ચોપડી મ્હાંણ ભણી, એવું એમના કાકીમા કહેતા. છોકરીને લખતાં વાંચતાં આવડ્યું એટલે બસ, એવા સમાજિક વિચારોના પ્રોત્સાહન સાથે ઘરકામ શીખવામાં પળોટાઈ ગયા.

ભાગીરથીના પિતા, વૈદ ભાણજી દવેએ બ્રાહ્મણ કુટુંબના લોટ માંગવાના અને ક્રિયાકાંડ કરવાના ચીલાચાલુ  વ્યવસાયને તજી, વૈદ તરિકે ભુવા અને આસપાસના ગામોમાં આદરણિય પ્રતિષ્ટા મેળવી હતી. ભાઈઓને ભાવનગર ભણવા મૂક્યાં ત્યારે ભા’દેવાની શેરીમાં દસેક્ વર્ષની ભાગીરથી રસોઈ અને ઘરકામ કરવા માટે ભાવનગર આવીને રહી. પણ દીકરીને આગળ ભણાવીએ એવો કોઈ વડીલને વિચાર નહીં આવ્યો હોય.

પિતાશ્રી તેર વર્ષની દીકરીને આવીને કહે કે “તારા લગ્ન કોટડા ગામમાં નક્કી કર્યા છે.” મોટાભાઈ નાથાલાલનાં વેવિશાળ માટે કોટડા ગામે ગયેલા અને ભાગીરથીનું લગ્ન હરિશંકર મહેતા સાથે નક્કી કરીને આવ્યા. એ વખતે રીવાજોની ક્રુરતાનો સત્ય અનુભવ થયો. જ્યારે સાસરે ગયા તો ત્યાંની રહેવાની રીત અને વહુને રાખવાની રીતથી થતી માનહાની સામે એમનો આત્મા બળવો ઉઠાવતો રહ્યો.

હરિશંકરભાઈ પ્રાથમિક શાળામાં શિક્ષક તરિકે ગામડામાં નોકરી કરતા અને ભાગીરથી ઘર સંભાળતા. ગરીબી અને અપમાનજનક રહેણી કરણીથી ભાગીરથીને અત્યંત સંતાપ થતો. પાંચ વરસના મનોમંથન અને ભાઈ નાથાલાલ દવે દ્વારા મળતા પુસ્તકોના અભ્યાસથી, એમને સમજાયું કે મારું ભવિષ્ય મારે જ બનાવવાનુ છે. એ સમયે સ્વામિ વિવેકાનંદના વિચારોનો પ્રભાવ તેમને માટે શક્તિ પ્રેરક બની રહ્યો. દરેક પ્રયત્નોમાં બન્ને કુટુંબોના વિરોધોનો સામનો કરતા, અઢાર વર્ષની ઉંમરે, ભાવનગરમાં રહીને ભણવાનો નિશ્ચય કર્યો. પ્રવેશ પરીક્ષા માટે એક નિબંધ લખવાનો હતો. પરિણામે એમને દસમાં ધોરણમાં સીધા મુકવામાં આવ્યાં. હાઈસ્કુલમાંથી ઉત્તીર્ણ થયાં પછી, પાંચ વિદ્યાર્થીનીઓ સાથે શરૂ થતાં કર્વે કોલેજના વર્ગમાં ભણવાનુ ચાલુ રાખ્યું. શેરીમાંથી નીકળી ક્લાસમાં જતાં હોય ત્યારે ઓટલે બેઠેલી બહેનો સંભળાવે, “એવો જમાનો આવશે કે ધન કમાશે બાયડી ને…”  એ જ બહેનોને લાચાર પરિસ્થિતિ આવતી ત્યારે ભાગીરથીની મદદ લેવા જઉં પડતું.
ગાંધીયુગની અસર તળે જ્યારે ભાગીરથીએ કહ્યું કે, “હવે હું ખાદીના જ કપડા પહેરીશ. મારા માટે રંગબેરંગી મીલના કપડાં ન લાવશો.” ત્યારે એમના પિતાશ્રીની અસંમતિઓમાં એક વધારે કારણનો ઊમેરો થયો અને નારાજગીની માત્રા વધતી ગઈ. પણ મોટી ઉંમરે જ્યારે ભાગીરથીના વિચારોને સમજ્યા ત્યારે પિતા-પુત્રીમાં ભલો સુમેળ થયો.

ભાગીરથીને ભાવનગરમાં પિયરમાં રહીને ભણવાનું, પણ રજાઓ પડતાં કોટડામાં લાજ કાઢી સામાન્ય વહુવારૂઓ સાથે હળીમળી રહેવાનું બનતું. જુનીઅર બી.એ. ની પરિક્ષા પછી પંદર દિવસમાં મુનિભાઈનો જન્મ થયો. માતા કે સાસુનો ઓથાર ન હોવાથી જવાબદારીઓ ઘણી વધી ગઈ. બાળકને સંભાળતાં બી.એ. થયા. માજીરાજ કન્યાશાળામાં નોકરી તરત શરુ કરી દીધી. પતિ હરિશંકરની બદલી ગામડેથી ભાવનગરની પ્રાથમિક શાળામાં એ અરસામાં થઈ શકી હતી. ચાર વર્ષના મુનિ અને નવજાત સરયૂને ઉછેરતાં, શાળા અને ઘરકામની ઘટમાળ શરૂ થઈ. જીવનના દરેક માઠાં અનુભવોને, “મારા માટે એ જરૂરી હશે” એમ સમજી અંતરગી બનતા રહ્યાં. આમ જ લાગણીઓને શબ્દોનો આકાર આપી, તટસ્થભાવે સ્વીકારી, ભાવુક ગૃહિણી સાથ સાથ કવયિત્રી બની રહ્યાં.

તેર વર્ષની ઉંમરથી શરૂ કરેલ લાજ કાઢવાની પ્રથા સામે વિરોધ કરતાં, લગભગ ત્રીસની ઉંમરે તેમણે હિંમતથી, તેમના જ્યેષ્ઠને માનપૂર્વક કહ્યું, “મોટાભાઈ, હવેથી હું લાજ નહીં કાઢું, પરંતુ તમારા માટેના સન્માનમાં જરા પણ કસર નહીં છોડું.” આખા પરિવારમાં આશ્ચર્ય અને અણગમો ફેલાઈ ગયા. પણ પછી ઘેર ઘેર ઘૂંમટા તણાતા બંધ થયાં. એ જ રીતે નાક-કાન વિંધાવવા જ પડે, અને પતિની હયાતીના શણગાર પહેરવા જ પડે, એ નિયમો પણ એમણે તોડ્યાં. સમાજમાં ઊંડા મૂળ ખોતરેલા નિયમો સામે બળવો કરી અને સ્વજનોના ગુસ્સાનું નિશાન બની પોતાના વિચારોમાં અડગ રહ્યાં. તેમની અનન્ય પ્રતિભાની અસાધારણ અને અદ્‍ભૂત અસર અનેક બહેનો, અને ખાસ કરીને ખીલતી કળી સમી વિદ્યાર્થીનીઓ પર જોવા મળી હતી.

ભુવા અને કોટડા ગામમાંથી પ્રથમ કોલેજ ગ્રેજ્યુએટ નારીનું માન તો વધી ગયું, પરંતુ સમાજમાં અને ઘરમાં સ્ત્રીનું સ્થાન નિયત છે, એ જ રહ્યું. ઘણી અવગણના વચ્ચે પણ બાનું રક્ષા કવચ બાળકોને છાવરી રહ્યું અને અસામાન્ય પુત્ર, પદ્મશ્રી મુનિભાઈ અને સરયૂ જેવા સફળ અને સાલસ બાળકો ઉછેર્યાં.

ચારેક વર્ષ પછી, ૧૯૬૦માં ફરી તક મળતાં, બા સૂરેન્દ્રનગરમાં આચાર્યા તરિકે ગયા અને હું એમની સાથે રહી. મુનિભાઈ આઇ.આઇ.ટી મુંબઈની અગ્રગણ્ય કોલેજમાં ભણતા હતા. સૂરન્દ્રનગરની શાળામાં જાજરમાન અને પ્રગતિવાદી આચાર્યા તરિકે નાની વિદ્યાર્થિનીઓથી માંડી ઊપરી અધિકારીઓનું  સન્માન ઘણા જ ઓછા સમયમાં પ્રાપ્ત કર્યું. એક ઘટના બની જેનાથી ભાગીરથી મહેતાની આંતરિક શક્તિનો પરિચય થયો. એમની શાળા માટે નવું મકાન મહિનાઓથી તૈયાર થઈ ગયું હતું. જે દાતાએ બંધાવી આપ્યુ હતું એ વૃધ્ધ મહાનુભાવની જીદ હતી કે કોઈ પ્રધાનમંત્રી આવી ઉદ્‍ઘાટન કરે પછી જ તે મકાનનો ઉપયોગ કરવો. મહિનાઓથી શિક્ષકો અને અધિકારીઓ પ્રયત્ન કરતાં હતાં. બા તે મુરબ્બીને મળ્યા અને વાત કરી, પણ તેઓ જીદ છોડવા તૈયાર ન હતા. બાએ બે ચાર અનુભવી, સ્થાનિક વ્યક્તિઓને વિશ્વાસમાં લઈ, ૨૬ જાનુઆરીએ શાળાના નવા મકાનમાં ધ્વજવંદન માટે ભવ્ય કાર્યક્રમ રાખી ગામના લોકોને આમંત્રિત કર્યા. તેમાં પેલા દાતા તેમની પ્યારી પૌત્રી, જે શાળાની વિદ્યાર્થિની હતી, તેની સાથે હાજર હતાં. ધ્વજ વંદન પછી બાએ દાતાની પૌત્રીને બોલાવીને કંઈક સમજાવીને કહ્યું. તેણી બાને પ્રણામ કરી, પૂજાની થાળી લઈ, નવા મકાનના દ્વાર પર ચાંદલો કરી, રેશમી રિબન ખોલી, બારણા ખોલી બધાને આમંત્રણ આપતી ઊભી રહી. બધા લોકો ગભરાઈને દાદાની સામે જોઈ રહ્યા. પરંતુ દાદાએ આગળ આવી વ્હાલી પૌત્રીને આશિષ આપ્યા અને બાને અભિનંદન આપ્યા. જોનારાના ચિંતાભર્યા ચહેરા ખીલી ઊઠયાં. મહિનાઓ સુધી સૂરેન્દ્રનગરમાં નવાં આચાર્યાએ કરેલા ચમત્કારની ચર્ચા ચાલતી રહી.

જીવનમાં બાને પોતાના સિધ્ધાંતો માટે લડી લેતા ઘણીવાર જોયા છે, અને પોતાના અને પારકાને પ્રેમથી હિંમત આપતાં પણ જોયા છે. એમના લાગણીભર્યા કવિ હ્રદયમાં અજબની દ્રઢતા હતી. મુનિભાઈના લગ્ન શિશુવિહારના શ્રી માનશંકર ભટ્ટની પુત્રી, ઈલા, સાથે થઈ ગયા. પરંતુ જ્યારે સરયૂએ વણિક કુટુંબના દિલીપ સાથે લગ્ન કરવાની ઈચ્છા જાહેર કરી ત્યારે, પતિના સખ્ત વિરોધ છતાં, સરયૂને બાએ સાથ આપ્યો. તેમનું માનવું હતું કે જાતિધર્મ કરતાં ઘણો ઊંચો માનવ ધર્મ છે, અને પાત્રની યોગ્યતા પ્રથમ જોવાની અને ત્યાર બાદ નાતજાત.

ગુરુની શોધમાં હંમેશા વ્યાકુળ રહેતા. જ્યારે તપસ્વિની વિમલાતાઈને મળ્યા એ સમયે ભાગીરથીની તપસ્યા પરિપક્વ થયેલી હતી. ભાગીરથીના સમર્પણની સત્યતા જોઈ પૂજ્ય વિમલાતાઈએ પોતાના નાના સમુહમાં કવયિત્રી તરિકે સ્વીકાર્યા અને “જાહન્વી” તખલ્લુસ આપ્યું. તે પહેલા ‘અખંડ આનંદ’ વગેરે સામાયિકોમાં કવયિત્રી ભાગીરથીના કાવ્યો અને બોધ કથાઓ “સાધના” ઉપનામથી પ્રકાશિત થતાં.

અનેક બહેનોમાં સાહિત્યપ્રેમ અંકુરિત કરે છે તે, “જાહ્‍નવી સ્મૃતિ” કવયિત્રી સંમેલન, શિશુવિહાર સંસ્થા, ભાવનગરમાં દર વર્ષે યોજાય છે, જેમા કોઈ પણ બહેન ભાગ લઈ શકે છે. ૧૯૯૪ની સાલથી શરૂ થયેલ ભાગીરથીના સ્નેહનું ઝરણું હજુ પણ અસ્ખલિત વહે છે. આજે બાને યાદ કરતા કલારસિકોને જોઉં છું, ત્યારે એ દિવસોની યાદ આવે છે જ્યારે  કવિતાની રજુઆત કરવા, બધી હિંમત ભેગી કરીને, સફેદ ખાદીની સાડી પહેરેલા, જાજરમાન બહેન ભાગીરથી, બોલવા ઉભા થતાં……

ભાગીરથી મહેતાના પુસ્તકો શિશુવિહાર, ભાવનગરમાં ઉપલબ્ધ છે

“અભિલાષા”.  “સંજીવની”.  “ભગવાન બુધ્ધ”, –કાવ્ય સંગ્રહો.
“સ્ત્રી સંત રત્નો”. સંત સ્ત્રીઓના જીવન ચરિત્ર. ત્રણ આવૃત્તિ
અનુવાદઃ “આત્મદીપ.”  “સહજ સમાધિ ભલી.”  પુ. વિમલાતાઈ ઠકારના પ્રવચનોનો
“આનંદલહર.” હનુમાનપ્રસાદ પોદાર.
——-

હળવેથી હાથ મારો હોઠે લગાડતી, મીઠી ચૂમીમાં મર્મજ્ઞતા;
આવકાર, આભાર, ગદગદ એ વ્હાલથી, કહી દીધું સર્વ હાથ ચૂમતા.

અરવા આ બંધનને અશ્રૂની અંજલી, સ્મરણો અસ્તિત્વને હસાવતા,
છલછલ રે છલકે મમ જીવન સરોવર, મા મધુ બિંદુ રહ્યાં સિંચતા.

સરયૂ મહેતા-પરીખ,   “એક ચૂમી” કાવ્યમાંથી
http://www.saryu.wordpress.com     512-712-5170

કળી બની કાંતા

 

કળી બની કાંતા

મારાં પારણાનું આનંદ ઝરણ,
ચમક આંખ જાણે ઊષા કિરણ,
એનાં પાયલની ઘૂઘરી રણજણ,
વારી જાઉં તેની ભોળી સમજણ.

વદન  કોમળ  કસુંબલ   રંગ,
તેનું ઓજસ ખીલ્યું અંગઅંગ.
કળી  ક્યારે બની  ગઈ કાંતા!
આજ અચરજ અચંભિત માતા.

બની કો’ના હૈયાનું અમૂલ ફૂલ!
બની કોના ગુંજનમાં મશગૂલ!
સ્વપ્નપાંખે આરૂઢ, ચાલી સુદૂર,
મૂકી  પ્યારની  મહેકતી  કસ્તુર.

આ  પ્રાંગણ  કે  હોયે  પરદેશ,
સ્નેહ સોહે જ્યમ સુરખી દિનેશ,
ઝીણી ઝાંઝરીનો મંજુલ અંદેશ,
માત ચાંપતી  સ્મરણોનો સંદેશ.
—–

નાની બાળકી યુવતિ બની, પોતાના પ્રેમ સાથે ચાલી જાય છે–તે સમયે માતાના ભાવ.

 

સોનેરી પાલખી

 

 સોનેરી પાલખી

સોનેરી પાલખીમાં બેસી, સ્વર્ગની સફર કરી,
ઝાંખાં ઝરુખાની જાળી, આરતી નજર કરી.
લંબાવી હાથ  રૂડી ચાંદનીને લાવી નજદીક,
શુભ્ર નિર્મળ નક્ષત્રોનું તેજ, હરખે હસ્યા કરી.

મસ્ત ચારુશી ચાલ, પ્રસન્ન ભોળી  હિલચાલ,
ઘના વાદળ આવેને તોયે  સરતી  સુખપાલ.
એમ  સરસરાટ  જાયે, મુજ  જીવન  રફતાર,
ના  બંધન, ના ગાંઠ, સાજ  સંગત ઝપતાલ!

એક ધક્કો! ને જાગી, પલક જોઈ વળી  અંત,
દિલ ધ્રૂજે,  મન  થથરે, ક્ષણ  લાગે  અનંત.
ગતિ અવરોધી, આવી  ઊભી, ઝપકારે વીજ,
જાણે  પાંખો   થીજી  ગઈ, પટકાઈ  દિગંત….

આજ, નીલા  આકાશની  સુંદરતા યાદ  કરી,
સોનેરી પાલખી સજાવીશ, શ્વાસોમાં નાદ ભરી.
——–
સુખપાલ= પાલખી. નેમ=પવિત્ર
સરયૂ પરીખ
જીવનમાં સારા સમયનો આનંદ, જાગૃતિ સાથે, with awareness, અનુભવ્યો હોવાથી…

સરળ સરતાં જીવનમાં કોઈ ધક્કો લાગતાં, આઘાત અને નિરાશાની રૂકાવટ પછી પુનઃ ચેતનાનો સંચાર…

અંજલિ

અંજલિ

ઠંડી ગરમીની મીઠી રકજક રસતાલે
ઉડ્યો ગુલાલ  શીત સવિતાના ગાલે
રમતો રે તેજપૂંજ ધરતીની ધારે
ગરવું હસીને સરે સૂરજ સવારે

રજનીની   ઓઢણી   સરતી   સંચારે
જડચેતન    સંગત    સુચારુ  સંસારે
સમભાવે   કિરણો  સ્પર્શે  સમતારે
હુંફાળો હાથ ફરે આશા મનતારે

વર્ષાની વાછંટ ને વાદળ વણજારે
રૂપાના બરફફૂલ  ચાદર પથરાવે
સુણતા ભાનુરથના રંજન રણકારે
સંકેલે ગાલીચા જયજય જયકારે

ચેતનનો ચંદરવો સોનેરી જરજરી
અંશુમાન આંગણ  અંજલી અભર ભરી
———-
અંશુમાન=સૂર્ય

hemapatel
hema.patel@gujaratisahityasarita.org
70.240.220.221
ચેતનનો ચંદરવો સોનેરી જરજરી
અંશુમાન આંગણ અંજલી અભર ભરી.

ખુબજ, ખુબજ સુન્દર, બહુજ સરસ શબ્દોની સજાવટ સાથેની રચના

વેરવિખેર

વેરવિખેર

વેગે વિખરાતી નાની શી દુનિયા;
પાંખો ફૂટી ને ઊડતાં પતંગિયા!

ગૂંથેલા માળાના કુંજન ને ગુંજન,
ઓસરતા ભીને અવસાદે.
ખુલ્લા ખાલીપાનાં ખોખાંને આજ
સૌ ધીરે ધીરે કરતાં નોખાં.

એક એક ડગલાંએ અંતરપટ ખેંચ્યાં
ને કેટલાં દૂર જઈ પંહોચ્યાં!
ઓળંગી અવધી તણાયે પ્રવાહમાં,
પાંદડીઓ વિભિન્ન વહેણમાં.

સંધ્યાના ઓળાઓ પોકારે વાળવાં
પણ, મારગ ભાસે છે મૃગજળ સમા.
ગાણાં સમાઈ ગયા સૂના સન્નાટામાં
વિહ્વળ રે વ્હાલપ લિસોટા.
——-
વિખરાય જતું નાનું કુટુંબ

બસ હવે

બસ હવે….

દિલ મારું એક વાર દઈ ચૂકી,
મેળામાં ઘેલી હું થઈ ચૂકી.
સ્નેહ ને સમર્પણના મેહ લઈ,
વાદળ બનીને વરસી ચૂકી.

સરતી એ રાત ને શ્રાવણની સાથ,
ઓસની ભીનાશ સર્વ લઈ ચૂકી.
લાલસાની લાયમાં આશાની છાંયમાં,
અંધારે ઓરડે ફરી ચૂકી.

લેવાને કાજ ના આવજે પવન,
સૂનમૂન એ પાંદડી ખરી ચૂકી.
સંકેલી ફાલ હવે દાંડીની ધાર,
પુષ્પક્યારીમાં લીન સ્થીર થઈ ચૂકી.

અંતરાય આવરણ અળગા કરી,
બંધ છોડી હું આગળ વધી ચૂકી.
ખુલ્લા આકાશ તળે નીલા ઉજાસમાં,
મુક્તિના હંસને વરી ચૂકી.

——–
પોતાનું સર્વસ્વ ન્યોચ્છાવર કર્યા પછી, સારા માઠાં અનુભવોથી જાગૃતિ આવે.
એક સમય એવો આવે કે, પોતાની હદ આવી ગઈ છે, તેનું ભાન થાય છે.

ભીતર

ભીતર  સાત  સમંદર  કેતુ,   હું સમજણનો  બાંધું  સેતુ,
વિચારરાસે  ઝૂલણાં  ઝીલી, રાખું  વારી  હળવે  વહેતું.

  દિલ ગાગરમાં સમાય સાગર આપે એવું કિરણ પ્રભાકર,
પાણી તરતાં પથ્થર વિસ્મિત, શ્રદ્ધાને પ્રણામ સાદર.

મૃત્યુંજય  આશા  આધારેસર્જન  ચેતન પ્યાર પ્રસારે,
આંસુ   લૂછે    કાજળ   કોરેઅંતર  ઊર્જા  દર્દ સખા રે.

મેઘધનુષ  ચીતર્યાં  આકાશે, નવલી પીંછી  રંગ ભરીને,
અંતર મન  ગઠબંધન રેલેસ્થિર હુંવિશ્વ  ફરે વર્તુળે.

ક્ષણભંગુર તોય કાળ અનંતા, નાનો અંશ વિશાળ અહંતા.
અનેક જન્મો, જીવ  અજન્મા, નશ્વર દેહ ને તત્ત્વ  અનંસા.

મનવા કરુણા સ્નેહ દયા સંગ લાલચ દ્વેષ રોષ પામરતા,
હો મન, મતિ, વાણી સંગતમાં, શ્વાસે  ગુંજે રે સ્વરસમતા.
——

કેતુ=જ્ઞાન   અનંસા=અવિનાશી

લિંક

નિમિત્તમાત્ર

નિમિત્તમાત્ર

કર્યાં  કર્મોને  ટેરવે  ગણાવે,
કરી  મદદોને માનદ મનાવે,
તો મૂલ્ય તેનું  શૂન્ય બની જાય.

ઉપકારોની  આરતી  ઘુમાવે,
આપ સોહમ્ ની મૂરત બેસાડે,
તો  મૂલ્ય તેનું  શૂન્ય બની જાય.

હું હુલામણાને હરખે પોંખાવે,
ને  ફરી  ફરી   ફાલકે   ચડાવે,
તો  મૂલ્ય  તેનૂં  શૂન્ય બની જાય.

તેની કરુણા, ને હું એક સાધન,
સર્વ સેવામાં સહજતાનું સૌજન,
તો શૂન્ય પણ અમૂલ્ય બની જાય.

ઘણાં જન્મ, વંશ, અંશના સુપાત્ર,
ભાગ્યયોગે દેવત્વ નિમિત્તમાત્ર,
શુભ કાર્ય તે અતુલ્ય કરી જાય.

——-

Flutter of Wings- a poetic novel

 

Flutter

click on for a paperback copy>

https://www.amazon.com/Flutter-Wings-poetic-novel-Fiction/dp/1544939256/ref=sr_1_2?s=books&ie=UTF8&qid=1491443348&sr=1-2&keywords=flutter+of+wings

 

Kindle edition>

Wish and Desire

Many subtle wishes rise and die,
like waves of the ocean rise and subside.
Praise and promotion, push them high,
the wind and wait, push them aside.

With short-lived wishes and soft subtle waves,
the ground is laid to build a palace.
A special desire, a dream takes shape,
the slaps and shoves cannot give a shake.

Aspiration keeps on sailing through troubles;
so many times it shifts and stumbles.
A leap at a time brings it closer to the shore,
and reaches for joy like never before.

Desire and drive come from mind, heart and hand,
but no one may be there when you struggle in the sand.
It is up to you to have zeal in your soul,
to know your call and reach your goal.

          ———–
Small wishes build a strong desire. The path to the success one has to surmount alone.
To be aware to know your calling.

ઈચ્છા અને મહત્વાકાંક્ષા

તરંગ ઊછળી આવે ને ઊંડાણે નીસરી જાયે
યાદોમાંથી નાની ઈચ્છા સહેજે વીસરી જાયે
પ્રોત્સાહન ને પ્રેમ પ્રશંસા આગળ દોરી જાયે
સંજોગો  ને  અવસર આઘે ઉપર ખેંચી જાયે

આકાંક્ષા  ને  આશા જાળી  સુંદર સેતુ બાંધે
આભ જનારી એક રાહને  એકતારથી સાંધે
ધુમ્મસ  ઘેરું  ઘેરે  તેને  ઘડીક  વાદળ ઢાંકે
તરવરતા તારાઓ  વચ્ચે  ધ્રુવનો તારો ઝાંકે

પૂર્ણ પણે હવે ઊઘાડ થાતો લક્ષ મને દેખાતું
નિર્ગત શંકા, વ્યાકુળતા ને ના મનડું મૂંઝાતું
સૌ કંટકને  કુસુમ કોમળ સમજીને  સુલજાવું
એકાકી  કેડીની  ઉપર  દ્રઢ  પગલાંઓ માંડું

ધ્યેય તરફની ધારાવાહી  અંતરની સરવાણી
શાને કાજે હું ધરતી પર, યત્નેથી  સમજાણી
—-  સરયૂ પરીખ
એક જ વિષય બે ભાષામાં રજુઆત. Not a translation.

લિંક

INVOCATION

invocation

painting by Dilip Parikh
more on page…Dilip’s paintings

રંગ બદલતી…

img_7907

                                                                         રંગ બદલતી . . .

એના ચંપયી બદનની મહેક,
હઠ હુલામણા નામની લહેક,
તૃષ્ણ આંખ તેને જોતી રહી, ને
એ લજામણી બનીને મલકી રહી.

એને જોઈ કરે કોયલ કુહુક,
કરે ઘાયલ નજરથી અચૂક,
અકળ અટવાતી જાયે રે ગૂંચ,
પવન હેલે હિલોળે હેરી રહી.

ગગન ઘેરાયે ઘેરો ઘુઘવાટ,
પ્રશ્ન પૂછે નયન તોરણ તલસાટ,
ચમક  ચહેરા પર રોકે  મલકાટ,
વણબોલે બોલ ઊર્મિ સરી રહી.

જેવી ખીલી રંગીલી મધુમાત,
કેવી શ્વેત પછી ફૂલ ગુલાબી રાત
મારી પ્રેયસીની પ્રેમભરી વાત,
મારા પાગલ હૈયાને હરી રહી.

——-

ના મળી શકી….

  ના મળી શકી

 તને  મળવાની ઝંખના જાગી  બેતાબ,
મારી  સઘળીએ પૂંજી લગાવી’તી દાવ,
તે દિન, વંટોળે ફંગોળી  ફેંકેલી   ઝાળ,
વ્હેણ ગહેરા  ગુંગળાય, વાત  શું  કરું?

 વર્ષંતી    ઝાપટમાં   થરથરતી  બીજ,
ઘેરા  ઘનઘોર  મહીં  કડકડતી  વીજ,
સંતાણો   સૂર્ય   તેની   દેખીને  ખીજ,
હવે  કુમળાં  કિરણોની  હુંફ  શું   કરું?

મારે  જાવું’તું રે મારા સાજનની પાસ,
સાત પ્રહરો ઝૂઝી મારી જિદ્દીલી આસ.
થાકી  હારીને  ઓર  છોડ્યાં   નિરાસ,
હવે  ઊર્જા  ઊભરાય  તોય  શું   કરું?

હલતું  ના પર્ણ  આજ  શીતલ સમીર,
હવે ઝિલમિલ તિમિર, ને મંદમંદ નીર,
હતો  કેવો એ મેર, તે’દિ  કુદરતનો  કેર,
હશે  વિધિના  આલેખ, ના મળી  શકી . . .

——

વળાંક

 

વળાંક

તુજ  દ્વારે  ટકોરા, હતું  કરવું  કબૂલ
હું  લાવ્યો’તો ફૂલ, કહ્યું કરજે તું  મૂલ.
ના બારણું  ઉઘાડ્યું, તેં  લીધું  ના ફૂલ,
હું પાછો ફર્યો,જાણે થઈ ગઈ કોઈ ભૂલ.

મનના  પતંગાને   સાહિ  દર જોરી,
અંતરની   દોરને    સદંતર    સંકોરી.
ઉત્કટ  પ્રયત્ને  તને મનથી  ભુલાવી;
તારી ભૂંસી  ને  છબી નવલી બનાવી.

  કાળ કર્મ  વેલ  મને આગળ લઈ જાયે,
હસ્તી   મારી   ઉર્ધ્વ   આભે  સોહાયે.
સંગિની  સાથ  રસમ  રીતિ  સંચવાયે;
યાદની  લહેરખી ક્વચિત  હૈયું  કંપાવે.

   તું  હોતે સંગાથે, ભિન્ન નકશો અંકાતે,
જીવન-સરિયામ  હોત નોખાં  વળાંકે!
———
સાહિ=પકડી   દર=પ્રયત્નપૂર્વક  સરિયામ=રસ્તો

પ્રકાશ પુંજ

પ્રકાશ પુંજ
હે જી રે મારા પ્રેમનાં ઝરૂખાનો દીવો,
રે રાજ રત, પાવન પ્રકાશે પ્રગટાવો.

    જાગે મારા હૈયામાં પ્યારો પલકારો,
વાગે રૂડાં તંબુરાનો ન્યારો ઝણકારો,
હે  જી હું તો  હરખે બજાવું  એકતારો,
રે રાજ રત, મનડે મંજુલ સૂર તારો.

    નાની પગલીઓ ને લાંબો પગથારો,
ના  હું  એકલી,  છે તારો    સથવારો.
જાં શૂલ હો, મને  ફૂલ  સો  ઓથારો,
રે રાજ રતતારો  અતૂટ  સહચારો.

  અંક  આવાસમાં  પગરવ   સુહાણો,
તેજપુંજ  ઝળહળ  દીપતો અજાણ્યો,
ઘેરા  ઘનમાં સોનેરી  પ્રકટ   જાણ્યો,
રે રાજ રત, કાળજડે કાનજી સમાણો.
——

તને યાદ…..

તને યાદ…..

કોરી   ધરતી  હસીને  ભીંજાતી,
આ પોયણીની પ્યાસ ના બુજાતી.
રાત  રૂમઝૂમ મલ્હાર રાગ ગાતી,
કાં’ તને  મારી  યાદ  ન આવી?

ખેલ  ખેલંતા ખળખળતા પાણી,
તેમાં  આશાની આરત  સમાણી.
ખર્યું  પાન  તને  આપે  એંધાણી,
તોય તને  મારી  યાદ  ન  આવી?

  વેણ  ઘૂઘરી  તેં  લોભિલી  વેરી,
મેં   ઝાંઝરી   પરોવીને   પેરી.
તેની  વાગી  ઝણકાર  ફરી  ઘેરી,
હાં, તને  મારી  યાદ ન આવી!

મોહ  દીવાની વાટ ધીમી  કીધી,
તડપ   હૈયે  દબાવી   મેં   દીધી.
વ્યર્થ  વાયદાની વાતો  શું  કે’વી,
જો, તને જ મારી યાદ ન આવી!
——

પ્રણયના મોતી

પ્રણયના મોતી

સ્વરોના મોતી સરે પ્રણયમાં
ને હું સૂર બની ને  સાંધુ
તુજ સ્મિત રમે રમણમાં
ને હું  નૂર બનીને બાંધુ

તું ઝીણો ઝરમર વરસે
ને હું પાન બનીને ઝીલું
તું પવન બનીને લહેરે
ને હું કમળ બનીને ખીલું

તું કિરણ બનીને આવે
ને હું સુરખીમાં રંગાવું
તું ઘટમાં વાદળ ઊમટે
ને હું વીજ બનીને નાચું

તું શ્વાસ બનીને આવે
ને હું ધડકન થઈને જાગું
તું વિશ્વાસ બનીને આવે
ને હું સખી  બનીને ચાહું

તું  પ્રીત  લઈને આવે
ને હું ગુંજન ગાણું ગાવું
મુજમાં તું, ને તુજમાં હું
બસ ઓતપ્રોત થઈ જાવું
——

 

મને સાથે લઈ જાવા દો

મને સાથે લઈ જાવા દો

ભંડારો   ઊંડા  ખોદાવી  ઠાંસી  ઠાંસી  ભર્યા  કર્યું,
કરી મંત્રણા  લાભ  લાલચે,  સંતાડીને  હર્યા   કર્યું.

 મને થાય  કે આવો માણસ હતો કદીયે નાનો બાળ?
નિર્મમ નિર્મળ હતી કદીયે એની આંખે અશ્રુ ધાર?

કપટી  લંપટ અંધાપો  જે નથી  દેખતો પરનું  દુઃખ.
અનુભવ તેણે  કર્યો હશે શું  દિલસોજી દેવાનું સુખ?

  કરી લે, ભરી લે, સોદા કરી લે, લૂંટીને કો મુખનું નૂર
કટાક્ષ  કરતી  કુદરત દેખે, ભુલી ગયો  મૈયત દસ્તૂર

જાવાનું  છે નક્કી,  ના  લઈ જાશે  જોડે  પૈસો  એક
વીજળીના ઝબકારા જેવો કાળ હુંકાર અજાણ્યો છેક

  ચાલબાજ શું યમને પૂછશે! “નગદ મને લઈ જાવા દો.
ત્રીશ ટકા હું આપીશ તમને, મને સ્વર્ગમાં રહેવા દો.”

——

મનમાન્યું

સૂણ રે મારી સહિયર આજે ખરું થયું
બટક્બોલી પૌત્રીએ મને ખરું કહ્યું…..

સ્પર્શી મારા ચહેરાને તેની નાજુક કર કળીઓ
છ વર્ષની મીઠી પૂછતી, “કેમ તને કરચલીઓ?”

જવાબ શોધું, કેમ કરીને કઈ રીતે સમજાવું!
શબ્દો શોધી કોશિશ કરતી અવઢવમાં મૂંઝાવું

એ બોલી કે વાંધો નહીં બા, પુસ્તક હું લઈ આવું
પુસ્તકમાં તો સીધું સાદું કારણ હતું જણાવ્યું

હસતાં મેં તો સત્ય જીવનનું યત્ન કરી સમજાવ્યું
“દોરાશે તુજને પણ બેટી! સમય તણી રેખાયું”

“નારે દાદી, મુજને એવું કદી કશું ન થવાનું”
પ્રફુલ્લતાથી દોડી ગઈ એ પ્રતિક પતંગિયાનું…..

યાદ કરી લે સૈયર! તું પણ વિશ્વાસે કહેતી’તી,
“નારે હું તો કદી કોઈ’દી પચાસનીય થવાની.”

બાલિશતાના ભોળપણાનું એ જ હતું મનમાન્યું
હતો તને પણ એ જ ભાવ, તોય અંકાણી કરચલીયું!
—-

Sufiya

Our six-year-old Sweetie, you know, is quite witty
My friend, what she said surprised me completely
“My dear Granny, why do you have wrinkles?”

I was puzzled and perplexed, so waited for a while!
She got up from my side with a perky, sweet smile,
“I will go get my book and I know where to look.”

The little book explained, but I deeply explicated;
“The time lines do roll, as everyone grows old.
Darling! You may also get, that’s how Nature is set.”

She giggled and alleged, “Oh Grams, no, you’re so naive.
The wrinkles are for the old, and I will never get so old!”
And she ran away to sing like a birdie with her wings.

Tell me, o’ my friend; I think she is confused
“Surely I can understand, because many moons before,
remember? Twirling curly hair, you smugly used to say,
‘I will never get the grays, and fifty? Too far away’”

A child creates illusions and draws unique conclusions
It’s a joy to hold her hand and walk on innocent land
——

લિંક

Poetry Festival March 5-6 at orlando

UF Poetry Festiwal 2016 1

UF Poetry Festiwal 2016 2

પુનઃ સાકાર


પુનઃ
સાકાર
  દાદા દાદી  વાત  કરે  મીઠી   યાદો  મમળાવે,
સાંજ ઢળ્યે તું નદી કિનારે  કેવી મળવા આવે!
ફૂલ  લઈ હું  રાહ  દેખતો  ઉત્સુકતાથી  તારી
તું  આવે તો સંધ્યા ખીલતી, ના આવે કરમાતી.

વીસરીને
 વર્ષોની  રેખા  પુનર્મિલન હાં કરીએ,
મધુર મધુર યાદોને વ્હાલી ફરીથી નંદન કરીએ.

દાદા
 ફક્કડ  પહેરણ પહેરી  ઊભા નદી કિનારે,
ફૂલ  સંભાળે, થાકે,  બેસે, ઊઠે  રાહ  નિહાળે.

દાદી
ના દેખાયા અંતે  ધુંઆપૂંઆ થઈ આવ્યાં,
કેમ આવી?” રોષ કરીને દાદીને  તપડાવ્યાં.

અચકાતી
, શરમાતી, ધીમે  ધીમે  બોલી દાદી,
કેમ કરીને આવું? મારી  માએ ના કહી દીધી.”
——-  સરયૂ પરીખ

Anger

Anger

When ashes of anger smother the flame,
and the mind fumes within,
Imprudence covers all your senses
and conscience gets crushed with pain.

The beautiful world looks weird
And faith and trust are unknown
Self-pity rules emotions
to create unworthy commotions.

Anger is good if you are aware
and it does not control your senses
When your senses are holding the reins of anger
and the wisdom rides beside
The fire of anger illumines the path of others
and spreads the peace within.

        ———

comment:
Saryuben
Thank you for the poem. It reminds me of the shlokas of GITA . Also of the Dhammapada. There is a whole chapter “KODHVAGGO” (KRODHAVARGA) in Dhammapada.
Radhubhai

પુણ્યપ્રકોપ
ક્રોધાગ્નિની  ક્લાંતરાખ સમતલ બુધ્ધિને ઢાંકે,
કૃધ્ધ કર્મથી  અન્યજ  તેમજ  અંતરને  પ્રજાળે.
પ્રકોપ પાગલ  રાજ કરે  ને  સમજણને પોઢાડે,
પરજાયા ને અંગતને પણ,  ઉગ્ર આંચ  રંજાડે….

સુંદરત્તમ આ સૃષ્ટિ સારી ભગ્ન અસંગત ભાસે,
શ્રધ્ધા નિષ્ટા  મુખ  ફેરવી અબુધ  થઈને  નાસે.
લાગણીઓ  કકળતી બેસે  આત્મદયાની  આડે,
ક્રોધાન્વિત  મનઆંધી  કાળા  કર્મો  કરવા  પ્રેરે….

ક્રોધ બને સુમાર્ગી  સાચો જાગૃત  જીવની સાથે,
વૃત્તિઓ   લે  રોષને  વશમાં   આવેશોને  નાથે.
પુણ્યપ્રકોપે   ઉજ્વલ   જ્વાલા  ઉર્જાને જગાડે,
પ્રજ્ઞાચક્ષુ    ખોલી   મારગ  અનેક્ના   ઉજાળે….

અંગારા ના હસ્તક લઈએ જ્યોત કામમાં લઈએ,
જે સૌનું કલ્યાણ કરે એ જવાળા જ્વલંત કરીએ.
——-

comment by P.K.Davda…બહેન, કવિતામાં તમે ગીતાનો સંદેશ બહુ સરસ રીતે આપ્યો છે. ગીતામાં કહ્યું છે કે ઈન્દ્રીયસુખમાંથી મોહ જન્મે છે, મોહમાંથી ઈચ્છા. ઈચ્છામાંથી ક્રોધ જન્મે છે અને ક્રોધ બુધ્ધીને ભ્રમિત કરે છે, ભ્રમિત બુધ્ધી નાશને નોંતરે છે.”

પુત્ર અને પૌત્ર

          પુત્ર અને પૌત્ર

મારી આંખ્યુનું તેજ ને કલેજાનો ટૂકડો, મારી હસતી રેખાનો દોરનારો,
માસુમ ગોપાળ  આજ  માધવ કહેવાયો  ને જગના મેળામાં  ખોવાયો.

મીઠા હાલરડાં ને પગલીની  છાપ  પર,  સમય  સાવરણી  જાય  ફરતી,
રાખવાને ચાહું  હું પાસે, પણ  દૂર  તેનું પંચમ  સોહિણી  ધ્યાન હરતી.

જાણે’કે  કોઈ  કરે  અવનવ  એંધાણ, મેઘ ખાંગા  ને  ઘેલા  થઈ  ગાજે,
તુલસી  ક્યારે  દીપ  ઝીણો  લહેરાય, નયન  જાળીમાં ચમકારા  આજે.

આત્મજ  આયો,  તેની  આંગળીએ  જાયો, તાદ્દશ  પિતાનો  પડછાયો,
હૈયામાં   હેતના  ઓઘ  ઊમટિયા,  પૌત્ર   આવીને    ગોદમાં  લપાયો.

થાપણ  આપી’તી  મારી કોંખમાં પ્રભુએ  તેને  પૂંજી  ગણીને  મેં ઉછેરી,
મુદ્દલ ને વ્યાજ  એના બાળક્ની સાથ, અમોલી બક્ષીસ  આજ  આપી.
——

Son and Grandson

The light of my eyes and the lines of my smile,
My innocent child, now a famous big name.
I barely see him behind the screen of fame.

The lullaby and the footprints of a child
is swiped away with the brush of time.
I tried to keep him near and close
but the tantalizing tunes lured him afar.

The clouds are in turmoil and strangely ruffled,
The candle in my court is flickering with joy.
Here he comes with a boy holding his hand;
a smaller image of my son.
My heart is bubbling with joy when the boy runs to sit in my lap.

God had given a gift to my womb I cared and kept him safe.
Today with his son,
he returned me the net and interest,
and a bonus of happiness.
——

અનુતાપ

સપ્તપદીની વેદી ઝળહળ તું ત્યાં ફેરા ફરતો,
નવજીવનની વચન ઉક્તિઓ કો’ની સાથે કરતો.
સાક્ષી થઈને, અહીંયા બેસી, આપુ મૂંગા વચનો,
શબ્દહીન પડઘા હૈયાના, કેમ નથી સાંભળતો?

હજીય ગુંજે દ્વાર ટકોરા, પ્રીત તણા ભણકારા,
હાથ હથેળી દિલ લાવેલો, સ્વપ્નાના અણસારા.
અરમાનોના અમી છાંટણાં, ક્ષુબ્ધ બની મેં ઠેલ્યાં,
જતો જોઈ ના રોક્યો પ્રેમે, અધરો મેં ના ખોલ્યા.

સાત સાત પગલાંઓ સાથે દૂર દૂર તું જાયે,
ભરી સભામાં આજે મારી રુહમાં ગહન સમાયે.
અડછડતી તુજ નજર ફરીને ક્ષણભર તો રોકાયે,
પસ્તાવાના ખંજન પર અંગત ગંઠન બંધાયે.

મંગલમય આ મહેરામણમાં એકલવાયું લાગે,
હીબકા ભરતું મનડું મારું, તારી સંગત માંગે.
———
એક વખત દિલ હથેળીમાં લઈને આવેલા પ્રેમીને પાછો વાળેલો.
તેના લગ્નમાં શાક્ષી બની પસ્તાવો કરતી પ્રેમિકા.
અનુતાપ=પસ્તાવો

લિંક

મારી આહની અસર

મારી આહની અસર

તારા આપેલા વ્હાલા વચનને વરી,
ને થઈ બાવરી.

રૂપ રંગના ગુલાલમાં રોળી,
તેં લીધી આવરી.

મને ચૂસી મધુરી તેં મનભરી,
રે છોડી અવાવરી.

સ્નેહ ચહેરે કાલિમા છુપી’તી,
હું બની સાંવરી.

મધ્ય સૈરમાં છેતરી ઉતારી,
એ સજા આકરી.

મારી સેંથીમાંથી તારલી સરી,
ને વીજ આંતરી.

તારી હોડીમાં મારું એક આંસુ ખર્યું,
નાવ ડૂબી આહ્‍ ભરી.
—–

અનુકંપાના અશ્રુ

અનુકંપાના અશ્રુ

દિલમાં  ઊમટે સંવેદનાના પૂર અને આંખોથી અશ્રુ સરી પડે
મારે  મંદિરે  આનંદ ઉલ્લાસ, તોયે પરદુઃખ પીડાથી રડી પડે
જુલ્મોનો જાજો જુવાળ, સદભાવનાની સારપ ઓછી  પડે
ને લાગણીથી અનુકંપાના આંસુ સરી પડે

મારા આંગણામાં મોગરો હસીને, મુગ્ધ કોરી કળીઓને જગાડે
ઝીણો સાળુડો  હળવે  ઓઢાડી, પેલા સુરજને વાદળી રમાડે
દૂર  દેશાવર ક્યાંક અને વિના કોઈ વાંક, કુસુમોને કચડે  ઉજાડે
એ સાંભળીને અનુકંપાના આંસુ સરી પડે

હરખે  હાલરડાંના ગાન, બાળ માના ખોળામાં સુખથી રમે
પિતા બંધાવે રક્ષિત આવાસ, તેમાં સંતાનો  હેતે  રમે જમે
ક્યાંક કરગરતા બાળકની મા, જુજ ઝિંદગી ભીખમાં માંગે
એ જાણીને અનુકંપાના આંસુ સરી પડે

શાંતિના વાસમાં સુગમ કુમાશ, દૂર સ્ફોટ્ક ધડાકો, પ્રાણ ધડકે
માનવના મનમાં મિત્રતાને આંતરી ક્રુરતાની જ્વાળાઓ ભડકે
ભલે દૂર સુદૂર તોય આવી આવીને અહીં  હૈયુ વલોવી નિચોડે
ને આંખડીથી અનુકંપાના આંસુ સરી પડે

———–

આપણી આસપાસ સુખ હોય તો પણ દુનિયામાં થતાં સિતમથી દર્દ થાય છે.

ઊર્મિલ સંચાર

આવી એક ચિઠ્ઠી, મેં મોતીએ વધાવી,
લીટીના લખાણે મેં આરસી મઢાવી.
જત કાગળ લઈ લખવાને બેઠી,
મારી યાદોને અક્ષરમાં ગોઠવી.

ભોળી અવનીને સાગરની રાહ,
લહેર આવે, આવે ને ફરી જાય.
પરી મહેલમાં એકલી હું બેઠી,
મારી યાદોને રેતીમાં ગોઠવી.

મારી ધડકનને પગરવની જાણ,
નહીં ઉથાપે એ મીઠેરી આણ.
કૂંણા કાળજામાં હઠ લઈને બેઠી,
મારી યાદોને નયણામાં ગોઠવી.

સૂના સરવરમાં ઊર્મિલ સંચાર,
કાંઠે કેસૂડાનો ટીખળી અણસાર.
ખર્યા ફૂલોને લઈને હું બેઠી,
મારી યાદોને વેણીમાં ગોઠવી.

મારા કેશ તારા હાથની કુમાશ,
ઝીણી આછેરી ટીલડીની આશ.
શુભ સ્વસ્તિક ને કંકુ લઈ બેઠી,
મારી યાદોને આરતીમાં ગોઠવી.
——

લિંક

વાદળાં તોડી તોડી….

વાદળાંને તોડી તોડી…
એક જ આકાશને આવરીને વાદળાં,
પાણી સમેટી સઘન એકતા સમેતમાં,
વાદળાં, તોડી તોડી કોણે છાવર્યાં?

અલબેલી અવનીની ખુલ્લી પરસાળમાં,
નિર્જળ લાચારીમાં વૃક્ષો વિમાસતાં,
અગન ફોરા ફેંકી કોણે આંતર્યાં?

ઉત્સુક આશંક આશ ધડકે એંધાણમાં,
તામ્રપત્ર પાનપર મોઘમ લખાણમાં.
દિલને અક્ષર અણીથી કોણે કોતર્યાં?

મારા તારાની આ મમતાની ભીંસમાં,
સ્પર્ધા સરસાઈમાં, વિણા વગાડવાં,
તાર તોડી તોડી કોણે નોતર્યાં?

સરખા ચહેરાઓ મહીં સરખી સંવેદના,
કર્મોની લેણદેણ નૈતિક સ્વભાવમાં,
વચન, વેચી વેચી કોણે છેતર્યાં?
——-

આ કાવ્યમાં કુદરત તેમજ માનવીઓની ક્રુરતા વિષે સવાલ થાય છે. માણસની હત્યા કરે છે, પોતાના હોય તેને માટે રડે છે અને પારકા માટે હસે છે.
આવા મનોભાવની દુઃખકારી વાત છે.

ગુલાબી

ગુલાબી

મારી ભરત ભરેલી સાડી ફૂલ ગુલાબી,
એના  રેશમ તારે યાદો  મસ્ત ગુલાબી.
એની દરેક સળની સાથે આશા  દોરી,
એને  ટાંકે   ટાંકે   મોહકતા  હીરકોરી.

 રે   પગની પાયલ પ્રીતમ સંગત ઘેલી,
ચાલી’તી  આગળ, ભૂલી સંગ  સહેલી.
એ નજર લહર  મન  લાગી’તી સુનેરી,
સોળ કળાએ ખીલી હતી  એ પહેરી.

ઉન્મત પાલવ   સરકે  હવા  હઠીલી,
છાયલ   પહેરી  હરખે  નાર  નવેલી.
સુરખી     સંતાયેલી    સ્મિત  પહેલી,
ના બોલું,  મ્હાલું, અંતરની  રંગરેલી.

    આજ, સોડ તાણીને આહ્લાદક સુંવાળી,
હું સૌમ્ય સુકોમળ ખોળામાં હૂંફાળી!
દીપ જલાવી,  નવપુષ્પિત  શણગારી,
એ  જ  ચીરમાં, ચિન્મય ચિર સમાણી.
——–

Comment by Dilip Parikh: The poem beautifully expresses delicate emotions and dreams of a young girl. We are all engaged in the pursuit of pleasure. Pleasure comes into being through four stages: perception, sensation, contact and desire to possess. Thought creates pleasure through desire and gives it continuity. To me, the “Sari” represents the external appearance of an individual and that creates “ego gratification”—how beautiful I look? There is nothing wrong about it. The problem is, we become dependent and that, sooner or later, brings frustration, sorrow, fear, and jealousy. When one lives in the present, thought doesn’t give continuity to pleasure.
The last 2 lines are the essence of the poem and make the poem special for me. The word “deep” seems to indicate self-knowledge and that comes with the tranquility of mind. Now there is no attachment, fear, or sorrow and there is freedom from the known. There is no fear of death and one is ready to merge with the universal consciousness–as Mira is ready to surrender to Krishna with all the joy.
———–

પૌત્રી પહેરે…ગુલાબી

    મારી   ભરત  ભરેલી  સાડી ફૂલ ગુલાબી
એના  રેશમ તારે  યાદો  મસ્ત  ગુલાબી
એ   પહેરી   પૌત્રી,  લાગે  ગુલ  દુલારી
તેની  સાથે  મુજને  સ્મરણોએ  ઝુલાવી

   એની  દરેક સળની  સાથે  આશા દોરી
એને   ટાંકે  ટાંકે  ટહુકે   કોયલ   મોરી
રે  પગની પાયલ   પ્રીતમ સંગત ઘેલી
ચાલી’તી  આગળ,  ભૂલી  સંગ  સહેલી

  એ   તીરછી   નજર્યું   લાગી’તી  સુન્‍હરી
હું  સોળ  કળાએ  ખીલી  હતી એ પહેરી
ઉન્મત  પાલવ ફરકે, હતી હવા હઠીલી
છાયલ  પહેરી  તે’દિ  બની હતી નવેલી

 પૂછે,  ક્યમ સંતાયે ચહેરે  સ્મિત પહેલી!
ના  બોલું,  મ્હાલું  અંતરની  રંગ   રેલી!
—-
મારી ભરત ભરેલી સાડી મારી પૌત્રી પહેરીને આવે છે, સાથે યાદ લાવે છે.
છેલ્લે મારા સ્મિત વિષેના સવાલનો હું જવાબ નથી આપતી.

Pink Dress

Pink Dress
Many moons ago, the query and quest,
When my Bena made me a pretty pink dress.

“Why little girl! Your grandma made a dress?
What could be the reason and for what occasion?”

“I don’t know why! Maybe, just because
Or, I may guess, because I am a princess.”
“How do you know and who says so?”
“A princess is who I am; my Papa says so.
I’ll wear my dress and go to a fair,
All my friends will gleefully stare.”

The flowers are fresh and petals rose-pink
I hold memory link, and feel tickled pink
Bouquet in my hand, matching with my gown
A shear shimmering veil, a coronation crown

Those days, and the dress, with seasons they did fade
The princess in me still shines like a jade.

Moist Peatls-novel

1. Moist Petals 6×9 templet.doc

http://www.Amazon.com
to buy or borrow contact, saryuparikh@yahoo.com
512-712-5170

cover-final

Moist Petals
A Poetic Novel
by Saryu Parikh

Sumi was being pulled mercilessly in two directions. “My first obligation is to respect my father’s wishes and make him proud of me. But my soul is rebelling fiercely to break away from the confinement of their blind beliefs.”

She found herself as a winsome soul.
She learned the value of give and take.
The sprinkle of love spreads near and far.
She is ready to receive what permeate the hearts.

I am a person of few words. That is why my feelings flow in poetry and I get carried away, forgetting the prose or the explanation.

If a touch cannot electrify, a word cannot pacify.
A whisper can’t awaken; a look can’t touch the heart.
Then rely upon the sweet mundane;
and ring the bells to wake up the souls.

270 pages –

અસાઈડ

Ever-Changing

The flawless river flows forever
I think and believe I can see it forever
But I can never see the same river
Even if I try.

Life is like a runaway river,
Ever-changing and never slowing
Why pull against His wishes,
and hold on to worthless ashes?

No need to leave, No need to cling
The kith and kin are a short term myth
The force of the fleet will trick them away
The stream of time will split our ways

I hold up my head above it all
I’ve to be aware and widely awake
Remove the covers so I can swim
And the weight of wants don’t drag me down

We celebrate the Spring, the enchanting stream
The birth and progression; a miracle in motion.

——
The deep philosophy of a flowing river is compared with our ever-changing life.
Every thing turn, turn, turn . . .

સદા વહેતી

ઊજમ નીર નિહાળું એક ધ્યાન,
   વચે છલછલ નિર્જરતી છલકાર,
   સદા વહેતી નદીની આ વાત.

જીવ માયામાં  ભ્રામક વિશ્વાસ,
  એ અકળાવે અસ્થિર આ શ્વાસ.
  સદા ભળતા સંબંધની વાત.

મારા સુખના સોણાનો ભ્રમલોક,
  ભુલભુલૈયામાં ભમતો આલોક,
  સદા રમતા વિચારની વાત.

દિલ ધડકન ને નવનવ એ હેત,
   છબી ફરતી જ્યમ સરતી રે રેત,
   સદા સરતા સ્પંદનની આ વાત.

છૂપી અંતરમાં દિવ્યતા અપાર,
   તેજ પુંજ  ઝીણી   રેખાને પાર,
    સદા  વહેતી  ઊર્જાની આ વાત.
——-
વહેતી નદી, જેમાં એક સરખું પાણી ક્યારેય ન દેખાય, તેમ સરતા જીવનમાં બધું અસ્થાયી છે. સંબંધો, સ્વપ્નાઓ, પ્રેમપાત્રો અને આત્મશક્તિ, સર્વ સમય સાથે વહેતા, બદલાતા રહે છે. એ સમજી ને – એ જ વ્યવહારની અપેક્ષા ન રાખવી જોઈએ.

જો તમે ગંગા નદીનાં કિનારે ઉભા હો તો પ્રત્યેક ક્ષણે એક નવી નદીને જોઇ રહ્યા છો. તમને એમ પણ થાયે  કે તમે એજ નદી જુઓ છો પણ એક મિનિટ પહેલા તમે જે પાણી જોયું હતું તે તો વહી ગયું છે.  આમ તમે એક પૂરેપૂરી નવી નદી જુઓ છો. જ્યારે આપણું જીવન એક વહેતી નદીની જેમ તીવ્ર ગતિએ વહી રહ્યું છે ત્યારે શું આપણે નકામી અને નજીવી વસ્તુઓ એકત્ર કરી રહ્યા છીએ? પ્રત્યેક શ્વાસે અને પ્રત્યેક ઉચ્છશ્વાસે પ્રત્યેક જીવાત્માને આપણાં નશ્વર દેહમાં નિવાસ કરવા આપેલી અવધિ વપરાતી જાય છે.- શ્રી.રાધેકાંત દવે

લિંક

હકીકત-ફેર
આવે મદમાતી મારા સપનાની રાણી,
માનતી કહેલું મારી લાગણીઓ જાણી.
હાથ જ્યારે માંગુ તે ઉમંગે આપતી
સાથ જ્યારે ચાહું, સંગાથે ચાલતી.

દીવાના તેજ સમી ઓરડો ઉજાળતી,
હૈયું મીલાવી મારી આરતી ઉતારતી,
ફૂલોનો હીંચકો ને પાપણ પલકારતી,
તીરછી નજરથી એ મુજને ઝૂલાવતી.

ચોતરફ તારલા ને ઝરમરતી ચાંદની,
મંજુલ મધુર વાત રૂમઝૂમતી રાતની,
મેઘધનુષ રંગોના મનરથનો સારથી,
હોંશે બિરાજે મારી મોહિની માનથી.

મનમોજે  રાચું  રૂડી કલ્પનની ક્યારી
રકઝક  ના કોઈ,  મારું ધાર્યું કરનારી
મનગમતી વાર્તામાં, મનહરતી નારી,
હકીકતની છોરીથી સાવ જ એ ન્યારી.

———

તેણીની હકીકત-ફેર
મારી કલમ અને કલ્પનાની સ્યાહી
મારી મરજી પેઠે ચાલે કહાણી.

વાંસળી વગાડી મને પ્રિયતમ બોલાવે
જો હું ના માનું મને અવનવ મનાવે.
લલિત લતા ઝૂલે હળવે હિંચોળે
માધુરી માળા મારા કેશમાં પરોવે.

મારી કલાને એ હરદમ વખાણે
થોડું કરું તોયે બહુ કર્યું માને,
મુજને શું ગમશે તે વણબોલે જાણે
આપે અચંભો મને રુચતું લઈ આણે.

મારા એક આંસુની કિંમત પિછાણે
મીઠું હસીને વળી માફી એ માગે,
સપનાનો સાયબો મિતભાષી પ્યારો
હકિકતના છોરાથી સાવ જ એ ન્યારો.

———-

આપણી કલ્પના પ્રમાણે વાર્તાના પાત્રો ઢાળી શકીએ, ભલે હકિકતમાં એ શક્ય ન બનતુ હોય. આમાં ફરિયાદ નથી પણ મૌલિકતાનો આનંદ છે.

લિંક

Moist Petals, a poetic novel

ISBN# 9781681189062    to buy paper-book or borrow, contact, Link below to read my novel.saryuparikh@yahoo.com   512-712-5170.  Amazon,  Barns & Noble
cover-final
Moist Petals   
A Poetic Novel
by Saryu Parikh

Sumi was being pulled mercilessly in two directions. “My first obligation is to respect my father’s wishes and make him proud of me. But my soul is rebelling fiercely to break away from the confinement of their blind beliefs.”

She found herself as a winsome soul.
She learned the value of give and take.
The sprinkle of love spreads near and far.
She is ready to receive what permeate the hearts.

I am a person of few words. That is why my feelings flow in poetry and I get carried away, forgetting the prose or the explanation.

If a touch cannot electrify, a word cannot pacify.
A whisper can’t awaken; a look can’t touch the heart.
Then rely upon the sweet mundane;
and ring the bells to wake up the souls.

270 pages – $20.99 (paperback)
EBOOK – $15.99 https:

Editor’s Notes.1. One of the major strengths of this text is how surprisingly effective the radical message complements to the poetic/lyrical nature of the text—a technique, probably outside your intention to employ, that is simply unique and praiseworthy. When one must relay a message about nonconforming for all the right reasons, a poetic tone is rarely a medium used to relay it. It’s an irony at which no ordinary writer can easily succeed, and I believe you have.
2. It’s easy to infer you are a learned person. You are an insightful person who deserves to be heard. Your insights throughout your story are well put together, and you have the ability to convey your thoughts easily and fluidly. For that reason, your readers will remember this book and your name.
3. Another one of the factors that make this story unforgettable and unique, and which I found enjoyable, is the subtlety of the romance between Raju and Sumi. I found some of their dialogues moving and realistic, even if the hands of destiny did play a role in the progress of their relationship. The romantic factor is not over-the-top or melodramatic, despite it being a coming-of-age, unlike most of the mainstream young adult books these days. Congratulations.
————-
Comment: Thank you Saryuben, your email always puts a smile on my face. I am almost done with the book but prolonging it by reading slow as I’m in love with Sumi and Raju. I felt like I was there at all those places while reading it, amazing feeling. I know I will miss them once I finish this book. Sonal Desai.
———————–
comments by Shirley, a teacher, a classy lady, wrote…..I knew I would love the words written in Moist Petals, but didn’t realize the emotional connection I would experience while reading it. I had started it before a long trip abroad, but left it behind, for fear of losing it. When I returned, I savored the chapters, and took my time reading it. I had to pause and reflect upon my own life along the way. I wondered about how my own experiences would be perceived. I enjoyed the journey on searching my own soul as I finished the book this morning. I don’t know why your words touch me so much, but they do. Please continue to write and share your beautiful insight to others.
————
Subject: Book Review – Moist Petals.  author : Saryu Parikh
This is an unique and extraordinarily interesting story for several reasons like:
* rare insight into a woman’s lives in two different continents and society namely India and USA.
* Simple narratives of a growing girl’s world in  a small town –  Bhavnagar – Gujarat and later transformation to a new world while maintaining the common thread of love, compassion and positive attitude for life.
* The changing environment of a typical Hindu – Brahmin family in the post Independent India, the pain and struggle of breaking away from the old and adopting the new.
* Drive and courage to help others – especially   women from developing world in the new Western society  and fulfilling the quest for a meaningful life.
Written in a simple and sensitive way,  the book will be of much interest and value to both the Indian and American societies. The stories are juicy and touch the soul easily.  A must read.
Dr. Muni Mehta. Padmshree, a National award honoree. Vadodara – India chairman@glsbiotech.com
———–

Moist Petals-WORD      <<<

————–


સદા વહેતી

સદા વહેતી

ઊજમ નીરને નિહાળું એક ધ્યાન,
વચ્ચે છલછલ નિર્જરતી છલકાર,
સદા વહેતી નદીની આ વાત.

જીવન માયામાં ભ્રામક વિશ્વાસ,
વળી અકળાવે અસ્થીર આ શ્વાસ.
સદા વહેતા સંબંધોની વાત.

મારા સુખના સોણાનો આ લોક,
ભુલભુલૈયામાં ભમતો આલોક,
સદા વહેતા સમયની આ વાત.

દિલ ધડકન ને નવનવ એ હેત,
છબી ફરતી જ્યમ સરતી રે રેત,
સદા વહેતા સ્પંદનની આ વાત.

છૂપી અંતરમાં દિવ્યતા અપાર,
તેજપુંજ ઝીણી રેખાને પાર,
સદા વહેતી ઊર્જાની આ વાત.

   ——-

જો તમે નદીનાં કિનારે ઉભા હો તો પ્રત્યેક ક્ષણે એક નવી નદીને જોઇ રહ્યા છો. તમને એમ લાગશે ખરું કે તમે એ જ નદી જુઓ છો પણ પહેલા તમે જે પાણી જોયું હતું તે તો વહી ગયું છે.  આમ તમે એક પૂરેપૂરી નવી નદી જુઓ છો. જ્યારે આપણું જીવન એક વહેતી નદીની જેમ તીવ્ર ગતિએ વહી રહ્યુ છે ત્યારે શું આપણે નકામી અને નજીવી વસ્તુઓ એકત્ર કરી રહ્યા છીએ? પ્રત્યેક શ્વાસે અને પ્રત્યેક ઉચ્છશ્વાસે પ્રત્યેક જીવાત્માને આપણાં નશ્વર દેહમાં નિવાસ કરવા આપેલી અવધિ વપરાતી જાય છે.

Flutter of Wings

The swan of my soul feels free in flight
No right or wrong, just the light of delight
The crystal clear mind, reflects the bluish sky
The peace within my reach, I simply realize.

Awakened and aware by the nudge of the sun
The white swan smoothly flutters wide wings
He takes a leap of faith to dance and sing
The rays of hope gently pull the shiny string

In one unique way swan dedicates the verse
His wings are open to embrace the universe
A prayer to surrender gives grace to revive
The timeless trance in the space of divine

Live in the moment and forever in eternity
No past no future from here to eternity
——-
The swan is a symbol of purity and transcendence.

પાંખોનો ફફડાટ
આત્મ હંસની અનેરી આ ઉન્નત ઊડાન
ના સત્ય કે અસત્ય, સહજ આનંદ ઉજાસ
શુભ્ર માનસમાં છાયે પેલું નીલું આકાશ
હું જાણુ, મનઃશાંતિ મારા અંતરની પાસ

દેવ સૂરજને અણસારે જાગૃત સભાન,
શ્વેત હંસ ધીરે ફફડાવે, વિસ્તારે પાંખ
ભરે શ્રધ્ધાથી ફાળ થનક નર્તન ને ગાન
તેજ આશા કિરણ ચમક આંજે રે આંખ

એની આગવી અદાથી હંસ અર્પે છે શ્લોક
એની પાંખો ફેલાવી આલિંગે અવલોક
પ્રાર્થના  સમર્પણ    કૃપા  શક્તિનો  કોષ
ના સમય તણી રેખા, અલૌકિક આગોશ

આ ક્ષણમાં જે જીવ્યા તે એ જ અમરકાળ
ના ભૂત કે ભવિષ્ય, આ પળ, અનંતકાળ
——-

Pravin Shah September 12, 2017 / 3:47 pm

રચના ખૂબ સુંદર થઇ છે, સરયુબેન…

આત્મ હંસની ઉન્નત ઉડાન, મનનો સહજ આનંદ ઉજાસ, શુભ્ર માનસ,
નીલું આકાશ, મન શાંતિ અંતરની પાસ,

દેવ સુરજ, જાગૃત સભાન શ્વેત હંસ,
પ્રસારે પાંખ, કરે નર્તન-ગાન, આશા-કિરણ આંજે આંખ, શ્લોક અર્પે ને પાંખમાં
આલિંગે અવલોક, પ્રાર્થના, સમર્પણ, ના સમયનું ભાન… બસ અલૌકિક આગોશ,

આ ક્ષણ એ જ અમરકાળ- એ જ અનંતકાળ

વાહ.. વાહ… વાહ… આપની કલ્પના, સહજ આવેલ શબ્દોની મીઠાશ,
અલંકાર, પ્રાસ …. વગેરેએ મન ભરી દીધું,
થાય કે વારંવાર વાગોળ્યા જ કરીએ.
આવી રચના ક્યારેક જ વાંચવા મળે છે.
ખૂબ ખૂબ અભિનંદન…

comment: I find the Gujarati Version even clearer.
Also remembering Kumar Gandharv’s….UD JAYEGA HANS AKELA..JAG DARSHAN KA MELA>>>>
Love…..Munibhai

લિંક

પ્રીત ગુંજન — ૧૫૦ વર્ષના પ્રણય કાવ્યોનો પ્રતિનિધિ સંગ્રહ

My two poems were published in the book “Preet Gunjan,” along with many elite Gujarati poets.
સાહિત્ય મિત્રો,
ISBN# 978-93-82712-89-3              પ્રીત ગુંજન
                                 (૧૫૦ વર્ષના પ્રણય કાવ્યોનો પ્રતિનિધિ સંગ્રહ)
સંપાદકઃ ગુણવંત બારવાળિયા “ગુંજન”  નવભારત સાહિત્ય મંદિર  અમદાવાદ.
email:  nsmmum@yahoo.com.in

 મારા આશ્ચર્ય અને આનંદ — મારા બે કાવ્યો આ પુસ્તકમાં લેવાયા છે… સરયૂ

prit gunjan-book       મારા મામા નાથાલાલ દવેનું કાવ્ય ‘તરસ’ પાના# ૭૭ પર અને સાથે એ જ પુસ્તકમાં મારા કાવ્યો પણ ઉમેરીને આપે મને બહુમાન આપ્યું છે.

મલ્હાર
મેહુલા ને અવનીની અવનવી પ્રીત,
માદક ને મંજુલ , ગવન ગોષ્ઠિની રીત.
કળીઓને થાય હવે ખીલું સજી સાજ,
મારો મેહ આવ્યો લઈ મોતીનો તાજ.
ચાતક બપૈયાની ઉંચી રે ચાંચ,
સંતોષે ટીપાથી અંતરની પ્યાસ.
કણ કણ માટીને મળી એક એક ધાર,
ઓતપ્રોત અંકિત અનોખી રસ ધાર.
મીઠો તલસાટ સહે મેહુલાનો માર,
ધરતી દિલ ભરતી થનગનતી દઈ તાલ.
મને એમ લાગે તું મારો મેઘ રાજ,
સૂની સૂની તુજ વિણ તું આવ્યો મારે કાજ.

મારો મન મોરલો નાચે થનકાર,
જ્યારે તું આવે હું સૂણતી મલ્હાર.
——
નીતરતી સાંજ
આતુર આંખો રે મારી બારણે અથડાય,
વાટે વળોટે વળી દ્વારે અફળાય.
ગાજવીજ વર્ષા ને વંટોળો આજ,
કેમ કરી આવે મારા મોંઘેરા રાજ!
અરે! થંભોને વાયરા આગંતુક આજ,
રખે એ ન આવે તમ તાંડવને કાજ.
મૌન મધુ ગીત વિના સંધ્યાનુ સાજ,
ઉત્સુક આંખોમાં ઢળે ઘનઘેરી સાંજ.
વિખરાયા વાદળા ને જાગી રે આશ,
પલ્લવ ને પુષ્પોમાં મીઠી ભીનાશ.
ટપ ટપ ટીપાથી હવે નીતરતી સાંજ,
પિયુજીના પગરવનો આવે અવાજ.
——

મુક્તકો

બેકદર
દિલ મારું, ‘સાચું મોતી છે’ કહીને આપ્યું,
ને બાવલીએ માળામાં પરોવી ને રાખ્યું.
સંસારી સમજુએ કિંમત આંકી
ને પછી
તેણે જગના મેળામાં જઈ વેચ્યું.
——
દિલના તાર સમાન ધડકનો હોય ત્યાં જ બંધાય અને જળવાય.
જેને પોતાની ટૂંકી દ્રષ્ટિના લાભમાં જ રસ હોય એ બીજાના અમુલ્ય પ્રેમની કિંમત ના સમજી શકે.

બસ હવે
દિલ મારું એક વાર દઈ ચૂકી,
જગની ભુલભુલામણીમાં જઈ ચૂકી.
સ્નેહ ને સમર્પણના મેહ લઈ,
વાદળ બનીને વરસી ચૂકી.
—–
પોતાનું સર્વસ્વ ન્યોચ્છાવર કર્યા પછી, સારા માઠાં અનુભવોથી જાગૃતિ આવે.
એક સમય એવો આવે કે, પોતાની હદ આવી ગઈ છે, તેનું ભાન થાય છે.

સરતી રેત

સરતી રેત

ગ્રહીને હાથ માતાનો, પ્ર અક્ષર  પ્રેમનો  ભણતો,
સફળતા સિધ્ધિ પામીને, સ્વમાને ગૌરવી ગણતો.

કનક કંચન સજીને  મોહિની  કુળ આંગણે આવી,
અષાઢે  દામિની દમકી, હ્રદય રસ  રાગિની  ગાતી.

મલકની મોહ નગરીમાં લગન લાગી જ કાયામાં,
અસતની ના કરી  દરકાર, દોર્યો  મત્ત  માયામાં.

સૂકાઈ  ડાળ  હિમાળે  રિસાઈ  પલ્લવો  ચાલ્યાં,
સપનની છિપથી  મોતી સરી લાચાર થઈ ચાલ્યાં.

અધૂરાજ્ઞાન  અધ રસ્તે, ડરે બુજદિલ એ બાવલો,
વિમાસે કોણ છું હું?  કાં  અનુત્તર ત્રસ્ત માંયલો!

ફફડતા  કૂપમાં  પંખી  ને  કુંઠીત  મન  પરિધિમાં,
ના આપ્યું અન્યને, તે સુખ, સરે છે સરતી રેતીમાં.

હવે હું  રેત  ઊંડાણે  બની  વીરડો   ઝમી  ઝળકું,
ઉલેચો, વાપરો મુજને,  તમે હો તૃપ્ત, હું  મલકું.

——-

ભૌતિક સુખો મ્હાણ્યા પછીની અવસ્થા….

સરયૂબહેન..નમસ્તે.
સરસ મજાનું કાવ્ય. સરતી રેતની જેમ શબ્દો સરતા રહ્યા અને લય પણ સધાતો રહ્યો. અભિનંદન.
સસ્નેહ,
વલીભાઈ.
————-
પ્રિય બહેનશ્રી,
અાપની ઇ-મેઇલ મળી. રાજીપો વધ્યો.તમે મોકલેલી કવિતા ळगागागा ના ચાર અાવર્તનમાં છે.દરેક જોડકાને પોતાનો પ્રાસ છે.
ઉમદા કવિકર્મ.સરસ રચના. કુશળ હશો.

              કિશોર મોદીના વંદન
—————

  • Jayshri Raghunath lokhande says:

    Jeevan ek sarati ret chhe!!! Pan ret ma pan mithi viradi vahe chhe!! Jharanani jem trupt Kari shakay!!!

  • pragnaju says:

    કવિતા લ ગા ગા ગા ના ચાર અાવર્તનમાં છે.
    દરેક જોડકાને પોતાનો પ્રાસ છે.
    સરતી રેતની જેમ શબ્દો સરતા રહ્યા
    અને
    લય પણ સધાતો રહ્યો
    હવે હું રેત ઊંડાણે બની વીરડો ઝમી ઝળકું,
    ઉલેચો, વાપરો મુજને, તમે હો તૃપ્ત, હું મલકું.
    ભૌતિક સુખો મ્હાણ્યા પછીની અવસ્થા…
    માશાલ્લાહ

    “ઊગે છે સુરખી ભરી રવિ મૃદુ હેમંતનો પૂર્વમાં……..”
    કલાપીના કલાત્મક શબ્દ માળાની થોડી ઝલક સાથે
    મજાનું ગીત

  • Sharad Shah says:

    સરયૂબેન;
    ખુબ સુંદર રચના. સો સો સલામ.

  • ફફડતા કૂપમાં પંખી ને કુંઠીત મન પરિધિમાં,
    ના આપ્યું અન્યને, તે સુખ, સરે છે સરતી રેતીમાં.

    એકદમ સાચી વાત..

પ્રમાણ

પ્રમાણ

એક રજકણ હું, શિખર સર કરી શકી!
પવન પાંખે પછડાતી વિખરાતી ને તોય,
સુરજ સાખે હું ગગને સરી શકી!
એ મારી સફળતાનું આગવું પ્રમાણ.

સુખ આસનને એક કોર ઠેલી,
નર્મ ફૂલોની સેજને સંકેલી,
તોડી પિંજર ને સ્વૈરિતા બની શકી!
એ મારી સફળતાનું આગવું પ્રમાણ.

મારે જાણવી’તી ગુહ્ય ગહન વાત,
તૃષિત ચાતકને બુંદોની પ્યાસ.
જ્ઞાન વર્ષા ગુરુની ઝીલી શકી,
એ મારી સફળતાનું આગવું પ્રમાણ.

ધર્મ કર્મ વળી સ્વજનોનો સાથ,
ચિત્તશાંતિ ઉલ્લાસ ને વિશ્વાસ.
રૂહ અંતર એકાંતમાં હસી શકી,
એ મારી સફળતાનું આગવું પ્રમાણ.

——

આગવું=અનોખું, વિશિષ્ટ.

સફળતા એ જીવનસફરમાં ઉત્સાહ પ્રેરક પગથિયું છે, પરંતુ લક્ષ્ય તો મનની શાંતિ અને આત્મસંતોષ છે જે ભૌતિક સફળતાથી નિર્લેપ છે.

એક વેંત ઊંચી

એક વેંત ઊંચી
અસુખ  અડકે  ના  મારે  અંતરે.
જીવન  ઝંઝાળજાળ  જગત રે
ઊડતી  રહું  એક વેંત  ઊંચી  કે,
નીચે   સમયની   સરત  સેર  રે

સરખા   ઉજાસ   મારે   આંગણે
નહીં  રે  પડછાયા  મારી  પાંપણે
પહેલાં   આપીને  લીધું   આપણે
છોડીને    સ્વાર્થ   દહર   બારણે

વટને   વેર્યું   રે   ઊભી   વાટમાં
સદ્‍ભાવે    હળીમળી    વાસમાં
ઈશના    અનેક   રૂપ    રાસમાં
એક એક  શ્વાસ  એના  પ્રાસમાં 

ક્ષણ  ક્ષણનાં  સ્પંદનો  સુગંધમાં
નવલ નવાં  સર્જન  શર  બુંદમાં
છોપહેરી  ઓઢી   રું  વૃંદમાં
એકલી   મલપતી    મનોકુંજમાં
——–
સરત=સ્મૃતિદહર=દિલ, શર=પાણી
અખંડ આનંદ” જૂન ૨૦૧૬
સરયૂ પરીખ

રસ દર્શનઃ
સરસ કામ થયું.   …. મને તો ગીતનો લય ગમ્યો છે જે કાવ્યભાવને અનુકુળ અને અનુરુપ જણાયો છે…..રે, અને કે જેવાં લટકણીયાં ભાવને ઘુંટનારા મને લાગ્યા છે. ગીતોમાં રે, લોલ, હે જી વગેરે એક બાજુ લય અને તાલને સાચવે છે તો બીજી બાજુ ભાવને ભાવક સુધી પહોંચાડવામાં મદદ કરે છે. લોકગીતોમાંથી આ લટકણીયાં કાઢી નાખો તો મજા જતી રહે ……
આભાર સાથે, – જુ.
૧. આ ગીતમાં એક વેંત ઊંચે રહેવાનું અને તેથી સંસારની સામાન્ય ઘટનાઓ નીચે સરતી રેતીની જેમ પસાર થયાં કરે.
૨. બીજો મુદ્દો બધાને સમાન સ્નેહ, પૂર્વગ્રહો નહીં રાખવાં- નહીં રે પડછાયાં મારી પાંપણે. ઉદારતાં સર્વને માટે.
૩. પછી અભિમાન છોડી બધાની માફી માગી લેવી, બધા અલગ માનવીઓ ભગવાનના સ્વરૂપ છે.
૪.છેલ્લે દરેક વર્તમાન પળમાં જીવવું. બરાબર આનંદથી બધાં વચ્ચે મોજ કરવી પણ ટોળામાં પણ અંતર એકાંતમાં જાગૃત રહેવું.

 

પ્રેરણા
તું આવી, ને રૂહમાં સમાણી,
એક કમનીય કવિતા લખાણી.
મંત્રમુગ્ધ હું મુશાયરામાં બેઠી,
હું ઊઠું, તો કેમ ઊઠું?

નવા કાગળ કલમ મેં વસાવ્યાં,
એને મધુરા કવનથી સજાવ્યાં.
એ કોરા કાગળિયાની સ્યાહીને,
હું ભૂસું, તો કેમ ભૂસું?

મારા હૈયાના તારને હલાવી,
એમાં ગણગણતાં ગુંજન મિલાવી.
એ મનગમતાં ગોપિત ગાણાને,
હું વારું, તો કેમ વારું?

સમીર સ્પર્શ્યો ને ગુલમહોર મ્હોર્યો,
ઝુલો હાલ્યો ને પાલવડો લહેર્યો.
હવે જગને જઈ હું શું રે જણાવું,
હું બોલું, તો શું બોલું?

રંગ રૂસણાં લઈને જાવું હાલી,
સાદ આવ્યોને ફરીને હું મ્હાલી.
સખા શબ્દોએ લાગણી પિછાણી,
હવે રૂઠું, તો કેમ રૂઠું?

——-

Inspiration – પ્રેરણા આવે અને કવિતા લખાઈ જાય, મનના મુશાયરામાં ખોવાઈ જવાય. પછી તેને રોકવાની કેમ ? અને કઈ રીતે તેના પ્રત્યક્ષીકરણની દ્વિધા અને વિમાસણમાંથી બહાર અવાય? આ તો ગાલિબે વર્ણવેલી પ્રણયની જ્વાલા જેવું છે.
જેમ પ્રેમમાં પડવું એ સહજ છે, તેના પર જોર નથી ચાલતું. તેમ સર્જન કાર્યને રોકવાનું જોર નથી ચાલતું. મીઠી રકઝક ચાલે છે.
સર્જનનો આનંદ ફરી ફરીને સ્પર્શ કરી જાય છે.

લિંક

If I love you more . . .

“Your heart is restless, and tears roll from the corners of the eyes.
Are they yours or mine?
I know grandpa! You feel so low, but are you ready to go?”

“No my child! I just realized I am not done looking at you.
And I know I am not done loving you.
I am not done singing the songs,
and want to stay a little long.
I am not done planting the seeds
and not done reaping the joy.

“. . . But on the other hand, I am tempted to go
and meet my kin.
One way I see to get rid of this pain.”

“Yes, Grandpa, I know you are in great pain.
But I have great love for you.
Tell me, if I love you more, do you have less pain?
Will it hurt less, if I love you more?”

“Yes my child you say the right thing.
You hold my hand and I shall bear the sting.”
———-
A conversation between child and the grandfather.
This poem inspired by the talk of Mr. Elie Wiesel, Nobel laureate, on Super Soul Sunday – Oprah. . . . Saryu.

જો વધુ પ્રેમ કરું

ઝીણીં એક તિરાડ મહીં જો  બીજ ખરીને આપે સાથ,
સહજ વર્ષતી મીઠી ઝરમર, કૂંપળ કોળી આપે આશ.

સુતર  સાળુ તાર ઘસાયા, સૌની  સગવડ મુકી મોર,
સાંધુ લઈને સમજણ સોયો, દેશે સાથ દિલાવર દોર.

સૂર્ય તાપમાં વડલો રૂઠે,  શીતળ છાંયા દુર્લભ આજ,
પર્ણ કિરણ સંગ આંખમિચોલી, કેમ કરીને રીઝે રાજ.

નહીં વર્ષા, ના ભીનો ભાવ, શુષ્ક બને અંતર આવાસ,
ભૂલી પડેલી કોઈ વાદળી, અજાણતાં સંતોષે પ્યાસ.

તડ પડશે જો દિલમાં દિલબર, રૂંધી લેશે શ્વાસોશ્વાસ,
જરા હસીને  આંસુ લૂછી, નજર  મીલાવી દે વિશ્વાસ.

જાણું સાજન દર્દ ગહન તમ, એથી ગહેરો મારો સ્નેહ,
દર્દ અદાહક બને કદાચિત, હજી વધુ હું આપુ પ્રેમ!
——–
પોતાના જીવનસાથીની લાંબા સમય સેવા કરતાં કરતાં થતી સંવેદના.

લિંક

વૈરાગ

વૈરાગ

હળવે હસીને સૌ સમી ગયા સ્પંદન,
મનમાં દ્રવી ને ધીમે સરી ગયા ક્રંદન.
અંતરની આશ-રજ શોધતી હતી,
તે ચરણોમાં આવીને આજ કરું વંદન.

નયણાની કોરમાં ઈર્ષાની આંજણી
આંસુની છાંટ લઈ ઠારતી અગન.
અંધારા આંગણમાં કિરણોની આરતી,
સુરખી સોહાય દિલ મ્હાલે મગન.

ઘેરા ઘોંઘાટ પાર મીઠા એ મૌનમાં,
અંતર ઝપતાલ સાથ લાગી લગન.
વાયુને વિંઝણે ઝુલે રે ડાળ સખી,
શીતળ હૈયે હરખ રચતી કવન.

દાણે દાણે વળી દાડમડી ફૂટી ને
અંકુર ઉલ્લાસ દસે દિશમાં રેલાય.
રંગે વૈરાગે સજી ગેરુવે પટોળે ને
માટી ખંખેરી હીંચુ હેમને હીલોળ.

સરતી ગઈ માયા ને ઊતરી રે કાંચળી
જાગે વિરાગ નાદ, વાગી રે વાંસળી
——–
રસ-સભર વૈરાગ્ય.

ખુબ સુંદર અનુભવ.. ખુબ ઉંચી વાત જે અમુક ઉંમરે પહોંચ્યા પછી જ વાંચવી ગમે અને માણી પણ શકાય. કવયિત્રી નું કવન ખુબ સુંદર રીતે ખીલે છે એ ઘટના કહેતા કહેતા

હળવે હસીને સૌ  સમી ગયા સ્પંદન,
મનમાં દ્રવી ને ધીમે  સરી ગયા ક્રંદન.
અંતરની  આશ-રજ  શોધતી   હતી,
તે ચરણોમાં આવીને આજ કરું વંદન.

સાંસારીક વાતોથી ભરેલ સૌ સ્પંદનો અને ક્રંદનો જ્યારે શમી જાય ત્યારે થતી અંતર ખોજ એક જ હોય અને તે પ્રભુ શરણ અને તેમના ચરણ ની રજ પ્રાપ્તિ કે તેમનામાં શમાવાની આશ જે પુરી થાય તો મુક્તિ પ્રાપ્તિ જે દરેક જાગૃત આત્માની અંતિમ ચાહના હોય છે. આ આખી ઘટનાનું વર્ણન ખુબ જ સહજ અને તરલ રીતે વર્ણવતા તેઓ કહે છે

નયણાની  કોરમાં  ઈર્ષાની  આંજણી,
આંસુની   છાંટ  લઈ  ઠારી  અગન.
અંધારા આંગણમાં કિરણોની આરતી,
સુરખી  સોહાય  દિલ  મ્હાલે મગન.

ઘેરા  ઘોંઘાટ પાર, મીઠા એ  મૌનમાં,
અંતર  ઝપતાલ  સાથ  લાગી  લગન.
વાયુને  વિંઝણે  ઝુલે  રે  ડાળ  સખી,
શીતળ   હૈયે   હરખ   રચતી   કવન.

ઇર્ષાનો અગન આંસુએ ઠાર્યો, અંધારા આંગણામાં કિરણોની આરતી, ઘેરા ઘોંઘાટ મહીં નીપજે મીઠું  મૌન, અંતરે પ્રભુ નામનો જપતાલ અને શીતળ હૈયે હરખ ભેર રચાતી કવિતા આ બધા ચિન્હો છે એ યાત્રાનાં કે જેના અંતે

દાણે  દાણે  વળી  દાડમડી  ફૂટી  ને,
અંકુર  ઉલ્લાસ  દસે  દિશમાં  રેલાય.
રંગે   વૈરાગે   સજી   ગેરુવે   પટોળે,
માટી ખંખેરી, હીંચુ  હેમને  હીલોળ.

સરતી  ગઈ  માયા, ઉતરી  રે  કાંચળી,
જાગે  વિરાગ  નાદ, વાગી  રે વાંસળી. ——

કાવ્યનાં સર્વ શ્રેષ્ઠ કલ્પનો  અંતે આવે છે… મારું અણુ અણુ જાગૃત-જીવિત થઈ ઉઠ્યું…. અને એ નવા અંકુર-નવા વિચારનો ઉલ્લાસ દસે દિશમાં રેલાય…  રંગે વૈરાગે સજી ગેરુવે પટોળે, …માટી ખંખેરી, હિંચુ હેમ હીલોળ.. સરતી ગઇ માયા જેમ કાંચળી  ઉતરે…જાગે વિરાગ નાદ વાગીરે વાંસળી. આ દરેક પદ ક્રમ બધ્ધ રીતે મોક્ષ તર્ફ દોરી જતી દીસે છે. હા, અને વાગી રે વાંસળી કહીને કૄષ્ણ સાક્ષાત્કાર કે આત્માનું પરમાત્મા મિલન નો ભાવ સુચવી જાય છે.

સરયૂબેન નો સાહિત્ય પ્રેમ ગુજરાતી સાહિત્ય સરિતામાં અમે પૅટ ભરીને માણ્યો છે.. વિકાસની પળોમાં ઉચ્ચતા પામતા સરયૂ બહેનનું આ કાવ્ય સંપૂર્ણ પણે ભક્તિ કાવ્ય નથી પણ નિજાનંદની અનુભૂતિ સંપૂર્ણ અને સાદ્યંત જણાય છે. ગર્વ લઇ શકાય તેવા ગુજરાતી સાહિત્ય સરિતા ઘરાણાનાં ઘણા સર્જકોમાંનાં તે એક છે.

શત સત સલામ આપને અને આપના કાવ્ય કર્મને

Thanks
Vijay Shah વિજય શાહ
Future belongs to those who dare!
My web site www.vijaydshah.com

મન મારું નંદવાઈ જાય

મન મારું નંદવાઈ જાય

ભીની માટી મોલાવી કલાવી’તી સાથ,
એને ટીપી ટુપીને મલાવીતી હાથ.
સુર્ખ માટીની માટલી તપાવી’તી આગ,
ને તોય માટ નંદવાઈ જાય.

ભોમ ખેડી ખોદી ભલો રોપ્યો’તો છોડ,
વ્હાલ વેલીને કેળવીને આપ્યો મરોડ.
કર્યો સાબૂત ને સાબદો વીંઝી વંટોળ,
ને તોય છોડ કોચવાઈ જાય.

વણી વીંટીને વાટને બનાવી હતી,
કર્યા કોડિયામાં તેલ પૂરી વાળી હતી.
રે સ્થિર એવી લયથી જલાવી હતી,
ને તોય જ્યોત ઝંખવાઈ જાય.

કંઈ કેટલા પ્રહારે ઘાટીલું ઘડી,
હૈમ હૈયે નિર્લેપતાનું લીંપણ કરી.
પ્રેમભક્તિથી ભાવેણી ઓકળી કરી,
ને તોય મન નંદવાઈ જાય.

સમજ
માનુષની જાત અને હૈયાની વાત,
નથી પથ્થર કે પીડા ના થાય.
ચહું લાગણીનો ધસમસતો ધોધ,
ભલે મન મારું નંદવાઈ જાય.
——-
ઓકળી=લીંપણ ઊપર અર્ધચંદ્રાકાર ભાત. મોલાવી=મસળવી
મન કાઠું કર્યું હોય તોય માઠું લાગે. ભલે માઠું લાગે, પણ ધસમસતા ધોધ સમી લાગણીની આરજુ.

Poetry Festival at Gainsville Fl.

https://plus.google.com/_/notifications/emlink?emr=07675983878210871695&emid=CNDNsr_kmcICFUqRjAodkBoAVw&path=%2Fphotos%2F114651262741391695111%2Falbums%2F6086209257941197297&dt=1417056946456&ub=21

આમંત્રિત કવિઓઃ કૃષ્ણ દવે-અમદાવાદ, અદમ ટંકારવી-લન્ડન, પ્રીતી સેનગુપ્તા-ન્યુયોર્ક, સરયૂ પરીખ-ઓસ્ટિન, દેવિકા ધ્રુવ, સપના વિજાપુરા..
Prof. Vasudha, Dinesh Shah, Nov. 1,2 2014. Friday at Dineshbhai’s home.
Invited poets: Krushna Dave-India, Adam Tankaravi-London, Priti Sengupta-NY, Saryu Parikh-Austin, Devika Dhruv-Houston, Sapana Vijapura-Chicago. and more…

મારું સાચું મોતી

મારું સાચું મોતી

એક અનોખી રાત હતી,
એક વણજારાની વાત હતી.
દૂર દેશાવરથી આવ્યો’તો,
અણમોલા મોતી લાવ્યો’તો.

એના રંગોમાં મન મોહ્યું’તું,
એના નયનોમાં દિલ ખોયું’તું.
એની નજરું મુજને જોતી’તી,
એના સંચારે સુધ ખોતી’તી.

સાવ સુંવાળો હાથ ગ્રહી,
એણે મોતી મૂક્યું હાથ મહીં.
મેં મોતી લઈ સત્કાર કરી,
મારી ઇચ્છાને સાકાર કરી.

એણે એની રીતે પ્રેમ કર્યો,
મેં મોતી ઉપર મ્હેલ કર્યો,
મારા સો ટચ સાચા સોનાથી,
એ વણઝારાને પ્રેમ કર્યો.

મેમાન બનીને આવ્યો’તો,
તોફાની રંગો લાવ્યો’તો.
અલગારી મસ્ત મુસાફરને,
હ્રદયે રાખી ને વિદાય કર્યો.

——-

પ્રેમમાં સમર્પણનો ભાવ હોય ત્યારે પ્રેમીને દિલમાં સાંચવી ને જવા દેવો……
બીજો વિચાર…. અમુક સમય માટે સર્જક ભાવ આવી, કવિને ભાવ-વિભોર કરી….ચાલ્યો જાય.

દિલીપ પરીખનો પ્રતિભાવઃ  In this poem, beautiful feelings of attraction (which we call Love) are exquisitely expressed. The poem leaves not only an impression of young girl’s romance, but something deep and spiritual.

Perception creates an image. Image creates feelings of pleasure and a desire to possess is born. This we call Love. This love remains, as long as it satisfies us. It is conditional. This love has anxiety, pain, jealousy, possessiveness. Is there another love, which is unlimited, unconditional, without any desire to possess? This poem expresses true feelings of love. The wisdom and devotion are beautifully expressed in the last two lines–“living in the moment with the freedom from the known”!

Dilip

કવયિત્રી ભાગીરથી મહેતા

“જાહનવી સ્મૃતિ”  કવયિત્રી સંમેલન-૨૦માં વર્ષે, શીશુવિહાર, ભાવનગરમાં આયોજિત સંમેલન બાદ પ્રકાશિત થતાં પુસ્તક માટે, મારા બાની જીવન ઝાંખી. . . .

સ્ત્રી-શક્તિનો પરિચય. ભાગીરથી મહેતા…જાહ્નવી                   લેખિકાઃ  દીકરી સરયૂ . . .૨૦૧૪

કવિયત્રી જાહ્નવી, મારા બાના વિવિધ સ્વરૂપોમાં, એમની હિંમત, મક્કમતા અને સમજણ વિશિષ્ટ હતાં. આપણે જાણીએ છીએ કે તેર વર્ષે લગ્ન, અઢારમે વર્ષે દસમાં ધોરણથી શરૂ કરી, બીએ સુધીનો અભ્યાસ કર્યો હતો. તેમજ કોલેજના ત્રીજા વર્ષમાં પુત્ર, મુનિનો અને ત્યારબાદ પુત્રી, સરયૂનો જન્મ થયો. માજીરાજ કન્યાવિદ્યાલયમાં નોકરી કરતા હતા એ તો જાણિતી વાત છે, પરંતુ ઘણાને એ ખબર નહીં હોય કે તેઓ ધોરાજી ગામમાં આચાર્યા તરિકે ગયેલા. તે સમયે, એ ગામ જોખમ ભરેલું ગણાંતુ. મને યાદ છેકે અરધી રાતે ગાડી પહોંચી અને બા સાથે અમે, પંદર અને બાર વર્ષના ભાઈ-બહેન, અજાણ્યા કુટુંબ સાથે રોકાયા હતા. ધોરાજીમાં ભાડેના ઘરમાં રહેવા ગયા ત્યાર બાદ બે દિવસ પછી મુનિભાઈ ફીલ્મ જોવા ઉપડી ગયા, અને મોડું થતાં અનેક શંકાસ્પદ વિચારો સાથે, બા અજાણ્યા યુવકોની મદદ લઈ શોધવા નીકળી પડ્યા હતાં. અજાણ્યા ગામમાં એ સમયે ડર કે લાચારીનો કોઈ ભાવ એમનામાં જોવા નહોતો મળ્યો. અનેક વખત તેઓ ધોરાજીથી એક જ આવતી ટ્રેઈનમાં, રાતના બે વાગે સ્ટેશનેથી એકલાં ઘેર આવતાં. કોઈ લેવા મુકવા આવે તેવી માંગણી કરવાનું તેમના સ્વભાવમાં નહોતું. . . . એકાદ વર્ષ પછી સંજોગોને વશ ભાવનગરની માજીરાજ શાળામાં પાછા આવ્યાં.

ચારેક વર્ષ પછી, ૧૯૬૦માં ફરી તક મળતાં બા સૂરેન્દ્રનગરમાં આચાર્યા તરિકે ગયા અને હું એમની સાથે રહી. એ અરસામાં ભાવનગર છોડી, ઘણા વિરોધો અને વાતો વચ્ચે દૂરના ગામમાં નોકરી લેવી તે આ ગૃહિણી માટે ગુંચવણ ભરી સમસ્યા હતી. બધાં અમારા પિતા તરફ સહાનુભૂતિ દર્શાવે અને બા તરફ આશંકા બતાવે, “તમે આમ ઘર છોડી જાવ છો તે ઠીક નહીં…. અમે તો એવું ન કરીએ.” પરંતુ બાનું વ્યક્તિત્વ એવું હતું કે કોઈ એમને વિચલિત નહોતા કરી શકતાં.
સૂરન્દ્રનગરની શાળામાં જાજરમાન અને પ્રગતિવાદી આચાર્યા તરિકે નાની વિદ્યાર્થિનીઓથી માંડી ઊપરી અધિકારીઓનું સન્માન ઘણા જ ઓછા સમયમાં પ્રાપ્ત કર્યું. એક ઘટના બની જેનાથી ભાગીરથી મહેતાની આંતરિક શક્તિનો પરિચય થયો. એમની શાળા માટે નવું મકાન મહિનાઓથી તૈયાર થઈ ગયું હતું. જે દાતાએ બંધાવી આપ્યુ હતું એ વૃધ્ધ મહાનુભાવની જીદ હતી કે કોઈ પ્રધાનમંત્રી આવી ઉદ્ઘાટન કરે પછી જ તે મકાનનો ઉપયોગ કરવો. મહિનાઓથી શિક્ષકો અને અધિકારીઓ પ્રયત્ન કરતાં હતાં. બા તે મુરબ્બીને મળ્યા અને વાત કરી, પણ તેઓ જીદ છોડવા તૈયાર ન હતા. બાએ બે ચાર અનુભવી, સ્થાનિક વ્યક્તિઓને વિશ્વાસમાં લઈ, ૨૬ જાનુઆરીએ શાળાના નવા મકાનમાં ધ્વજવંદન માટે ભવ્ય કાર્યક્રમ રાખી ગામના લોકોને આમંત્રિત કર્યા. તેમાં પેલા દાતા તેમની પ્યારી પૌત્રી, જે શાળાની વિદ્યાર્થિની હતી, તેની સાથે હાજર હતાં. ધ્વજ વંદન પછી બાએ દાતાની પૌત્રીને બોલાવીને કંઈક સમજાવીને કહ્યું. તેણી બાને પ્રણામ કરી, પૂજાની થાળી લઈ, નવા મકાનના દ્વાર પર ચાંદલો કરી, રેશમી રિબન ખોલી, બારણા ખોલી બધાને આમંત્રણ આપતી ઊભી રહી. બધા લોકો ગભરાઈને દાદાની સામે જોઈ રહ્યા. પરંતુ દાદાએ આગળ આવી વ્હાલી પૌત્રીને આશિષ આપ્યા અને બાને અભિનંદન આપ્યા. જોનારાના ચિંતાભર્યા ચહેરા ખીલી ઊઠયાં. મહિનાઓ સુધી સૂરેન્દ્રનગરમાં નવાં આચાર્યાએ કરેલા ચમત્કારની ચર્ચા ચાલતી રહી.

જીવનમાં બાને પોતાના સિધ્ધાંતો માટે લડી લેતા ઘણીવાર જોયા છે, પણ પોતાના દુઃખ માટે લાચારીથી રડતા નથી જોયા. એમના લાગણીભર્યા કવિ હ્રદયમાં અજબની દ્રઢતા હતી.

જાણ્યું’તુ મેં દવ જીવનના, હોય છે દુઃખકારી,
એ તો મારા અબુજ ઉરની, માનવી ભૂલ ભારી.
તાપે તાપી અમ જીવનની, સુપ્ત તાકાત જાગે,
ત્યારે દુઃખો જગતભરનાં, અલ્પ તાકાત લાગે. –‘જાહ્નવી’–

સરયૂ દિલીપ પરીખ ‘ગંગોત્રી’ વેબ સાઈટ
ઓસ્ટિન, ટેક્સાસ. saryuparikh@yahoo.com
Saryu Dilip Parikh http://www.saryu.wordpress.com
પ્રકાશિત પુસ્તકોઃ “Essence of Eve નીતરતી સાંજ“ Poems and true stories in Gujarati and English by Saryu,… Paintings by Dilip Parikh. 2011
“Smile in Tears આંસુમાં સ્મિત“ True Stories in prose, verse and poems in English and Gujarati by Saryu Mehta-Parikh. 2013

સલૂણી સાંજ

સલૂણી સાંજ

ક્ષિતિજ  રેખાની  કોરે  બારણાં  દેખાય  છે  આજે,
સખી!  સાજન મળે  એ ધારણાં  દેખાય છે  આજે.

તરસતા  તૂર્ણને   સિંચ્યાં   નશીલા  ઓસથી  લાજે,
સુગંધી   યાદ  પુષ્પો   ત્યારનાં   દેખાય  છે  આજે.

હ્રદયના  સૂર    પ્રીતમ   પ્રેમ  અધ્યાહારમાં   સાજે,
થયા  સંધાન,  તૂટ્યા   તારના   દેખાય  છે   આજે.

પતંગી    આશને   દોરી   મળી’તી    સૈરને   કાજે,
ધરાના  રંગ  ઝાંખા  ક્યારના   દેખાય   છે   આજે.

સમી   સંધ્યાય   શોધે   તારલાના    તેજને    રાજે,
નવા  નક્ષત્ર   ઉત્સુક  ન્યાળતાં   દેખાય  છે   આજે.

સલૂણી  સાંજ  દે  દસ્તક, ને  વિનવે  રાતને  નાજે,
અઢેલા   દ્વાર,   દીવા  પ્યારના   દેખાય  છે  આજે.

——–

સલૂણી=રંગીલી.  તૂર્ણ=કમળ  ઓસ=ઝાકળ

My Mother – My Daughter

My Mother-My Daughter

My mother, Bhagirathi, was born in 1916 in a very small village in India. Her mother, Kastur, a very gentle wise woman, followed all the traditions as a young bahu, a bride of the village. When my mom Bhagirathi was one year old, her mother had to go to some other village for a visit. She was very sick when she returned to her village, but as custom required, she would not pass through the village sitting in a bullock cart, so she walked to her house. In a few days she died. My grandfather was an herbal medicine doctor. He later realized that she had died of pneumonia. Only one year old, my mom Bhagirathi and her siblings were raised in a joint family with other cousins.

My mom’s family migrated to a bigger city when she was a teenager. All through the ups and downs of her life she had felt her mother’s presence. But she was sure when she had the unplanned arrival of my younger sister, Uru. My mom was a working woman and a major wage earner. So after having my brother and me, she was not planning to have any more babies. At the time of my sister’s birth, I was seven years old.

As far as I remember, my mother seemed in some special serene mood in the presence of my little sister. I vividly remember Uru being very much interested in what our mom was wearing. When mom would get dressed up to go to school, my sister used to observe her fondly and comment, “Oho! Bhagirathi looks very good!” My mom would smile and say, “Thank you, mother!”

We were never photographed before. One year, my cousin’s husband came from Mumbai with a camera. That was the only occasion when our family pictures were taken with my four-year-old sister. Those pictures turned out to be a very precious memory.
We took an extremely unlikely trip when my sister was four years old. My mother had left their village a long time ago and had never gone back to visit. There was only one uncle and his son in the village. The son’s first wife couldn’t have children. She had died under mysterious circumstances, and my mother’s family had suspected some mishap caused by the uncle and his son. When that uncle showed up to our house with an invitation to his son’s second wedding, I was sure that my mom would never even consider going. But I heard her saying “Yes,” and with our cousins, we all went to my mom’s village. My little sister was very much engrossed in observing everything that was going on. She was a little sick, so she was hardly interested in food, but she would sit in my mom’s lap or next to her and quietly look around. My mom was surprised by her interest and interaction. Uru was looking around with poise, and my mom was amused to see her. After we returned home, I heard my mom telling her friends that she was not sure what had compelled her to go for a visit to her village after almost twentyfive years, and how my sister was quietly happy in her village.

A few months after our visit to the village, Uru got a fever. My mom thought it was just a little sickness. But by the second day her health got worse very quickly. Two doctors were consulted. My brother was apprehensively urging to the doctors to do something more. It was very obvious that our little sister was an angel of my brother’s heart. It seemed like a special connecting chain was binding them snugly.  Uru lay there peacefully on her bed. There was no agitation on her face.

It was a tranquil evening. We were all around her bed and saw her close her eyes for the last time with a smile on her face.
Doctors could not revive her.
My little sister went to be with the heavenly father. My parents were devastated. It was heart-wrenching for my brother. I was too young to analyze my feelings, so I cried with the others.
She was with us for five years. The joy and peace she brought to our lives–especially to my mother’s life–seemed like a miracle.

The last time I was with my mother in India, Mom said, “I still feel Uru’s warm presence around me. My intuition says that my mother had come to me as my daughter. It helps me to rejoice in those five years of her life.”

Feelings do not follow the logical rules.
Intuition–the God-given gift–is elite and exceptional.
A fortunate few are given a tender heart to soothe
And some stay dry without . . . .
————–                                               Saryu Mehta-Parikh. Austin, Texas. 2014. saryuparih@yahoo.com http://www.saryu.wordpress.com

Inline image 1

My Sister-Urvashi

 One tear drops from the corner of my eye,
Oh! With this song, the memory revives.
We couldn’t bear to hear the song any more
For my five-year-old sister was no more.

She used to sing, “Kakadupati raaghav raajaa raam”
Instead of “Raghupati raaghav raajaa raam.”

One day she was there, melted in our veins.
Then she was gone, leaving us in pain.
We have missed her a lot throughout our lives.
Relived with this song special moments of those times.
———
This was the only picture of my younger sister and me before she died at the tender age of five.
A film-song from the fifties, rekindled my memories.   Saryu

Circles of Miracles

Circles of Miracles

The race remains between ego and acceptance.
Capture edgy ego in the circle of concurrence.
From you to me a wave of compassion;
if I receive becomes a miraculous mission.

The fragile feelings are rashly broken.
The graceful waves are brashly trodden.
Affliction bangs its head in the dark,
at the barriers built of yours and mine.

Affection travels quite free in elation,
Go take a chance to revel in relations.
Petals of lotus link smile to smile,
In wide open space from eye to eye.

God is a giver, there are very few receivers.
The givers and receivers make the circles of miracles.
———

અધૂરપ

અધૂરપ-અસંતોષ

મારા   ભાગ્યમાં   કેટલું    રે  સુખ!
મારી  ઝોળીમાં  જેટલું  ઝીલી શકું.
સુખ  મંજરીનો  છમછમ  વરસાદ,
ખોળો પાથરી જે  પ્રેમથી ભરી શકું.

સાત રંગે સજેલ  મેઘધનુને ઉચાટ,
વધુ રંગોને  મેળવું તો લાગું સમ્રાટ.
સતત  અંતરમાં   અરજી  કચવાટ,
વધુ   માંગણીનો  તત્પર  તલસાટ.

સૂરજમુખી  કહે    મોટી  ના   આસ,
મારા રંગીલા ફૂલોમાં  દેજો  સુવાસ.
મીઠો મોગરો  કહે હું  મહેકું આવાસ,
મને  રીજવો  દઈ   રંગીન  લિબાસ.

છતે   દીવે    મારે  ઓરડે   અંધાર,
ખસે   ઓઢણી  તો   રૂહમાં   સવાર.
સૂકા  ફૂલનો  પણ  માને   ઉપકાર,
જુએ   અધૂરપમાં  સુખને   સાકાર.

—–

No happiness without gratitude and appreciation of whatever we have.

Soft Yellow Ball

Soft Yellow Ball

We had a soft yellow ball and green little bat;
A rug in her room was a grand play mat.

“Granny! You throw the ball and I hit away;
I know you are slow and I will get away.”

She would laugh and say, “Oh, boy! You are fast.
You surely are the best; now I need some rest.”

In the heart of my heart, I had a suspicion,
Sometimes grandma just lets me win.

“I make the tricky moves; I am a checkers champ,
But alas! I am trapped; I hold the tears back.”

Grandma used to say, “Oops! I made a wrong move.
It looks like, boy, you will win soon.”

In the heart of my heart, I have confidence;
Grandma has helped; it is coincidence.

I go out into the world, so aggressive and keen,
The best I can be where no one lets me win.
——-

Vacation time, playing with seven years old Kethan . . . August 2014

અરેરાટી—- Shudder

અરેરાટી…

દાની ધરિત્રીની ખુલ્લી પરસાળ,
નિર્જળ લાચારીમાં વ્યાકુળ જુવાળ,
અગન ફોરા ફેંકી કોણે આંતર્યાં?

તામ્રપત્ર ટાંકથી આંક્યા અભિલેખ,
આતુર આશંક આંખ વાંચે આલેખ,
શબ્દ અણીએ હૈયા કોણે કોતર્યાં?

દેવે દીધેલ આત્મ-શાંતિ નિવાસ,
તારા મારાની ચણી મમત દિવાલ,
દ્વાર તાળા મારી કોણે નોતર્યાં?

સરખા ચહેરા સાહે આશાનું સ્મિત,
ભોળા હ્રદયો ચાહે શ્રધ્ધાનું ગીત,
વચન વેચી વેચી કોણે છેતર્યાં?

એકનો સહોદર તે પરનો કસાઈ,
નીતરતા લોહીમાં કોનો એ ભાઈ!
જતન રાખડીના કટકા કોણે કર્યાં?
——-
માનવમાં અકારણ ક્રુરતા કેમ ભરેલી છે! દરેક વ્યક્તિ સ્વજનના મૃત્યુ પર, એક સરખા આંસુ સારે છે.
તો પણ કોઈને, કોઈ મારે છે.

Translation:

Shudder

In the courtyard of the generous earth,
Waterless nervous tidal flow is helpless,
Who threw the obstacle of the fireball?

The inscription on the metal plate,
Fearful eyes read the message,
Who scratched hearts with the sharp words?

God-given peaceful soul-house,
Man built the infatuation walls of yours and mine,
Who puts lock on the door and then invites?

Similar faces adorn similar smiles of hope,
Innocent hearts want songs of faith,
Who deceived by selling the faith?

The brother of one is a murderer of another,
The one in dripping blood, must be someone’s brother.
Who broke the protective rakhi to pieces?
——–

The cruelty in the world is unfathomable. Each one cries on the death of their own–the same tears. Still they kill each other.

(The rakhi is a protective blessed thread tied by a sister to her brother’s right wrist.)

 દિલને હચમચાવી દેતી કવિતા..અને સાચાં સવાલો સામે આવે છે…
સપના

રાત થઈ પૂરી ….. કવિ નાથાલાલ દવે and my brother’s poem

A LITTLE FLOWER…. By-Muni Mehta
A little flower stood crying
silently in the forest,
“Nobody knows I am here,
my life is such a waste!
Big trees are seen from far
they often talk to clouds,
Champa’s eyes are shining
basking in sunlight
Even the little chameli there
has climbed upon big tree
I stand here in dark corner
though I too have big dream
Of talking to the sky,
to birds, to dancing streams.
Alas ! that day will not come
I am destined to die unknown !”
A gentle breeze came blowing
kissed the little flower
Took its fragrance smiling
and moved corner to corner.
Now the little flower is gone,
and no longer there
But the fragrance that was his,
is felt everywhere.

(Inspired by Poem of Nathalal Dave)
28.08.14

રાત થઈ પૂરી ….. કવિ નાથાલાલ દવે

રજા ત્યારે હવે દિલબર! અમારી રાત થઈ પૂરી,
મશાલો સાવ બૂઝી, તેલ ખૂટ્યું, વાત થઈ પૂરી,
અમારી રાત થઈ પૂરી.
ભરાયો જામ રાત્રિનો ઉપર તરતા હતા તારા,
ગયા ડૂબી બધા, ડૂબ્યો વળી મહેતાબ આસ્માને,
તમારો કંઠ થાક્યો, ગાન થંભ્યું, વાત થઈ પૂરી,
અમારી રાત થઈ પૂરી.
અનેરી એક રાત્રિની અમે માગી હતી મહોબત,
સવારે તો જવાનું હા ! જુઓ વાગી રહી નોબત,
અમારી ઊપડી વણઝાર, હારો ઊંટની ચાલી,
અને છેલ્લી હવે પ્યાલી-
હવે છેલ્લી ચૂમી, ને ભૂલવી બેહિસ્તની ઝાંખી,
તમારા પેરની હિના, ગુલાબી હોઠની લાલી,
ભૂલી જાવી બદન કેરી અહા ! અણમોલ કસ્તુરી,
સમી ખૂશ્બો, અને સુરખી તમારી આંખની ભૂરી,
અમારી રાત થઈ પૂરી.
જુઓ મસ્જિદમિનારે એ ઝલક આફતાબની આવી;
પુકારે બાંગ મુલ્લાં મસ્ત રાગે, વાત થઈ પૂરી,
અમારી રાત થઈ પૂરી.
અમે જઈશું ત્યહાં દિલબર ! નહિ સાકી, નહિ શરબત,
ન આ ઝુલ્ફો તણી ખૂશ્બો, નહિ મ્હેફિલ, નહિ લિજ્જત,
અમે મિસ્કીન મુસાફર-ગાનના શોખીન-નહિ ઇજ્જત.
અમારા રાહ જુદા ને છતાં આ દર્દ કાં થાતું?
તમારા ગાનમાં ડૂબી જિગર મારું થયું ગાતું,
અને આ વાત થઈ પૂરી,
રજા ત્યાર હવે દિલબર! અમારી રાત થઈ પૂરી,
——
કાવ્ય સંગ્રહઃ ‘પિયાબિન’ પાના# ૯૬
મામા-કવિ નાથાલાલ દવે, ૧૯૧૨-૧૯૯૩ ભાવનગર.
વર્ષો પહેલાં નાથાલાલ દવેની ‘રાત થઈ પૂરી’ નઝમ વાંચેલી. આ નઝમમાં આવતો મિસ્કીન શબ્દ ગમી ગયેલો અને મેં મિસ્કીન તખલ્લુસ રાખેલું. સતત વણઝારા રૂપે જીવતો એક પ્રવાસી એક રાત પૂરતો પ્રિય પાત્ર પાસે અટકે છે. એ નૃત્યની મહેફિલ પણ હોઇ શકે. રાત ક્યાં પૂરી થઈ ગઈ એ ખબર ન પડી. રાત્રિના જામમાં તારાઓ હજુ તરતા હતા. પણ પછી તો બઘુંય ડૂબી ગયું એ રાત્રીના જામમાં. અને એ જામમાં ચંદ્ર પણ ડૂબી ગયો. હવે એ પ્રિય પાત્રનો કંઠ પણ ગાતા-ગાતા થાકી ગયો છે, ગીત પણ થંભી ગયા છે અને એ ક્ષણે પેલો ચિરંતન પ્રવાસી પ્રિય પાત્રને કહે છે… રજા ત્યારે હવે દિલબર, અમારી રાત થઈ પૂરી.
સવારે ચાલ્યા જવાનું છે એ ખબર હતી એટલે જ એક રાત પૂરતી જ મહોબત માંગી હતી. આ શ્વાસોની વણઝાર તો ઉપડી છે બસ હવે છેલ્લી પ્યાલી ભરી લઈએ. આમ જુદી-જુદી વાત કરતાં-કરતાં એ પણ જણાવી દીઘું છે કે અમે જ્યાં જઇશું ત્યાં તમારા પગની હિના, હોઠની લાલી, દેહમાંથી આવતી ખૂશ્બુ કશું જ નહીં હોય. કોઈ શરબત નહીં હોય, કોઈ મહેફિલ કે લિજ્જત નહીં હોય. આપણા રસ્તાઓ જુદા છે છતાં હૃદયમાં દર્દ કેમ થાય છે? તમારા ગીતમાં ડૂબી જઇને મારું હૃદય પણ ગાતું થઈ ગયું છે પ્રિયે. હવે રજા આપો. વિદાયની આ નઝમ વાંચીએ.
અમારી રાત થઈ પૂરી… comment by Pragna Vyas
——-

                                            ચાકડો                  કવિઃ નાથાલાલ દવે

કાચી  રે  માટીના  ઘૂમે  ઘડુલિયા
ધણી ઘડે જૂજવા રે ઘાટ,
વાગે  રે અણદીઠા એના હાથની
અવળી સવળી થપાટ—કાચી.

    વ્હાલા! શીદને ચડાવ્યાં અમને ચાકડે?
કરમે  લખિયા  કાં  કેર?
નિંભાડે  અનગળ  અગનિ  ધગધગે,
ઝાળું  સળગે  ચોમેર—કાચી.

વેળા  એવી  વીતી  રે વેદન તણી
ઊકલ્યાં અગનનાં અસ્નાન,
મારીને   ટકોરા  ત્રિકમ   ત્રેવડે
પાકાં  પંડ રે  પરમાણ—કાચી.

હરિએ  હળવેથી  લીધા  હાથમાં,
રીજ્યા  નીરખીને   ઘાટ,
જીવને  ટાઢક  વળી તળિયા  લગી
કીધા  તેં અમથા  ઉચાટ—કાચી.
——

કવિ નાથાલાલ દવે, ભાવનગર. કાવ્યસંગ્રહ, ‘અનુરાગ’ ૧૯૭૩.

અનંત

 

અનંત

મન    મંદિરે   આતુર   એકાંત,
દઈ  દસ્તક  તું  જાણ   કરી   દે.
રીસે  અંતર   રૂંધાયેલા   શ્વાસ,
એક  પળમાં  તું  પ્રાણ  ભરી  દે.

અકળ  પીડાને  પંપાળી  આજ,
કૂણી  લાગણીનો સ્પર્શ જરી દે.
દૂર   દેતાં   અતિતને    વિદાય,
મારા  અશ્રુમાં  આશ  ભરી   દે.

આ બાવરીને  આવરીને  આજ,
એક  વચને તું  સ્મિત   સજી  દે.
કસબીની   કમનીય     કળાથી,
મારા   જીવનમાં  રંગ   ભરી  દે.

વિશ્વ   મારું  અવસાદે   અશેષ,
ઋજુ  આલિંગન  આવ ભરી  દે.
હું ચાતક, મીટ  માંડી   આકાશ,
એક   બુંદમાં   અનંત   ભરી   દે.

તત્ ક્ષણ

તત્ ક્ષણ

અવનીના આંગણે ઊમટ્યાં આકાશના
ધુમ્મસને, ધીરજ ઉજાળે અવકાશમાં.

કોલાહલ કુંજનમાં મહોરાં ઉલ્લાસમાં,
સંવેદન સંશય સમજાયે અવકાશમાં.

મનડું મૂંઝાયે અટવાયે ડહોળમાં
જળમાં કમળ સ્થિત શોભે અવકાશમાં.

સૂના બધિર તાર જડવત વિરામમાં,
ચેતન ટંકાર, સાજ રણકે અવકાશમાં.

ઘોડાપૂર લાગણીના ધસમસતાં વ્હેણમાં,
લાગે લગામ શરણ માંગે અવકાશમાં.

ભમરો અધીર મધુ આસવની આશમાં
હળવે હવામાં ફૂલ ફાલે અવકાશમાં.

ઝાકળની જાળી ને માની લે પિંજરું,
ઊડવાને મોક્ષ માર્ગ દીસે અવકાશમાં.

અંતરે સૂતેલી આ સર્જકતા શક્તિની,
ક્ષણમાં કિરણ સહજ જાગે અવકાશમાં.
——
આંતરિક શક્તિને ચેતનવંત થવા દેવા માટે અવકાશ, અર્થા‌ત શાતિંભરી નિરાંત આપવી પડે છે.

Peaceful Within

The earth is dark in storm and cloud.
The bleak turns bright, only in stillness.

The laugh is loud in a rowdy crowd.
The true tears flow, only in stillness.

The fretful petals drown in a whirl.
A lotus is untouched, only in stillness.

The notes vibrate, dismay with discord.
Repose gives voice, only in stillness.

The untamed emotions vehemently surge.
They softly flow, only in stillness.

The anxious bees buzz around the buds.
The flowers will bloom, only in stillness.

The soul will rage in an illusory cage.
Seeps stream of beam, only in stillness.

The creativity in me, a God-given gift,
Will rise and pervade, only in stillness.
——-

વિશ્વાસ

P121
વિશ્વાસ
તપ્યાં  લેખણ  લહેરની  ઝીણેરી  વાટ,
તેજ  તરસ્યો ખાલીપો તરસાવી  જાશે.

વહે  જળમાં  નોધાર  એક નાવડી  કહે,
નહીં આવો  તો ભમ્મર ભરમાવી જાશે.

ચન્દ્ર વાદળ વચાળ, દુર્ગ  ઘેરો  અવકાશ,
એક  તારો   તિમિરને  ચમકાવી  જાશે.

વહાણ વિશ્વાસે તારે  હું  મૂકું  રે આજ,
શઢ  વાયરાની  સામે  સરજાવી  જાશે.

અમી અર્ક  લઈ મોહિની મધુરી  આવી,
દર્દ  દાહમાં એ  રાહત  દરસાવી જાશે.

આંખ ખોલું  ને પાંપણ તો ઢળતી રહી,
ઓઘ  ભૂમિ પર  સ્પંદન વરસાવી જાશે.

——–
ઓઘ= આધ્યાત્મિક પ્રસન્નતા
            સાધનાથી તપ્ત થયેલ એકાંતમાં એકલતા મટી જશે. અવિશ્વાસની નાની અણસાર ભરમાવી શકે છે.
અજ્ઞાનમાં ઘેરાયેલા ચન્દ્રને એક આશાનો તારો ચમકાવી દેશે.
પ્રગતિમાં આવતા અવરોધ સામે, હે ઇશ્વર! તું શઢ બાંધીશ. તારા આશિષની માધુરતા મારી અગ્નિ શાંત કરશે.
મારા અંતરમાં જાગ્રતિ આવતા આધ્યાત્મિક પ્રસન્નતા આવશે તેવો વિશ્વાસ.

A Joyful Kiss અલક ચૂમી ગયું

અલક ચૂમી ગયું
નૈન આંસુ લૂછીને ઊભી ઉંબર બહાર,
આજ આનંદ ને ઉત્સવ છે હૈયાના હાર.
રે ધરિત્રી  ને  અંબરના  ઊઘડતાં દ્વાર,
અહો! આશાનાં  ઓરડે  આવ્યો ઉજાર.

બસ,  દૃષ્ટાની હાજરી છે,  ચિંતા નથી,
કોઈ  વાવડ  વિચારની  મહંતા  નથી.
રીસ વ્યાકુળ  આકાંક્ષાનું  લાંગર નથી,
દિલ  ડેલીમાં   દર્દીલા   દસ્તક   નથી.

પંખ પંખને હુલાવતો  વાહર આવ્યો,
પર્ણ પર્ણને પળોટતો  શ્રાવણ આવ્યો.
અંગ અંગને મલાવતો  ફાગણ આવ્યો,
પંથ પંથને વળોટતો  સાજન આવ્યો.

જરા સંકોરી વાટ ને  સુવર્ણો અજવાસ,
અષ્ટ  કોઠા  પ્રદીપ્ત, સુશોભે  આવાસ;
રંજિત વિશ્વાસ લહે પુલકિત આ શ્વાસ,
અલક ચૂમી ગયું, તેનો અંકિત આભાસ.
——-   સરયૂ પરીખ

A Joyful Kiss

I wipe my tears and take a step outside,
The joy and zeal are springing within.
Opening the doors of earth and sky,
a bright ray of hope is shining within.

Kindly connected with cosmic creation,
aware, not anxious with expectation.
No chain of anger or nor agitation,
no pulsing pain as I sit in meditation.

Touching my wings, the wind is blowing.
The monsoon rain leaves me soaking.
My beloved comes, our paths interlacing,
and warmly beautifies my body, my being.

I carefully tend the candle of my soul;
my mind and heart can hear my call.
My faith is around like a joyful wreath,
Creation’s kiss I feel when I breathe.
——-   Saryu Parikh
When the narrow wall of selfishness is dissolved,
one can experience the pure joy.

The Broken Wings

The Broken Wings

Where am I?

I cry, gag, and wake up with a whack.
I am out, aghast, where is my sac?

The wonderful care and sweet gentle stare.
I crawl and cling, funny wobbly fling.
So, day by day I am made aware
of my two strong wings to flap and flair.

The deep blue sky and the shifting winds,
I soar and slide, giddily glide.
The wings are forever, I think in trance.
I race nonstop, one way advance.

Years went by…Now, why can’t I?
I push and try to fly in the sky,
My broken wings and faulty swings.

May someone come to carry me again,
I don’t want to cling to the broken wings.

The cycle of life and a pause of death,
The time has come to get new wings.

——–

A journey from birth to the life cycle.

લગ્નતિથિ

લગ્નતિથિ

જીવન  પંખીની   સમતલ  બે  પાંખ તમે,
ગૃહ  ચહેરાની  વરવહુ   બે   આંખ  તમે.

રે  પતંગ  બની  એક  જાણે  ઊડે  આકાશ,
સખી  દોર બની રહે સ્થીર, સોહે આવાસ.

જીવન ગાડીની મંઝિલ  પર સર સર સહેલ,
હાથ હાથમાં ને  સાથ  મળી બાંધ્યો મહેલ.

આજ વર્ષોનો નેહ અને સમજણ સહવાસ,
દિલ બગીચો છે ભર્યો ભર્યો, મીઠી  સુવાસ.

મુનિભાઈની  મહત્તા ને ઈલાની  આવડત,
મુનિલાના આંગણમાં  મંગળમય  સ્વાગત.
—–
સસ્નેહ સરયૂ.

      પ્રેમાળ, ભાઈ મુનિભાઈ અને ઈલાભાભીની લગ્નતિથિ નિમિત્તે.
૧/૨૮/૧૯૬૯ – – ૧/૨૮/૨૦૧૪ >>> આવતી

ભીતર સફર

ભીતર સફર
મન સરોવર  પર  ખરતાં  રે પાન પછી પાન,
તન  તમરાંનાં  તાન  સમા  ગાન પછી ગાન.
તર સપાટી પર હલચલ, ના પલભર વિશ્રામ,
ક્લેશ કલબલ  કોલાહલ, ના પલનો  વિરામ.
ચાલ મન મારા, અભિ   ભીતર કર સફર…..

છલક છોળની  લહેર રહે  ખસતી પલપલ,
દડે   પરપોટો   થઈ, ચપળ અસ્થાયી જલ.
વિપુલ  મોજાને  બાથ ભરી,  તરસું  વિફલ,
વ્યર્થ વ્યાકુળ, કાબુ  કરવા અસ્થીર જલથલ.
ચાલ  મન મારા, અભિ  ભીતર  કર સફર…..

સહજ  સ્નેહ જ્ઞાન  ભાવનાનો દોરો વણી,
દિલ  દહેરે   લપેટી   ગહન  સિંધુમાં સરી.
નીરવ  નાદ,  તપ્ત  તેજ, તિમિર હેતે હરી,
વહે  ચેતનામાં   શાંત   સુખ   શર્વરી  ફરી.
ચાલ  મન મારા,  અભિ ભીતર કર સફર….

ભલે  એ જ પરિતાપ  વ્યસ્ત વ્યાકુળ સંસાર,
અલ અનુભવ આશ્લેષ, થાય  આનંદ સંચાર.
બની  પ્રાણ બાણ  મધ્યબિંદુ ભણી કર સફર,
હવે  ચક્રના ચઢાવ ને ઉતારમાં  હું  દર અફર.
ચાલ મન મારા, અભિ ભીતર કર સફર…..

ભાઈ

ભાઈ

કહે ભાઈ, આવ આવ, હવે છેલ્લા જુહાર
મળે આવો એક ભાઈ જનમ આવતાની વાર

હું આવીશ આવીશ, જરા કામ કરી લઉં
પછી આવીશ ઉતાવળે જટ ધ્યાન ધરી લઉં

એમ દિવસો ને મહિનાઓ વર્ષ વહ્યા જાય
હવે શું કરવું જઈને ના એમને કહેવાય

આજ એવી આવી કે સંદેશ નહીં જાય
ત્યાં રહી ગયું શૂન્ય ને ખોવાઇ ગયા ભાઈ

—–  

જીવન – મૃત્યુ

જીવન – મૃત્યુ

રૂઠતી   પળોને   સમેટતી   હું   શ્વાસમાં,
દુઃખના દીવામાં સુખવાટ વણી બેઠી  છું.
ઘૂઘવતા  સાગરમાં   નાનીશી  નાવમાં,
હળવા  હલેસાંથી  હામ  ધરી  બેઠી  છું.

ઓચિંતા  ભમરાતી   ડમરીની   દોડમાં,
રજકણ   બની  અંક  આકાશે  ઊઠી  છું.
અંજળના  આંસુથી   આંખોની   આહમાં,
કરુણાનું   કાજળ  લગાવીને  બેઠી   છું.

ઉરના  સન્નાટામાં  લાગણીના  ગીતમાં,
ઝીણા  ઝણકારને  વધાવીને   બેઠી  છું.
નક્કી છે આવશે, પણ ખાલી એ વાયદા,
ક્યારનીયે મુજને  શણગારીને  બેઠી  છું.

સરી  રહ્યો સથવારો  મમતાના  મેળામાં
આજે  અજાણી,  પરાઈ બની  બેઠી   છું.
જીવન  પ્રયાણમાં ને  મંગલ  માહોલમાં,
હંસ જાય ચાલ્યો,  પિંજર થઈ  બેઠી  છું.

————-
શ્રી વિજયભાઈ શાહનો બહુ સરસ અને યોગ્ય સમજણ સાથેનો પ્રતિભાવ અહીં મૂકતા આનંદ અનુભવું છું…. સરયૂ ના નમસ્તે.

સરયૂબેનને ભાષાનો વારસો તો માતૃ પક્ષેથી ભરપુર મળ્યો છે  અને આવા સુંદર કાવ્યો દ્વારા તેમાં પોતાનો કસબ પણ કેળવ્યો છે અને  જાળવ્યો છે. ઢળતી ઉંમરે મૃત્યુ તો આવવાનું જ છે પણ તેનાથી ભય ભીત થયા વિના સમજણથી કહે છે

રૂઠતી  પળોને   સમેટતી  હું   શ્વાસમાં,
દુઃખના દીવામાં સુખવાટ વણી બેઠી  છું.
ઘુઘવતા  સાગરમાં   નાનીશી  નાવમાં,
હળવા  હલેસાથી  હામ  ધરી  બેઠી  છું.

દુઃખના દીવામાં સુખવાટ વણવી તે વાત કહેતાની સાથે તેમના અંતરમાં વિકસેલ આધ્યાત્મ ઝળકી ઉઠે છે.. આમ જુઓ તો વાત નાની છે પણ તે ઘુઘવતા સાગરમાં નાની શી નાવમાં હામ હળવા હલેસાથી ભરે છે. જે જાગ્રૂતિનું અને સમજણનું ઉંચુ પ્રતિક બને છે.

બીજી  પંક્તિમાં વાત તો એની એજ છે પણ રૂપક બદલાય છે

ઓચિંતા  ભમરાતી   ડમરીની   દોડમાં,
રજકણ  બની  અંક  આકાશે  ઊઠી  છું.
અંજળના  આંસુથી   આંખોની   આહમાં,
કરુણાનું   કાજળ  લગાવીને  બેઠી   છું.

ભમરાતી ડમરીમાં રજકણ જેવું જીવન ઉંચે આકાશે ચઢી ગયુ છે. ભાઇ ભાંડુરા ,દીકરા દીકરી અને પતિની મમતા (અંજળ) આખોમાં જલન તો લાવે છે.. પણ કરુણાનાં કાજળ લગાવી રાહ જોઉ છું કે ક્યારે ડમરી શમે અને આકાશને આંબતી રજકણ ભોં ભેગી થાય ( મૃત્યુનું કેવું સરસ આલેખન!)

ત્રીજી  પંક્તિ તો ઘણી જ સ્પષ્ટતા થી કહે છે

ઉરના  સન્નાટામાં  લાગણીના  ગીતમાં,
ઝીણા  ઝણકારને  વધાવીને   બેઠી  છું.
નક્કી છે આવશે, પણ ખાલી એ વાયદા,
ક્યારનીયે મુજને  શણગારીને  બેઠી  છું.

નક્કી છે આવશે… મૃત્યુ તો નક્કી આવશે જ પણ ઉરનાં સન્નાટામાં લાગણીનાં ગીતમાં ઝીણા એ ઝબકારને વધાવીને બેઠી છું..બધી લીલી વાડી છે..ઘણા સુખો અને દુઃખો ને જાણીને હવે મૃત્યુ તુ આવશે તો પણ હું તે ક્ષણને આવકારવા મારી જાતને શણગારીને બેઠી છું. આ તૈયારી જાતને જાણનાર અને મારા તારાથી પર થઈ શકે તેવા ઉચ્ચ સમજ્થી સજ્જ વિદુષી જ કરી શકે.

અને છેલ્લે જાણે મૃત્યુ થી તેઓ ભય ભીત નથી તે વાતને ફરી દોહરાવતા કહે છે

સરી  રહ્યો સથવારો  મમતાના  મેળામાં
આજે  અજાણી,  પરાઈ બની  બેઠી   છું.
જીવન  પ્રયાણમાં ને  મંગલ  માહોલમાં,
હંસ જાય ચાલ્યો,  પીંજર થઈ  બેઠી  છું.

જીવન પ્રયાણમાં હંસ ચાલ્યો જશે અને પીંજર અહીનું અહીં રહી જશે કહીને બહુ સાહજીકતાથી મમતાનાં મેળામાં અજાણી કે પરાઇ થઇને સહુને કહી રહ્યા છે કે, “નવ કરશો કોઇ શોક..”

સરયૂબેન સુંદર આત્મલક્ષી કવન રચી ને અમારા સૌનાં આપ માર્ગદર્શક બની રહ્યા છો…સલામ તમારા કવિ કર્મને..

હવે ના અધૂરી

હવે ના અધૂરી

નીલ સરિતાના ખળખળતા નીર,
લોઢ  ઊમટે  ને  ઓસરે   અધીર.
ચાહું   ભીંજાવું,  રહી  તોય  કોરી,
જરી પગને  ઝબોળી પાછી ફરી.

પહેલી  પ્રીતનો  ઝીણેરો   ઉજાસ,
કિરણ કમનીય કામિની  ઉલ્લાસ.
ઝૂકી  ઝાકળ  ઝીલીને  હસી જરી,
કળી ખીલી ના ખીલી મુષિત રહી.

એની  વાંસળીના સૂરના  સવાલ,
મનન  મંજુલ, પણ મૂક રે જવાબ.
એની તાનમાં તણાઈ ક્યાંય  દોડી,
જરા   જઈને  આઘેરી, પાછી  ફરી.

સજલ  વર્ષા   વંટોળની  વચાળ,
બની  વીજળી, નહીં રોકી રોકાય,
દ્યુત  ક્ષણમાં હું તૃપ્ત ને તરબોળ,
આજ  સંપૂરણ  સુરખી  રસ રોળ.
——
મુષિત=વંચિત, સુરખી=લાગણી.

અસાઈડ

Touch the Sun

swing

Touch the Sun

 She sits on the swing, thinks she has wings.
She wants to touch the sun,
says, “Push higher and higher,
so I can touch it soon.”

The smile on her face
The glee in her eyes
Her pink pretty cheeks,
The hair in the air
Saying, “Nana, push more, much higher than the sun.”

“The time has come, the tricks you have known.
Let’s see how far and high you can swing on your own.”

She pushes so high she almost touches sky,
But what goes up has to come down.
Nana stands by her side while she struggles to stay high.
The sun looks down, slightly laughing at her stride.

———

મધુમાલતી અને હું -“અખંડાઅનંદ”દિપોત્સવી ૨૦૧૫માં પ્રકાશિત

Image

મધુમાલતી અને હું

મધુમાલતી મહોરી મારા આંગણામાં આજ,
એના મસ્તાના રંગ ભરે મૈયરની યાદ.

કંઈ  વર્ષો  પહેલાની   સવાર  એ  હતી,
ત્યાં  એકલી  અટૂલી  ગુલતાન હું  હતી.

લીલી ચાદરમાં  બેઠી  ચૂપચાપ એ કળી,
એને જલ્દી ખીલવાની ના ઝંખના હતી.

સમીર લ્હેરખી કહીંથી એને સ્પર્શી ગઈ,
એના  બહેકાવે હળુ હળુ ખીલતી  ગઈ.

સહજ શૃંગારે ફૂલગુલાબી શોભતી રહી,
કળી શ્વેત ને ગુલાબી  મીઠું મલકી રહી.
લાલ ચૂંદડી  ઓઢીને રમણ  રમતી રહી,
ઘેરા લાલ  ચટક  રંગમાં એ હસતી રહી.

એવી મધુમાલતી મગન ઝૂલી ફરી,
પ્રથમ શ્વેત ને ગુલાબી પછી લાલી ભરી.
હવે ધીમે ધીમે લાલ રંગ તજતી હતી,
સૌમ્ય સંધ્યાના રંગોમાં ભળતી હતી.

——
Years ago in 2005, my neighbor in Houston, gave me a pot planted with Rangoon creeper in middle of the very cold winter. As  regretfully I was watching it die, I saw a tiniest green leaf!!! My first poem on madhumalti.

કૂંપળ ફૂટી.

કરમાતી વાસંતી વેલ હાય! મારી ધીરજ ખૂટી.
જીવન ને મૃત્યુના ઝોલામાં,
હાશ! આજ કૂંપળ ફૂટી.

ઓચિંતા એક દિન દીઠી ને મરડીને યાદ મીઠી ઉઠી.
વાવેલી બાપુએ જતનથી,
ને વીરાએ નીરથી સીંચેલી.

કોમળ કલાઈથી ઝૂલાવી ફૂલો હું વીણતી ગુલાબી.
અદકા આનંદથી ગુંથેલી,
તરસુ પળ પામવા વિતેલી.

કાળજી કરીને એને કાપી,
ભાવેણી ભગિનીએ આપી.
વાવી, વિલસી, પણ શીશીરે સતાવી,
મુંજાતી શરમાતી જાય એ સૂકાતી.
પણ આજ,
પ્રીતમના મોંઘેરા વેણ સમી,
હાશ! નવી કૂંપળ ફૂટી.
————–

Photo

સમયની બલિહારી

મળ્યો  દેહ  નવ નકોર, લે ને  હસ્તમાં તું  દોર,
વહ્યો  પ્રેમ  ઝરો  જાય,  ભીંજવ  હૈયાની  કોર.

ખર્યું  ફૂલ ‘ગઈ’ કાલ, બંધ કળી ‘આવ’  કાલ,
પૂર્ણ ખીલ્યા ખરા ‘આજ’ની તું સુરખી નિહાળ.

વચન વાત, તન વિહાર, અદ્રશ મનના વિચાર,
મનુષ  મૂકી જાય  છાપ, આપ કર્મના ચિતાર.

ભ્રમર  ભમે  ફૂલ  ફૂલ, ફળે ગુપ્ત ગહન અંશ,
જીવન અલ્પ બને કલ્પ, અંજળ લંબાવે વંશ.

કાળચક્ર   ગતિમાન,  ફરે   ચરખા   સમાન,
અર આગિયાના તેજ  સમું ચંચળ અભિમાન.

ઉર અંધારા  માંય  સ્વપ્નસાર જીવન જાય,
જાગ, જાગૃત જ્વલંત સમય, ધ્યાનમાં જિવાય.
——-

લિંક

ચન્દ્ર સૂરજ મિલાપ

Photo

ચન્દ્ર સૂરજ મિલાપ


અંધારી રાતની આડમાં સવાર હતી,

તારલાના તેજની આછી અણસાર હતી,
કેમ ચન્દ્રમા સુવાનું ભૂલી ગયો!

 

કેવી હરિયાળી મૌસમ મહોરી હતી,
મૃદુ ટહુકાથી નિંદર બોલાવતી હતી,
કહીં ગુંજનના દોર પર ઝૂલી ગયો!
 
 અણજાણી આજ એની ચાલ જો હતી.

મંદ ઠંડી હવામાં ભીનાશ તો હતી.

ચાંદ શ્રાવણ બનીને ઝરી ગયો.

 

આંગણમાં નજર એની આંબતી હતી.
સકળ મ્હેક મ્હેક માનિની ચાંદની હતી.

ચંદ્રકોર ચૂમી મોગરો ખીલી ગયો.

 

હવે સમજી કે રાહ એને કોની હતી.

આભ ખોલી ગુલાબી અસવારી હતી.

ચંદ્ર જતાં જતાં સૂર્યને મળી ગયો.

——

લગની

લગની


તું  મને  દેખે ના  દેખે, ઓ ઈશ, ઊંચે આકાશે તુજને સજાઉં છું.

તારા ને મારા આ અણદેખ્યા દોરને વીટીં વીંટાળી હરખાઉં છું.


છો તું નોતરાં આપે ના આપે, હું  સુરભી  આંગણિયે લહેરાઉં છું.

ચેતન સૂર  સાજનો મંજુલ  ઝંકાર, સ્પંદન  ઝીલીને   મલકાઉં છું.


શ્રાવણી ઝરમરિયા ઝારે ના ઝારે, હું  ઝીણા ટીપાથી ભીંજાઉં છું.

હૈયાની  હેલમાં  પ્રીત્યુંના નીરમાં,  હેતાળી છલછલ છલકાઉં  છું.


પાછલે  પહોરે તું  આવે ના આવે, ઑમ ટહૂકો કરીને જગાવું છું.

ઉર્જા આગોશમાં, દિલના દરબારમાં, તેજ તણા પુંજને ઝુલાવું છું.


અહં અસ્તિત્વની અજ્ઞાની આરસી પે લગનીની લાલી લગાવું છું.

ઝાકળ  બની  હું, અર્પણ  સમર્પણ, સાદર આ મસ્તક  નમાવું છું.

———

Live or Leave

Live or Leave

I have to leave.
I have to leave them, who mean the world to me.
The quivering feelings and teary eyes,
The fleeting thought of how to survive!

I see the world swirl around
with the same pace, with the same chase.
Here, the ice palace is melting in bane.

My feelings are steady and wisdom rises.
It’s okay to live or okay to leave.
The karma vibration has to cease.

My call will come. I may hesitate,
But my dearest says, “I will be fine,”
Assures me the rest will be fine.

In the tree of my life, the buds had bloomed
and fragrance had loomed.
This flower did bear the fruits to share.

The work is done.
In peaceful lull my life succumbs.

——-

I may be singing this song after many years. A poet’s compassionate imagination.
♥ (Some of my friends were alarmed.)

A White Balloon

A White Balloon

Mama loves her little one with all her heart,
She looks through her tears as their world falls apart.

The girl with a smile says, “Mama! Let’s get toys,
I want to share with the girls and the boys.”

Mama wipes her tears and holds her tight,
She thinks for a while and tries to explain.
“O, my darling! Times are tough,
We cannot afford to buy new stuff.”

 Her bright hazel eyes are puzzled, perplexed,
“All I want is my very own balloon.
Please, mama, please get a big white balloon.”

The little girl plays with the big white balloon.
She tosses faraway, her mama’s gloom.
Her free-floating laugh, sails gliding on the balloon,
A dream of this youth is flying to the moon.

—–

ઓળખશે!

ઓળખશે!


વાયદાના   વગડામાં વાવડની   વૃષ્ટિ,
ખીલી  ઊઠી સાંવરિયા શમણાની  સૃષ્ટિ.


હસતી   ને   હારતી,   છે   સંશય  સંદેહ,
વરસોના     વિરહીને   ઓળખશું    કેમ!


યામિની   કહેને,  કેવી  ચાંદ  કેરી ચાલ!
વાદળ   કહે  તું   મને   કેમ  કરું   વ્હાલ!


આંખોની    આશકીમાં   નીલકમલ   રંગ,
હોંઠોની  લાલી  મૃદુલ  પરવાળા    સંગ.


અગર  હું  ન  જાણું,  એ   જાણે   અણસાર,
મુજને  તે   ઓળખશે    ઓઢણીની   પાર.


ઝાકળ   ઝંકાર   સરે    રાગિણી   સુરાગ,
ચંચળ,  ભીની  પરાગ   રોહિણી  સુહાગ.
——

વાવડ=સંદેશો,  પરાગ=પુષ્પરજ,  રોહિણી=ચંદ્રની પત્ની

હૈયામાં હામ

 

.

  1. હૈયામાં હામ
    સ્નેહના સરવરમાં આછો નિશ્વાસ, આર્ત દેહલીમાં વિલો વિશ્વાસ.
     આજ   મનડાંમાં   હિમાળો  શ્વાસ,  ચહે   દિલડું   હૂંફાળો  ઉશ્વાસ.
    સખી! હૈયું બળે ને હામ ઓગળે.

    કેમ  માપું  મારા  હેતની  તનાળ,  મારા   કોઠાની   હૈયા  વરાળ!
    ભલો  મોર્યો’તો  આંબાનો  કોર, ઝાંય લાગી ગઈ શ્યામળી  કરાળ.

         સખી! હૈયું બળે ને હામ ઓગળે.

    મેં તો કૂવો ઉલેચી કુસુમે ભર્યો, તપ્ત તોરણ  તાડપને  નીરે  ઝર્યો.

     બંધ  મુઠ્ઠીમાં  બાંધ્યો  પરપોટો,  હાથ  ખોલું  ને તારો બની સર્યો.
    સખી! હૈયું બળે ને હામ ઓગળે.

    ગ્રહણ આવ્યું આવ્યું ને સરી ગયું, ઘડીક આવીને  કાળજ કોરી ગયું.
    કરમ કૂંડળીમાં  કરતું’ગ્યું ભાત, આજ આતમમાં  ઊજળું  પ્રભાત… 
        સખી! હૈયું હેલે ને હામ ઝળહળે. 

    ——

     

    કંઈક ખોવાયાની નિરાશા પછી અંતરમંથન.
    સ્વાર્થી ઈચ્છાઓને તજી,
    ફરી હિંમત જાગૄત કર્યાનો હરખ.
     તનાળ=સાંકળ   કરાળ=ભયજનક

સંતાતુ ઘડપણ

સંતાતું ઘડપણ

મૃદુલ મુખાર્વિંદ ચપળ ચરણ લઈ બચપણ દોડી આવ્યું,
પૌત્ર  પૌત્રીના  ચહેરામાં  થઈ  ગુલશન ખીલી સમાયું.
મંત્રમુગ્ધ   પુષ્પો   પાછળ   આ  જર્જર  પાન  સૂકાયું,
બાલ  છબીમાં, વરવું  ઘડપણ, આપ   સજી  ભરમાયું.

બાળપના  એ   નાજુક   પગલાં   દોડ  દોડની  આયુ,
પાપા   પગલી   જલ્દી    દોડે,  રાહે   ના   રહેવાયું,
માન્યું  આવે   ધીમી  ચાલમાં   જર્જર  એ    નરમાયું,
ખ્યાલ નહીં   કે  ઓર   ઝડપથી  આવ્યું  એ  રઘવાયું.

માતામહ   બાળકને    દેખે,  આપ  વદન  અણદેખ્યું,
ફૂલ  ગુલાબી   ચહેરા   દેખી,  મલક  મલક  હરખાયું.
અહો!  અરે!  પણ  શીઘ્ર  ગતિથી   આવીને   વરતાયું,
બચપણ   પાછળ   સંતાતું,  આ ઘડપણ  દોડી આવ્યું.

——-

પ્રિય સરયૂબેન,

આજ રોજ આપની રચના “ભીતર” સબરસગુજરાતીની સાઈટ  પર પ્રગટ કરવામાં આવી છે જેની આ લિંક છે.
http://www.sabrasgujarati.com/4740/

કલ્યાણી વ્યાસ
સબરસગુજરાતી વતી

ભરોસો

ભરોસો

સપ્તપદીનાં  સાત  પગથિયાં  અનેક  વચને  જોડે,
આગળ  પાછળ  ચાલી ચાલી   જીવન  રાહને  મોડે.
“દૂર ભલે જાઓ  સાજન, પણ  દિલમાં  રહેશો  ને?”
પ્રશ્ન પ્રભાવિત મંજુલ નયણાં વિરહ વ્યથામાં બોલે

વર્ષોનાં  વહેતાં  વહાણામાં  ખર્યું  પાન  સૌ   વિસરે,
થઈ  પારેવા અહીંતહીં  માળે, ભલે  દૂર જઈ  વિચરે,
“બેટા! જ્યારે  જરૂર   પડે તઈં  સાથે  તો રહેશો  ને?”
ઘરડી આયુ, એકલતામાં સ્થગિત  સમય ના નીસરે.

સાવ  સુંવાળી  આંગળીઓ  આ પુખ્ત હાથને  પકડે,
ક્યાં  લઈ  જાશો  પૂછી પૂછી  એ  મહામાતને  ઝકડે.
“નાની! જ્યાં ત્યાં જઈએ,મારી સાથે તો રહેશો ને?”
કોમળ  ચહેરો   ઉપર  ઊઠે  ને  ઓષ્ઠ  પાંદડી  ફરકે,

સંવેદનશીલ  સવાલ   પ્રિયના ત્રસ્ત  તરંગ  જગાડે,
સાથે    રહેવું    કે    ના    રહેવું,     સંજોગો     સંચારે.
“ઓજલ  અશ્રુ   ધારે   તું   રુદિયાની  વાત લખી  લે,
પ્રિય! પરત આવીશ દોડી, આ એક વચન વાંચી લે.”
—–

Assurance

They started a new life, walking side by side,
Pleasing promises, the moments abide.
Once in a while a suspicious smile,
“Will you stay with me forever or not?”

Her small self wonders, where are we going?
Hand in hand – where will grandma will take me?
The delicate face looks up into my eyes;
“Will you stay with me wherever we go?”

Very old age, dependent upon kin,
The service and care are over, forgotten.
The wrinkled face whispers, worried,
“Will you stay with me or leave?”

I turn, look back, through a haze of tears,
My steps take me far but not forever.
I promise, my love, I shall return,
Please keep the wick fully upturned.
——-


મારી રાહ જુએ

મારી રાહ જુએ

ઋજુ  રંજન રમંતુ મારી રૂહમાં કે કોઈ મારી  રાહ જુએ  છે.
ચરણ ચાલે ને મન ઊડેં આભમાં કે કોઈ મારી રાહ જુએ છે.

કેમ બાંધ્યા આ બારણાંઓ બાગમાં?
પવન  પૂછે  સૂસવતો  સંદેહમાં!
હું તો ઓગળી ગઈ ઝાકળ ઝબોળે,
ડાળ ઝૂલે ને પાંખ થરથરાટ કે કોઈ મારી રાહ જુએ છે.

એક  પગલું  ભરું  ને  કુમકુમ  ઝરે,
શ્વાસ મેલું  ને  પાંદડીયું  ફરફરે.
ઊભી  અહીંયાં  કે  સામે  કિનારે!
સમય સોરે ને ઘડી જાય દોડી કે કોઈ મારી રાહ જુએ છે.

સાથ ચાલું ને પોયણી લળી પડે,
હાથ ઝાલું ને આંગળી હસી પડે.
રૂવેં  રૂવેં  આ  ટાઢી  જલન જાગે,
આંખ રોવે ને ગાલ હરખ હેલે કે કોઈ મારી રાહ જુએ છે.
——-

તક કે તકલીફ

તક  કે  તકલીફ
ફરી  મળ્યાની તક મળી, તકલીફ નહીં ગણો.
જત  વાત છે  વીત્યાની, વતેસર નહીં  ગણો.

દાવત  અમે  દીધી’તી, આવીને ઊભા આપ,
સ્‍હેજે   કરેલા   પ્યારને,   પર્યાય  નહીં   ગણો.

હૈયે    ધરીને   હામ    લીધો    હાથ    હાથમાં,
ખબર  હતી  આ   હેતને, સગપણ નહીં ગણો.

માનો  તો  ફરી  આજ  સજુ   પ્રેમ  પુષ્પમાળ,
ભૂલમાં  ઝર્યાં   કુસુમને,   ઝખમ  નહીં  ગણો.

સર્યો   એ  હાથ  મખમલી, આભાસ  અન્યનો,
દિલની ભીનાશ  ઝરઝરે, ઝરમર  નહીં  ગણો.

ચાલ્યા   તમે   વિદાર,  અભિનવનાં  રાગમાં,
પલકોનાં  જલ   ચિરાગને,  જલન નહીં ગણો.

                                       ———   વિદાર=તોડીને વહેવું

કિરીટભાઈનો ફોન આવ્યો. મેં ઉપાડ્યો અને કહ્યું,”પ્રણામ, દિલીપને આપું.”
કહે, “કેમ જલ્દી?” મેં કહ્યુ, “તમને તકલીફ ન પડે.” ભાઈ કહે, “વાત કરવાની તકને તમે તકલીફ કહો છો?”
આ મજાની શબ્દોની રમત, જરા જુદી રીતે, ગઝલમાં ગોઠવાઈ.
comment:
Beautiful !!!
Very Appropriate for the moment

Kiritbhai”

Welcoming Ring

 Welcoming Ring

The young man hugs his granny, like a little boy,
as she puts a ring in his hand.
The young woman’s eyes ask, “What and why?
He says, “Darling! Let me explain.” . . .

“As a little boy, I admired this ring on my gram’s finger.
The sparkling diamonds set amethyst around.
They blinked and winked like the smiling stars.
Grandma had said, ‘One day, dear,  you will fall in love.
If I like your girl, this ring will be yours.’ . . .

   “This means that granny likes my choice.
She welcomes you, my love! The ring is yours.
You wear this ring for sparkle and shine.
This symbol of love just warms my heart.” . . .

———–

I was at a classical music concert and was looking at my ring and this imagination resulted.

 Next day I asked five year old grandson, Kethan, “Do you like this ring.”… “Yes.”
I said , “When you are older, you will bring your girl friend here.” He asked, “Who Sufi?” (his sister)
I said, “No, your girl friend from college.”  Kethan, “”Tell me who is she?”
But anyway, he liked the idea to receive this ring one day.

સ્નેહ


સ્નેહ

સ્નેહના વહેણ, કોઈ શર્ત નહીં, વરસંતી વાદળીને તર્ક નહીં.
વાયરો વીંટાળે પર્ણ વ્હાલમાં, લીલા પીળાનો કોઈ ફર્ક નહીં.

મોહના મીંઢોળ એને બાંધીયા, જાણીને જાન એની જાનમાં,
ટેરવે  ગણેલ  એના  વાયદા, મન મતિ  દિલમાં વિતર્ક નહીં.

સોળે  કળાએ  ખીલનારને, શોભા  શૃંગાર  તણો દર્પ  નહીં,
મંત્રમુગ્ધ   બંધાયે  પાંદડી,   છોને  મધુર   કોઈ  અર્ક   નહીં.

દરિયાદિલ હેતના હીંડોળ પર, હુલાવે   સૌને ગમત  ગેલથી,
સ્નેહ દેણ દાન ને સ્વીકારમાં, નાતજાત ભેદ કોઈ ગર્ત નહીં.

ક્યાંનો પરિચય, શું છે સગા,  પ્રશ્નો પૂછ્યાનો કોઈ અર્થ નહીં,
વીણાના તાર સાથ ઝણઝણે, કોણ એ વગાડે કોઈ શર્ત નહીં.
________

સ્નેહાળ હ્રદય કોઈ પણ કારણોના બંધનથી પર છે.
નજીવું પાત્ર મળતા, સહજ, સરલ પ્રેમવર્ષામાં ભીંજવી દે.

 

એક પારેવું યાદ આવે


એક પારેવું યાદ આવે

એક  ડાળીને  ઝૂલે  કેટલાય  પંખીડા, ચૈતરમાં ચહેક્યા વનરાઈમાં.
વાદળના  ફાલમાં   દેખું   સંતાતુ,  મને  એક જ  પારેવું   યાદ આવે.
ઘુઘવતા  સાગરની  લહેરો વચાળે, એક આવી મારા  ઉરને પખાળે,
જોજનની જાળ લે  મોજાની થાપ, મને એક જ લહરીયું યાદ આવે.

દફતર પાટીની સાથ દોડાદોડીને વળી ભઈલાની ગરવી દમદાટી,
પોતીકા પ્યારથી  પસરાવે હાથ, પીઠે  ફરતો  એ  હાથ  યાદ આવે.
સરખી    સહિયરના    સોણા   સંગાથમાં,   સંતાકૂકડીના   શહેરમાં,
અર્ધા એ વેણમાં  સમજી લે  સાનમાં, એવી  સખી  એક યાદ  આવે.

શ્રાવણીના  મેળામાં ટીખળ ને ટોળમાં  નયણાઓ  સપના  સંવારે,
મારા આ ગાલ જરી આજે લજાય મને  એક એ ઈશારો યાદ આવે.
આવકાર  આલિંગન ઘડીના મેળાપ, કળી હસતી ને રડતી વિદાયે,
વીતેલી  વાતના ખુશનમ   ખાલિપામાં  એક અશ્રુબિંદુ  યાદ આવે,

તારા ભરપૂર પેલી  ગંગા આકાશ, એવી યાદો ભરપૂર  ઝિંદગાની,
ખરતા તારા સમી  ઓચિંતી યાદ કોઈ આવી મારી આજને  ઉજાળે.

Book-2 Smile in Tears આંસુમાં સ્મિત. સત્યકથા-કવિતા

#1 book2-cover    Book-2-cover       RE- FINAL-Smile in Tears

This book includes stories followed by poems in English and Gujarati. Several poems in English and Gujarati.
The hard copy will be ready in a few months.

UNACCEPTABLE

UNACCEPTABLE

I was helping a nonprofit immigration agency with Hindi- or Gujarati-speaking clients. One day I was asked to meet a lawyer and a client. I was introduced to a gentle-mannered young man, Salim.
With a faint smile, Salim greeted me and spoke in Hindi. He said, “Madam, will you tell this lady lawyer to help me to stay in this country to save my life?” My mind started to comment, ‘If you are not here legally, I cannot and will not help’. But since a pro bono lawyer was helping, I was prepared to hear him out.

Salim started his story.
“I am from a rich and well-respected family in a far away Muslim country. My problems started with my own mother and her side of the family when I was fifteen. They had noticed that I was always in boys’ company, especially one boy.  He and I were inseparable. I just felt that I was in love with him. People started talking and my cousins and other kids openly started teasing me.  The news spread rampantly in our small village. The first time I was called ‘gay’, I cried without understanding its full meaning. I just knew that it was demeaning.
“One day, I was called to the back room of our house, and my mother and her brother, my mamu, started asking questions about the rumors about me and Razak. I told them that he was just a friend but they did not believe a word I said. My mamu was a violent man and I was always afraid of him. For him, shooting somebody to teach a lesson was a very common thing. I was shaken up with fear and my mother and mamu kept on scaring me with different threats. The bottom line was, ‘This kind of behavior, boy to boy friendship, is absolutely unacceptable in our respectable family’. I was ordered to end my friendship with Razak immediately.
“My father was always very kind to me. He tried to convince me in no uncertain terms. He explained to me that my gay behavior would bring shame to our family. I cried like a little boy and assured him to try to be better.
“Similar rage was going on in Razak’s household.  We could not break it off but we became more discrete. I was torn inside, ‘Why am I like this? They all are ashamed of me’. I tried to be like other boys but teasing and put-downs did not stop.
“I was good in studies and graduated from high school with good grades.
My bigger test came when my mother said, ‘I will select a girl and you will marry her.’ I protested by giving many excuses like, ‘I want to go to college. I am too young to get married.’ But she said, ‘We know the real reason and we will convince you by any means.’ They wanted to prove in society that I was a straight, normal guy. The arguments and stern warnings by my mother and mamu turned into slapping and beating. If my father tried to intervene, my mother would order him to ‘Just keep out of our business. You have made him worthless.’
“I got admission to a city college not too far from my village and left my home without telling anyone except my father. My friend Razak also followed me, and we shared a place with some other students. My mother found out where I was from other students in our village and started sending messages to me to return home. My first year at the college was over. They used my father to bring me back home. My mother and mamu were again trying to force me to move back to join the family business and get married. I went on pleading them to leave me alone. They told me to live my life according to their rules or else.
“It was late one night. My father awakened me urgently, handed me money and told me to run away. He had overheard that, with my mother’s consent, my mamu was going to scare me with the gun and if I didn’t agree, he would not hesitate to get rid of me.  I called and told Razak what was going on. He said, ‘I will meet you at the station.’ We took the first train and headed for a far-away city. It was not easy to find our way in the strange new city.
“It took several months, but with a lot of financial help from my father, we rented a very modest apartment. We were happy to have each other to lean on. Our life seemed almost normal until that fateful afternoon.
“We had purchased tickets to go and see a hockey game that evening. We were so excited and felt like a couple of free birds. Early that afternoon I left our apartment to do some shopping. I saw Razak smiling and waving good-bye from the window. When I returned, to my horror, I saw a small crowd gathered near our apartment and among them there were some of Razak’s relatives.  I retreated as fast as I could before anyone could notice me. I was trembling inside. I had a premonition that I would never see Razak alive again.
Later, my father told me that in the village, Razaka’s death was explained as heart failure. If I would have been in the apartment that day, I would have been killed too.
“Now I was not left with any other choice but to run for my life. I made up my mind to go as far away as possible and disappear in a large city. The money I had, I used up to get there. I started doing whatever work possible to get some food. This world is blessed with some good and kind people who were generous enough to give me a space to sleep. At the same time I came to know some horrible, cruel people. The gang members gave me importance and small favors so I could be used, like many others, as their strong and blind instrument to oppress the weak and ignorant mass. I was systematically tied into the web and by the time I realized it, it was impossible to get out. My pleas for freedom were retorted; first with temptations like a university degree, then the promise of power, and later with threats. When I could not convince my soul to pick up a gun and kill any other human being, I escaped. But I got caught and was tortured for three days. But when there is a will, there is a way. I feel that I have traveled through tumultuous oceans to arrive in this country.
“I paid a very heavy price because nature made me different and I was not deemed acceptable to narrow-minded, ignorant people. I was longing to see my father one more time, but I heard through a friend that my father passed away two months ago.
“I cannot describe the feelings of hope because this lawyer lady believes in my life story and is willing to help me. I promise you all that I will never betray your trust.”

According to the lawyer, his case was worth fighting for, due to his entanglement with the gang members, who call themselves “a political party” in his country. If it would have been only his personal battle, he could not be eligible for asylum in America.

As per his story: When he was hiding in the large city and dirt poor, he accepted some favors from that scary but powerful group. They started treating him as if he was one of their own who was devoted to the cause. Salim went along until that day when five gang men came on their motorcycles and ordered him to hop on. He thought that they were going for some fun ride. Instead, they went to a crowded market and announced that, “We are here to teach a lesson of obedience to some idiots who did not respect our power.”
The shouting and screaming subsided when one of the gang members shot a person, point blank. Salim was frozen. That was the first time he had seen a murder in front of his eyes. The jovial gang members were telling Salim, “You can do this chore with your own gun next time.” That night, very clearly he realized that he did not belong there. He could not take life of other human being, never!
The next morning, he left his stuff except the important documents and went to his routine work. He snuck out and called his father to inform about the desperate situation. His father guided him to go to other city and promised him that one certain person will help him. At the railway station, in spite of his extreme caution, a party member spotted him and dragged him to a building under construction. The fourth floor was used as a torture cell of that party. He was badly beaten to find out why he was running away. He was cross examined with the assumption that he was defecting to join some other party.  They left me there to die. But I was not dead when they reappeared the second day. There was some more beating but they did not kill me. Salim realized that they wanted to use his death to show that some other gang had killed their party’s member. He was half dead with cruel beating and without food or water.         Soon after their third visit, Salim’s survival instinct motivated him to find any possible escape path. He started to look around, he noticed a hole prepared for the window air-condition unit.  He crawled out and landed in some ones home. He had bruises and his cloths were partially covered with blood. One lady saw him but kept quiet since in that neighborhood this sort of activities were not uncommon.  He went downstairs and came out of the house to go to a nearby hamaam, where men can groom themselves. He cleaned himself and requested the owner for the use his phone. The owner was sympathetic toward this helpless young man.  For next two days, he helped Salim so he could get out of that town. He embarked on the train, after it had left the platform, without a ticket.
He wanted to go away, far away from his country. His father had to sell the land to send him large sum of money. To sell land is considered very shame full in his country. His father was humiliated in his society. But any how he sent enough money for him. Salim told the travel agent to find a far away country where would be least likely to run into his countrymen and where he can go without immigration restrictions. Out of a few he chose to go to one South American country, Guatemala.
He was so naively ignorant that only he knew, how much he endured to reach his far away destination and survived. Every morning when he would wake up in a strange place, he used to touch his body to make sure that he was still alive.
Salim had said, “Where ever I lived, they just know and as soon I was recognized as a gay individual, some people showered me with favors so they can use me. But my heart was still sobbing for the death of my love, Razak.”
He worked for food and shelter. He came to know about the illegal immigrants and the bootleggers. After a few months in Guatemala, he did not see any future in selling incenses and cheap toys. One group of African girls and men had paid to a human smuggler and they needed one Spanish speaking person. Salim was encouraged by the group to go with them since he had learned to speak Spanish. He prepared for a long journey.
The final destination, America!
He had heard about America, but had no clue about their laws and regulations.
The group was taken first on a dinky boat at night time. Then they walked across the jungles of Columbia. Salim was bitten by some poisonous insect while walking, so he was taken to the emergency room at a hospital in Columbia. He would have died without the timely treatments. During that journey, the whole group had to face many times life or death situations. The group sneaked into The USA, via Panama. The details were recorded in the court documents.
He had seen death very closely several times in his young life. Now the justice system has to decide where he will go from here.
In this journey he is touched by so many human beings, which are all the same, but still so very vastly different.

Epilogue.
A note from the organization:
Dear volunteer, “–He won his case! Thank you so much for being part of that victory and for all your contributions to our clients and their cases!!!”
Unacceptable

Tell me papa why am I like this?
Ma was very proud and pleased, at my birth as a boy.
This mystic twist of unknown fate, ended up robbing her joy.

My secret spilled and called to quit, my all the reasons sound so lame,
Order was to choose her way, the way I am sure brought her shame

I was yanked and thrown out there, Punished and pushed, belong nowhere,
Helpless, hauled away from home, worn and torn my own genome.

Who am I, a worthless pawn? Or am I a flower wild?
My roots are cut, will I survive! You give me hope, my life revive.

———–
અસ્વીકાર્ય

“કહો અબ્બા! હું આવો કેમ?”
રાજકુંવર હું જન્મ્યો જ્યારે, મા મોસાળ દુલારો ત્યારે.
કુદરતની કોઈ અકળ કળા રે, ખેંચાયો પરવશ અણસારે.

ભ્રમર બન્યો પતંગિયો જ્યારે, અણગમતો હું બનીયો ત્યારે.
જેણે મુજને રોપ્યો ક્યારે, ઉધાડ ફેંકે રસ્તે ન્યારે.

સાવ અટૂલો મુંઝવણ ભારે, ભૂલ્યો રાહી પંથ અહારે.
અચરજ મારા અંતર દ્વારે, કોણ આપશે સહાય પ્યારે?
———-

નેહની લહેર

નેહની લહેર

સુતર   આંટીની   સમી  આ   જીંદગાની,
ખેંચું  એક   તાર  વળે   ગુંચળે   વીંટાતી.
મન ઝાલે  એક તાર  સોણી  સમજણથી,
ને  હું  ઢીલ  મુકું   ભલાભાવે  રણજણતી.

નેહના   લહેરિયામાં   જાઉં   રે   તણાતી,
અવળી  ધારા  અદલ  પ્રીત  એ  જણાતી.
પંખીની  પાંખ   સાથ   વાદળી  વણાતી,
વ્હાલપની  ગોદમાં    આપની   ગણાતી.

શાંતિના  સરવરમાં   ઘમઘમતી    ઘુઘરી,
પાંચીકા   પારવી   ને   પગદંડી    ચિતરી.
તાર  તાર   તન્મયતા   કામળી   વણાવી,
એકાંતે  આજ   એની   હુંફંમાં   સમાણી.

    ——–
પ્રીતભર્યા નેહના લહેરિયાની વાત અને એની મીઠી હુંફનો અહેસાસ..
ગહનભાવ; સાધનાના રસ્તે, સમજણ વધે અને અભિમાન ઘટે અને પ્રેમ વધે.
અવળી ધારા=રાધા જેવો, અદલ=સાચા પ્રેમનો અનુભવ.
શાંતચિત્તમાં અનુભૂતિ, રમવાના પાંચીકાનો ઉપયોગ પ્રગતિ માટે કર્યો.
સતત પ્રયત્ન. ……આત્મજ્ઞાન.

Assurance ભરોસો

 

ભરોસો

સપ્તપદીના સાત પગથીયાં અનેક વચને  જોડે,
આગળ પાછળ ચાલી ચાલી જીવનરાહને મોડે.
પ્રશ્નપ્રભાવિત નયણા મંજુલ વિરહવ્યથામાં બોલે,
“જાઓ દૂર ભલે સાજન પણ દિલમાં તો રહેશો ને?”

સાવ સુંવાળી આંગળીઓ આ પુખ્ત હાથને પકડે,
ક્યાં  લઈ જાશો પૂછી પૂછી એ મહામાતને ઝકડે.
કોમળ ચહેરો ઉપર ઊઠીને ઓષ્ઠપાંદડી ખોલે,
“નાની! જ્યાં ત્યાં જઈએ મારી સાથે તો રહેશો ને?”

વર્ષોના વહેતા વહાણામાં કર્યા કામ સૌ વિસરે,
ઘરડી આયુ, એકલતામાં, સ્થગિત સમય ના નીસરે.
થઈ પારેવા અહીંતહીં ઊડે, ભલે દૂર જઈ વિહરે,
“બેટા! જ્યારે જરૂર પડે તંઈ સાથે તો રહેશો ને?”

સંવેદનશીલ સવાલ પ્રિયના ત્રસ્ત તરંગ જગાડે,
સંગાથે  રહેવું  કે નહીં એ સંજોગો સંચારે.
અશ્રુ ઓજલ નયનોમાં, છે લાચારી સાંચી રે,
જરૂર પડ્યે આવીશ દોડી, આ એક વચન વાંચી લે.

——–

The question is raised at the different stages in the life by different relations.
The loyalty and trust are promised.

Assurance

They started a new life, walking side by side,
Pleasing promises, the moments abide.
Once in a while a suspicious smile,
“Will you stay with me forever or not?”

Her small self wonders, where are we going?
Hand in hand – where will grandma will take me?
The delicate face looks up into my eyes;
“Will you stay with me wherever we go?”

Very old age, dependent upon kin,
The service and care are over, forgotten.
The wrinkled face whispers, worried,
“Will you stay with me or leave?”

I turn, look back, through a haze of tears,
My steps take me far but not forever.
I promise, my love, I shall return,
Please keep the wick fully upturned.

Sujata-a face in his paintings ચિત્રોમાં એક ચહેરો

Sujata – a face in his paintings

I had always seen my friend, Sujata, surrounded by some admiring girlfriends and worshiping boys in our neighborhood playground.  It was 1958, when I was a dreamy-eyed twelve-year-old, and my friend Sujata was three years older than I. We all wanted to be her best friend and felt privileged when we could stand next to her. She knew how to please the people around her. She was a very good athlete, a clever student with a charming personality. Some used to compare her to the contemporary film star, Nutan.

In spite of the three-year age difference, we became best friends. I did not bribe Sujata with any special gifts or a fruit from my garden. Of course, having a good-looking older brother might have helped. An awkward, clueless young girl as I was, I learned from Sujata how to be sweet and make friends. Every evening, boys and girls played at our neighborhood playground.  We used to get a kick out of telling her which older boy was staring at her. Her response would be a hidden smile. She loved all that attention.

Sujata graduated from high school and joined an art college. She was very successful in sports, dance and in her studies. Later, we were not very close, but I would hear about her love affairs and her brothers beating up the guys to keep them away from Sujata.  But our friends felt that she was making good choices. One boy was very right for her, but her family would not allow a union. After she graduated from college, Sujata went away to live with her sister in another city for some time.
Then one day, her marriage was arranged. It was disheartening to see her being pressured to say “yes” to a man of her family’s choice. I met him at their wedding. Some younger, crude friends started joking, “Sujata, he looks so dull – if you slap him, he would not say anything.”  One sister of the groom heard the comments and protested sharply, “Don’t you dare. Our brother is not like that.” I said, “Our Sujata is not someone who would slap anyone.” But the damage was done, and Sujata felt ashamed.
But, unfortunately it happened the other way around – the groom hit our Sujata. She came back to her parents’ home after a month or so. She was very upset and refused to return to her in-laws’ house. It was a big scandal. Her mother-in-law came to take her back, and after some tricks, threats, and promises, Sujata had to return.  After that, every time I saw her my heart ached for her and my mind questioned, “Is this the same Sujata?”  The last time I saw her was with her six-month-old-baby. She said, “This baby has brought some joy to my life.”

A few years later, I moved to the USA from India and did not meet Sujata again for several years.  I heard that Sujata had two daughters and was living a somber life.
We were in California. My life was full with two lively children, my parents-in-law, and other family members in the house. One time, some friends of my father-in-law came to visit from northern California. We were talking about my hometown, and he asked me whether I knew Sujata! When I told them that she was my friend, they told me a story which shook me up.
The elderly uncle said, “We have one artist named Ritik in our neighborhood who still worships Sujata after all these years.”
I did not know this fellow because they had met when Sujata stayed with her older sister in another town, but I had heard his name. He had gone to school in a different city but was from the same town and caste as Sujata.  As soon as he found out about me, Ritik called. He wanted to know all about Sujata. Then he requested, “Can you please, mail a letter for me from your address and also receive Sujata’s reply at your address? I don’t want to create any problem for her.”
Wow! I was puzzled by this new romantic complication. Anyway, I agreed and a few letters passed back and forth through my hand. After several months the letters stopped. During a visit to India I met Sujata briefly. She inquired about Ritik, but I did not have any information. I asked her a few questions before we bid goodbye.
With another twist of circumstances, Ritik and our family moved to the same city, and we were invited to his exhibition of paintings. We established a connection. After a few weeks, we sat down for a long talk.
Ritik’s life had been hanging by a thread named Sujata. He said, “In my paintings, do you recognize her face? The day I met Sujata was like a planned event by the stars up above. I believed that Destiny had Her hand in bringing us together. It was love at first sight for me. I met her several times and expressed my feelings and hoped to spend our lives together. I had a hard time reading her thoughts. She was casually agreeing with my feelings and was sweet to me. I made her a painting and presented it to her. Her sister did not look very pleased with our friendship but did not say anything. Sujata was inquiring about my finances and education, which were quite modest. The day came when she had to go back to her parents’ home. I asked, ‘What about us? I love you. Can I come to your house and ask your parents for your hand in marriage?’ She said, ‘My parents will not agree and my brothers will beat you up badly. I cannot displease my family.’ I was devastated.  I had sort of written away my life to her name.  With time, I realized that she had been making up excuses. Maybe she was not committed to this relationship as I had been. But it was too late for me to return to my old self.”
In India, the conversation I had had with Sujata flashed in my mind. I had asked her, ‘Why did you marry this guy instead of Ritik?’ She confessed, ‘I was envious of the girls around me marring the rich guys – so greed clouded my judgment and I agreed to marry an engineer instead of an artist.’
I asked about the letters. Ritik said, “When I wrote the first letter, I was skeptical, but when I received her reply, I felt that on the branch of my mute life the birds started to sing. She said that she had been thinking about me often and missed being with me. As communications continued, she begged me to make arrangements to bring her to America with her two teenage daughters. That proposal made me look at this revived fling differently. I am secretly corresponding with someone’s wife! And I stopped.

So, in this lifetime, I feel rich that I have loved someone. I am not alone because in the corner of my heart Sujata is there. I look and see her face in my paintings. The question does not arise whether she loved me or not because, for me, the reality is that I will always love her.”

Her face in my paintings…
She loved me, she loved me not,
The question does not prick anymore.
Her presence is here like a twinkle in a star,
I am out of her circle, a far-fallen star.

She came into my life, I felt it destined,
Left her shadow melted barely with mine.
Those were the days–tepid, trivial for her.
They still trim colors for this lifelong dreamer.

I offered her a simple and singular daisy,
She chose to take the bunch of roses.
A sweet melancholy comes to sit beside,
Keeps me warm and cozy inside.

My precious past is anchored deep within,
On my blues and grays, bright red reigns.
There she may be, withered and wise,
But smiles in my paintings with a shy surprise.
———-

Saryu Parikh.  www.saryu.wordpress.com

More

Another Home


Another Home

Grandma’s house,
another home of my childhood.

They tell me tales, when I used to play,
once in a while all alone.
Grandpa wondered, “What is she thinking,
playing there all alone?”

Those were the days of small, sweet queries.
Grandma would call and I reappeared,
With hugs and kisses the gloom disappeared.


The troubled teenager enters the home.
The sobs will not stop; some boy has hurt.
“Grandma! Please, just let me be.”
In the secluded space, she knows
She is not alone.


The sad young woman opens the door.
No smiling faces, no welcoming arms.
The deafening quiet pours through her eyes,
“Please, grandma! Don’t leave me alone,
Why did you both have to go?
In the whole wild world, I am lonesome now.”

A peaceful hush in Grandma’s house.
———

The difference is between alone and lonely. The child in us wants to be alone sometime but needs warmth near-by. Our little Sufiya-Anjali , while she plays alone, keeps us wondering..and inspiring….so rest of the poem is imagination

મામા કવિ નાથાલાલ દવે

NOTE:  Send your memoir about Kavi NATHALAL DAVE
namaste.
I am asked to write an article about “My mama, as a kavi.” I have received some kind emails from many.
I request you to spread the word> to write about pujy mama. to saryuparikh@yahoo.com.

Thanks….Saryu 512-712-5170

ભાવનગરની પ્રતિભાઓ: # ૪૩ – નાથાલાલ દવે         લેખીકા: શ્રીમતિ સરયૂ મહેતા-પરીખ

(સપાદિકયનોંધ :  ગુજરાતી  સાહિત્યના ગાંધીયુગ (૧૯૧૫-૧૯૪૫) દરમિયાન અનેક કવિઓ ગાંધીજીની

અસર તળે આવ્યાં અને તેની સીધી અસર તેમના જીવન-કવન પર પડી.તે સમૂદાયમાં ચાર ભાવનગરી કવિજનો  ક્રિષ્નાલાલ શ્રીધરાણી,પ્રેમશંકર ભટ્ટ,પ્રહલાદ પારેખ અને નાથાલાલ દવેનો સમાવેષ થાય.ચારેયનો                                                              જન્મ ૧૯૧૧-૧૯૧૨ના અરસામાં એટલે તે સૌ સમવયસ્ક. આ વર્ષના સપ્ટેંબર માસમાં કવિશ્રીની ૧૦૦મી સંવત્સરી ઉજવાશે.*

નાથાભાઈના કવયિત્રી ભાણી  સરયૂ મહેતા-પરીખ એક કવિજન તેમજ આત્મજન તરીખે કવિશ્રીનું અંહી નીજ જીવન દર્શન રજુ કરે છે
ડો. કનક રાવળ              જુન ૩ ૨૦૧૨

કવિશ્રી નાથાલાલ દવે                                                                                       

જન્મ: જુન 3,૧૯૧૨     મ્રુત્યુઃ  ડિસેંબર, ૧૯૯૩  જન્મ સ્થળઃ    ભુવા
પિતાઃ   વૈદ ભાણજી કાનજી દવે       માતાઃ કસ્તુરબેન     પત્નીઃ નર્મદાબેન

અભ્યાસ: ૧૯૩૪ -બી.એ.; ૧૯૩૬ -એમ.એ.; ૧૯૪૩ – બી. ટી.
વ્યવસાય: શિક્ષણ;  ૧૯૫૬-૧૯૭૦-ગુજરાત રાજ્યના શિક્ષણાધિકારી
નિવૃત્તિ બાદ ભાવનગરમાં મુખ્ય રચનાઓ:
* કવિતા –  કાલિંદી, જાહ્નવી,
અનુરાગ, પિયા બિન, ઉપદ્રવ,
મહેનતનાં ગીત, ભૂદાનયજ્ઞ, સોના
વરણી સીમ, હાલો ભેરૂ ગામડે,
મુખવાસ
* વાર્તા –  ઊડતો માનવી, મીઠી છે જિંદગી,
* સંવાદ પ્રધાન રચનાઓ અને અનુવાદો
૨૦ કાવ્યસંગ્રહો, ૫ વાર્તાસંગ્રહો, ૧૧ સંપાદનો = ૩૬ પુસ્તકો  ૧૯૮૨ સુધીમાં.

“મારા મામા, કવિશ્રી નાથાલાલ દવે.                                        સરયૂ મહેતા-પરીખ.

અમારૂ બાળપણ નાનાજી વૈદ ભાણજી કાનજી અને મામાના વિરભદ્ર અખાડા સામેના ઘરમાં પાંગરેલું. નિર્દોષ ભોળી આંખો પૂજ્ય મામાને અહોભાવથી નિહાળતી. એ સમયે ભાવનગરની બહાર હોવાથી જ્યારે પણ અમારે ત્યાં આવતા ત્યારે ખાસ પ્રેમપૂર્વક મારા બા તૈયારી કરતા હોય એ જોવાનો લ્હાવો હતો. એ સમયે હું આઠેક વર્ષની હતી અને મેં ઊભો સોમવાર કરેલો. મામાને લોકોની સમજ્યા વગર અંધશ્રધ્ધાથી વ્રતો કરવાની રીત સામે સખત અણગમો હતો. મારો હાથ ખેંચીને નીચે બેસાડી દેવાની રમત-રકજકની યાદ આવતા હજી પણ મારા ચહેરા પર હાસ્ય ફરકે છે.
ખાદીના સફેદ વસ્ત્રો, ગોરો વાન અને સુંદર ચહેરાવાળા મારા મામા નવલકથાના નાયક જેવા દેખાતા. ઘણી વખત કવિ સંમેલન, શીબીરમાં કે અમારી શાળામાં કવિતાની સુંદર રજુઆત પછી શ્રોતાગણની પ્રશંશા સાંભળીને મામા માટે ગર્વનો અનુભવ થતો. પાઠ્ય પુસ્તકમાં “પિંજરના પંખીની વાત” એમની સહજ ઓળખાણ માટે પૂરતું હતું. વિનોબાજીની ભાવનગરની મુલાકાત વખતે મામાના લખેલા ગીતો ગવાયેલા અને વિરાણી સ્પર્ધા હોય કે અન્ય કોઈ પ્રસંગ, હું મામાની રચનાઓ, “અષાઢના તારા રે, આભ ભરીને ઊગીયા શા?” કે “આજ આભમાં આનંદ ના સમાય રે, ઢળે રૂપેરી ચાંદની”, ઉમંગ અને સૌને ગમશે એ વિશ્વાસ સાથે ગાતી. મારા પતિ દિલીપના કુટુંબમાં મામા ઘણી વખત કાવ્ય રસ વહેંચતા અને અમે હજી પણ સાથે ગાઈ ઊઠીએ “હવામાં આજ વહે છે ધરતી કેવી ખુશખુશાલી.”
મારા બા, ભાગીરથી, એક બાલિકા બહુ, ચાર ચોપડી પણ પૂરી નહીં કરેલ અને ગામડામાં ગૃહસંસારમાં મુંજાતા હતા ત્યારે તેમના ભાઈ કવિ નાથાલાલ દવે એમને સ્વામિ વિવેકાનંદના પુસ્તકો વાંચવા મોકલતા જે એમને આત્મશ્રધ્ધા અને જાગૃતિના રસ્તે દોરી ગયા અને અઢાર વર્ષની ઉંમરે ફરી ભાવનગરની શાળામાં ભણવાનુ શરૂ કરી કોલેજ સુધી અભ્યાસ કરી, હાઈસ્કુલમાં શિક્ષિકા બન્યા. નાનાજી અને ઘરના લગભગ બધા સભ્યોના વિરોધ સામે ટકી રહેવા એમને અમારા મામાનો સતત સહારો હતો. એક પ્રસંગ બા કહેતા કે એમના ગુરુ શ્રી વજુભાઈ શાહના જન્મદિવસે બધા એકઠાં થવાના હતાં અને મારા નાનાજીએ બાને જવાની મનાઈ કરી, ત્યારે મામાએ સિર્ફ એટલું જ કહેલું, “બહેન જશે, એને જવાનુ છે.” ઘરના વડીલની સામે આ રીતનો વિરોધ કરવો એ પ્રેમાળ ભાઈ જ કરી શકે. આવા અનેક પ્રસંગોએ અમારા મામા હિંમત આપતા અચૂક આવીને ઊભા રહેતા.

એક પ્રસંગે હું હતાશ થયેલી ત્યારે મારા સામે સ્થિર નજર કરી મામાએ કહેલ, “Be brave.”
એ બે શબ્દો મને ઘણી પરિસ્થિતિઓમાં આવીને મનમાં ગુંજતા અને હિંમત આપતા રહ્યા છે.
મામા ક્યારેક બગીચામાંથી ફૂલ લઈ આવી મામીને આપતા કે એમની લગ્નતિથિને દિવસે કંકુની ડબ્બી અને લાલ સાડી આપતા હોય એવી રસિક પળો જોઈ છે. તેમજ મામી બપોરે રસોઈમાંથી પરવારીને આવે ત્યારે મામાએ એમને માટે પાથરણું, ઓશિકું, છાપુ અને ચશ્મા તૈયાર કરીને રાખ્યા હોય કે અરવિંદને વાર્તા કહેતા હોય,  એવી કાળજીની પળો પણ અનેક જોઈ છે.
એ વર્ષ અમારા કુટુંબ માટે મુશ્કેલ હતું જ્યારે નાના જીવનમામા, જે મુંબઈમાં વકિલ હતા, એમનું અને છ મહિના પછી નાથામામાના સૌથી મોટા પુત્ર ગોવિંદભાઈનું અવસાન થયેલ. મામાનું ઋજુ હ્રદય કુમળી ઉંમરમાં ગુમાવેલ મોટી દીકરી શારદાની યાદમાં આળું હતું. પછી બીજી દીકરીનો જન્મ થતાં નામ પ્રિયંમવદા આપેલું, પણ આપણે બધાં એને શારદાના પ્રિય નામથી ઓળખીએ અને યાદ કરીએ છીએ.
ધીરૂભાઈ-પ્રફુલા, નીરૂભાઈ, શારદા, અરવિંદ અને નીપાએ જે રીતે પ્રસન્નતાથી માતા અને નાથામામાની સંભાળ લીધેલી એ કૌટુંબિક સહકારનો અસાધારણ દાખલો છે. પૌત્રી કવિતાએ પણ મામાના જીવનમાં સુખ પાથર્યું છે.
એક સફળ અને સહાનુભૂતિભર્યા કવિહ્રદયની સુવાસ મારા અને મુનિભાઈના અંતરમાં સદાય મીઠી યાદ બનીને રહી છે. અમારા જીવનના ઘડતરમાં અમારા મામાની પ્રેમાળ ઓથને ઈશ્વરકૃપા સમજી આભાર.

મામા-મામી             .. સરયૂનાપ્રણામ  “

*BHAVNAGAR: Family members and citizens of Bhavnagar are celebrating the 100th birth anniversary of noted poet and short story writer late Nathalal Dave, who was born on June 3, 1912 in Bhavnagar. According to his son Nirubhai Dave, there are over 36books to his credit.         Nathalal’s first book of poems ‘Kalindi’ was published in 1942. His creations ‘Jhanvi’, ‘Anurag’, ‘Upadrava’, ‘Mukhva’ and ‘Halve Hathe’ are popular even today. Dave’s ‘Jhanvi’ and ‘Upadrava’ won accolades from state government too.

હવામાં આજ

હવામાં  આજ  વહે  છે  ધરતી  કેરી  ખુશખુશાલી,
મોડી રાતે મેઘ વિખાયો ભાર હૈયાનો કીધો ખાલી-હવા.

ઝાકળબિંદુ પાને પાને તૂર્ણે તૂર્ણે ઝબકે જાણે
રાતે રંગીન નિહારિકા ધરતીખોળે વરસી ચાલી-હવા.

રમતાં વાદળ ગિરિશિખરે મધુર નાની સરિત સરે
દૂર દિગંતે અધિર એનો પ્રીતમ ઊભો વાટ નિહાળી-હવા.

રવિ તો રેલે ન્યારા સોનેરી સૂરની ધારા,
વિશળે ગગનગોખે જાય ગૂંથાતી કિરણ્જાળી-હવા.

મન તો જાણે જુઈની લતા ડોલે, બોલે સુખની કથા,
આજ ઉમંગે નવસુગંધે ઝૂલે એ તો ફૂલીફાલી-હવા.

——    કવિ નાથાલાલ દવે

(નાથાલાલ દવે વિષે વધુ માહિતી કે કાવ્યો માટે મારો સંપર્ક, saryuparikh@yahoo.com પર કોઈ પણ કરી શકે છે.)

જીવન – મૃત્યુ

રૂઠતી  પળોને  સમેટતી  હું   શ્વાસમાં,
દુઃખના દીવામાં સુખવાટ વણી બેઠી છું.
ઘૂઘવતા  સાગરમાં   નાનીશી  નાવમાં,
હળવા  હલેસાંથી  હામ  ધરી  બેઠી  છું.

ઓચિંતા  ભમરાતી   ડમરીની   દોડમાં,
રજકણ  બની  અંક આકાશે  ઊઠી  છું.
અંજળના આંસુથી  આંખોની  આહમાં,
કરુણાનું   કાજળ  લગાવીને  બેઠી   છું.

ઉરના  સન્નાટામાં  લાગણીના  ગીતમાં,
ઝીણા  ઝણકારને  વધાવીને   બેઠી  છું.
નક્કી છે આવશે, પણ ખાલી એ વાયદા,
ક્યારનીયે મુજને  શણગારીને  બેઠી  છું.

સરી  રહ્યો સથવારો  મમતાના  મેળામાં
આજે  અજાણી,  પરાઈ બની  બેઠી  છું.
જીવન  પ્રયાણમાં ને  મંગલ  માહોલમાં,
હંસ જાય ચાલ્યો, પિંજર થઈ  બેઠી  છું.

                 ————      સરયૂ પરીખ

www.saryu.wordpress.com

શ્યામ બજાયે આજ મુરલિયા

શ્યામ બજાયે આજ મુરલિયા…સરયૂ પરીખ

     શ્યામ બજાયે આજ મુરલિયા…સરયૂ દિલીપ પરીખ   

         “ગાઓ બેટી, પિયુ પિયુ રટત પપીહરા…” શ્રી બોડસ માસ્તર સવારના પહોરમાં સુશીલાને લલિત રાગ ગાવાનું કહેતાં. કાનપૂરમાં તેની પિત્રાઈ બહેનને માટે ખાસ રોકેલા સંગીત ગુરુ પાસે સુશીલા સંકોચ સાથ બેસતી. સંગીતમાં ગહેરો રસ એના ઋજુ હ્રદયને સહજ રીતે ભીંજવી દેતો. બહુ લાંબો સમય શીખવા તો નહોતું મળ્યું, પણ દરેક સમયે મીઠા સૂરો તેનાં દોડતા ચરણને અટકાવી દેતા અને આંખો બંધ કરી એનો આસ્વાદ અચૂક લઈ લેતી.

        સુશીલા બે વર્ષની હતી ત્યારે તેની માતાનો સ્વર્ગવાસ થયેલો. પિતા અને અન્ય કુટુંબના સભ્યોની સંભાળ નીચે ઉછરેલી સુશીલાના મીઠા સ્વભાવ સાથે ભીરુતા પણ અભિન્ન ભાગ બની ગયેલી. એની સત્તર વર્ષની આયુ થતાં પિતાએ જ્ઞાતિના પત્રમાં, ભણેલા નવયુવક માટે જાહેરાત આપી. વડોદરામાં વકીલ બનેલા કૃષ્ણકાંત પરીખે પોતાનો પરિચય મોકલ્યો અને પસંદગી થઈ ગઈ. સાદી રીતે લગ્ન લેવાયા. શ્રીમંત અને સંસ્કારી કુટુંબમાં ઉછરેલી સુશીલા, કાનપૂર જેવા શહેરમાંથી નાના પાટણ ગામમાં, સામાન્ય આર્થિક સ્થિતિવાળા કુટુંબમાં આવીને વસી. સાસરીમાં બે જેઠ અને એક દીયર, એમ ચાર પુરુષોના ઘરમાં સુશીલાના કુમકુમ પગલાં પડ્યાં. આ બધા વચ્ચે સૌથી મોટા જેઠ, અને બાળકોના “મોટાકાકા”ની ઓથને લીધે સુશીલાને જાણે સાસરીમાં માવતર મળ્યાં!

       વર્ષને અંતે તો સુશીલા અમ્મી બની ગઈ. ઘર ગૃહસ્થી, પાંચ દીકરા અને એક દીકરી વચ્ચે પોતાના સંગીત કલાના રસને વિકસાવવા માટે વધુ તાલિમ લેવાનો વિચાર આવ્યો હશે કે કેમ, એ સવાલ છે. પણ ઘરમાં શાસ્ત્રીય સંગીતનો પરિચય અમ્મી દ્વારા છવાયેલો રહ્યો. ભાઈ-બહેનમાં ત્રીજો નંબર, મારા પતિ, દિલીપને સંગીતમાં વિશેષ રસ. વહેલી સવારથી મીઠા સૂરની અને ઘરકામના અવાજોની જુગલબંધી ચાલતી હોય. કોઈ ગીત વાગતું હોય એની સાથે, ‘શિવરંજની રાગમાં લાગે છે કે પેલું ગીત સોહિણી રાગમાં હશે’, તેવી અમ્મીની અટકળો દિલીપ સાંભળતા. ઘરમાં એક સિતાર પણ હતી જેના તાર ક્યારેક અમ્મીની આંગળીઓને અણસારે ગુંજતા. એ સમયની આર્થિક અગવડતાને કારણે બાળકોની સંગીત શીખવા જવાની ઇચ્છાને અવકાશ નહીં મળેલ.       

          પાંચ ભાઈઓ અને એક બહેન, બધા ભણવામાં સફળતા મેળવી આગળ વધી રહ્યાં હતાં. દિલીપને વડોદરા ભણવા જવાની પ્રેરણા અને પ્રોત્સાહન મોટાભાઈ તરફથી મળ્યા. વડોદરા શાસ્ત્રીય સંગીતથી ગુંજતું શહેર અને એમાં રસ ધરાવતા લોકોનો પરિચય ગહેરો બનતા દિલીપનો સંગીતનો રસ ઘેરો ઘૂંટાયો….સંગીતને કેટલા પ્રમાણમાં અનુભવી શકે છે એ દરેક વ્યક્તિની જન્મજાત દેણ છે. દિલીપને સ્વરો સૂક્ષ્મ ભાવે સ્પર્શી જાય છે. અમેરિકા ભણવા માટે આવેલ ત્યારે શિષ્યવૃત્તિમાંથી ડોલર બચાવીને પહેલી ખરીદી ટેઈપ રેકોર્ડરની કરી. પંડિત ભીમસેન જોષી અને એવા નામી કલાકારોના સંગીતનો આસ્વાદ પરદેશ વસવાટની એકલતામાં અનન્ય સાથી બન્યા હતા. દરરોજ જેમ જમ્યા વગર ન ચાલે, તેમ સંગીત સાંભળ્યા વગર પણ ન ચાલે. દિલીપને વિદ્યાર્થી તરિકે પંડિત રવિશંકર અને ઉસ્તાદ વિલાયત ખાન જેવા કલાકારોને નજીક બેસીને સાંભળવાની અમેરિકામાં તક મળી. દિલીપની જીવનસાથીની પસંદગીમાં, ‘સંગીતમાં રસ હોવો જોઈએ’, એ એક આવશ્યક મુદ્દો હતો.

         અમારા લગ્ન પછી થોડાં મહિનાઓ અમ્મી સાથે રહી ત્યારે મને પ્રશ્ન થયો કે, બીજી ઘણી ભારતિય માતાઓની જેમ, અમ્મી ક્યારે પણ વિચારે છે કે ‘પોતાને શું ગમે છે’? જાણે પરિવારમાં કોને શું જોઈશે અને કેમ બધાંને પ્રસન્ન રાખવાં, એ જ સૂર અને તાલ પર દિનચર્યા ચાલતી હોય. ભલે અમ્મીએ, તેમનાં નરમ સ્વભાવગત, આ વ્યવસ્થા સ્વીકારી હોય, પણ પોતાની મરજી પ્રમાણે અલગ રીતે પ્રવૃત્તિઓ કરવા માટે કોઈ પ્રોત્સાહન ન આપે, તે આપણી સામાન્ય સામાજીક રસમ છે.

      અમ્મીને શક્ય તેટલી સંગીત સાંભળવાની સગવડતા ભારતમાં કરી આપી. રેકોર્ડ કરેલ વિવિધ રાગો વગેરે તન્મય થઈ સાંભળતા અને સાથે ગણગણતા મેં સાંભળ્યાં હતાં.

       Princeton, New Jerseyથી અમારી સફર શરુ થઈ. ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે વંહેચાયેલું મન હંમેશા આપણી કલા અને સાહિત્યમાં રસ ધરાવતા લોકો સાથે જોડાયેલું રહ્યું. અનેક ઉતાર ચઢાણ પછી, સદભાગ્યે અમે કુટુંબ સાથે કેલીફોર્નિઆમાં ડિઝનીલેન્ડ નજીક વિશાળ ઘરમાં ગોઠવાયા. સંગીતા અને સમીર સાત અને નવ વર્ષનાં હતાં. દિલીપના પિતાજી અમારી સાથે હતા, પણ અમ્મી સૌથી નાના પુત્ર સાથે દેશમાં હતાં. એ સમયે દિલીપને જાણવા મળ્યું કે ઉસ્તાદ ઝાકીર હુસેન થોડા કલાકારોને ડિઝનીલેન્ડ લાવવાનો પ્લાન કરે છે. દિલીપે એમનો સંપર્ક કર્યો અને ખબર પડી કે લગભગ આઠના ગ્રુપમાં, સંતુર વાદક, પંડિત શિવકુમાર અને મનોરમા શર્મા, વાયોલિન વાદક પંડિત વી.જી.જોગ, શ્રી. અને શ્રીમતી કાનન, કીચલુ અને અન્ય સંગત સભ્યો છે. કાર્યક્રમ અમારે ઘેર ગોઠવાઈ ગયો. એ ક્ષેત્રમાં આવો પહેલો પ્રસંગ હતો. ઉપરના વિશાળ રૂમમાં આતુર આનંદથી છલકતાં લગભગ  એંસી સંગીતપ્રેમીઓ ગોઠવાયા. પહેલાં શ્રીમતી માલવિકા કાનનનું કંઠ સંગીત અને બીજા ભાગમાં જોગસાહેબની વાયોલિન અને ઝાકીર હુસેનના તબલાને અજબ દાદ મળી. શિવજી અને અન્ય કલાકારો, જોગ સાહેબની વાયોલિન સાંભળવા સૌ શ્રોતાગણ સાથે બેસી ગયા હતા. આ અમારો પહેલો અનુભવ હતો.

         એ દિવસ વિશેષ યાદગાર બની ગયો, કારણ દિલીપનો ચાલીસમો જન્મદિવસ હતો. સર્વ શ્રોતાજનો નાસ્તા અને કેઈકને માન આપી રહ્યા હતા, ભલે દિલીપ મહેમાનો સાથે વ્યસ્ત હોવાથી કેઈક કાપવા હાજર નહોતા…. આઠ-નવ મહેમાનો બે રાત રોકાયા અને વર્ષોના મિત્રો બની ગયા. પછીના વર્ષોમાં ઘણી વખત ફરી મુલાકાત થતી રહી.

        અમારી અને કલાકારો વચ્ચેના સદભાવભર્યા સરળ સંબંધો અને જે શક્ય હોય તે કરી છૂટવાની હોંશને આધારે પછીના પાંચ વર્ષમાં લગભગ અઢાર કાર્યક્રમો કર્યા. એ સમયે કલાકારોને એરપોર્ટથી લાવી અમારે ઘેર ઉતારો, કાર્યક્રમની વ્યવસ્થા, જે ફાળો ભેગો થાય તેમાં ઉમેરણ કરી કલાકારોને આપી, પાછાં એરપોર્ટ પર વિદાય કરવાના. ભાઈ સંજયની અને મિત્રોની થોડી મદદ સિવાય, દિલીપ પર બધી જ જવાબદારી હતી પણ સંગીત શરૂ થાય ત્યારે કલાકારની સામે જ તેનું આસન હોય… આ રસાળ વર્ષો ૧૯૮૦-૮૫ દરમ્યાન, અમારા સંગીત માટેના અનન્ય પ્રેમ અને કલાકારો માટેના અહોભાવથી, અનેક સંગીતકારોનો અનુગ્રહ સરળતાથી મળી રહ્યો.  છેલ્લો કાર્યક્રમ કિશોરી આમોનકરનો ગોઠવી અમે ૧૯૮૫માં ઓરલાન્ડો જોબ અંગે ગયા.

     કલાકારોમાં, પાકિસ્તાનના સલામતઅલી, શ્રુતિ સડોલીકર, સરોદવાદક અમજદઅલી, પ્રભા અત્રે, પંડિત જસરાજ, ગીરીજા દેવી, સિતારવાદક અબ્દુલહલિમઝફર ખાન, સિતારવાદક ઉસ્માન ખાન, જીતેન્દ્ર અભિશેકી, ઈમરતખાન અને બીજા કેટલાક નામોનો પણ સમાવેશ થાય છે. બે વર્ષ પછી પંડિત શિવકુમાર અને ઝાકીર હુસેન ફરી આવેલા અને એ વહેલી સાંજનો સંતુરનો પ્રોગ્રામ અને ભીમપલાસ રાગની શ્રોતાઓએ અનુભવેલી ઝણઝણાટી, આવતા વર્ષો માટે મીઠાં સંભારણા આપતી ગઈ. પછી શિવકુમાર અઠવાડિયું અમારી સાથે રહ્યા… અમે શિવજી અને ઝાકીરજીને પચ્ચીસેક વર્ષ પછી ઓસ્ટિનમાં મળ્યા ત્યારે પણ એ સાંજને યાદ કરી હતી.

       એ અરસામાં અમ્મી-પપ્પા અમારી સાથે કેલિફોર્નિઆ આવીને રહ્યાં. અમ્મીનો રૂમ નીચે હતો. દાદર ચડવાની થોડી તકલિફ હતી તેથી ઘણીવાર ઉપર બોનસ રૂમમાં મોટેથી સંગીત વાગતું હોય ત્યારે ધ્યાનથી સાંભળવા અમ્મી દાદર પર બેસતાં. એ પછી અમારી મહેમાનગતિની જાણ થતાં સંગીતકારો અમારો સંપર્ક કરતા. અમ્મીની હાજરીમાં ઘણા કલાકારો આવ્યા. અમ્મીનાં જીવનની એક મુરાદ પૂરી થયેલી જ્યારે અમે એમને શરણાઈ વાદક ઉસ્તાદ બીસમિલ્લા ખાનને સાંભળવા લોસ એન્જેલસ શહેરમાં લઈ ગયા હતા.

          એક દિવસ અમને જાણવા મળ્યું કે પંડિત ભીમસેન જોષીનો કાર્યક્રમ લોસ એન્જેલસમાં થવાનો છે, પણ એ વ્યવસ્થાપકે ત્યારબાદ નકારત્મક સમાચાર આપ્યા. તેથી દિલીપને થયું કે ભીમસેનજી અમેરિકામાં આવે છે અને આપણને લાભ ન મળે! ‘કંઈક કરવું પડશે.’ એણે હિંમત કરી મુખ્ય વ્યવસ્થાપક, શ્રી હબીબનો નંબર મેળવી શીકાગો ફોન જોડ્યો. તેમને સ્પષ્ટ વાત કરી કે, “મને ખાસ અનુભવ નથી કે હું શ્રીમંત વ્યક્તિ પણ નથી. અમને સંગીત માટે પ્રેમ અને ઉત્સાહ છે. જો આપ ભીમસેનજીનો કાર્યક્રમ કરવા દો તો અમે યથાર્થ પ્રયત્ન કરશું.” શ્રી હબીબે સંમતિ આપી અને બે કાર્યક્રમ, એક બહારના હોલમાં અને એક ઘેર કરવો એવું નક્કી થયું. આ સમય દરમ્યાન અમારા મનમાં એ ભાવ રમ્યા કરતો હતો કે આ વાત અમ્મી જાણશે ત્યારે કેટલા ખુશ થઈ જશે! નીચે આવીને અમ્મીને વાત કરી ત્યારે એમનો ચહેરો ખીલી ઊઠ્યો.      

        પંડિત ભીમસેનજી સમેત છ સભ્યો અમારી સાથે ચાર દિવસ રહ્યાં. આગલાં મહિને શ્રી.દામોદર શાસ્ત્રી આવીને રહેલા જે પોતાના ગળાની કાળજી લેવા તીખું નહોતા ખાતા. એ અનુભવની અસરને લીધે મેં ભીમસેનજીના ગ્રુપને ખાસ તીખી રસોઈ ન આપી. બીજી વખત જમવા બેસતાં જ એમણે મને પૂછ્યું, “આપકે પાસ અચાર હૈ?” મેં કહ્યું, “આપકે ગલેકે લીએ…” તો કહે, “અરે કુચ્છ નહીં હોગા, યે તો સોલીડ હૈ.” કહી મજાનું હસ્યા. પછી તો કાચા લીલા મરચા વગેરે દરેક જમણમાં મુકાતા. ભીમસેનજી પ્રોગ્રામ પહેલા ચા પીતા અને ખૂબ ગંભીર ભાવ સાથે શાંત રહેતા. પ્રોગ્રામ પછી મારે તરત જ ભોજનની વ્યવસ્થા કરવાની રહેતી. કરકસરથી ઘર ચલાવવાની રીત તેથી બહારની મદદ વગર તૈયારી કરવાની ધગશ આવા કલાકારોનાં સાનિધ્યથી બની રહેતી. ઘેર કાર્યક્રમ હોય પછી કલાકારના ચાહકો વાતો કરવા રોકાય તે પણ જમવામાં ભળી જાય તેથી મારે એ બાબતનું ધ્યાન રાખવું પડતું.

       કાર્યક્રમ એક મોટા ઓડિટોરિયમમાં રાખવામાં આવેલ. બીજા કાર્યક્રમોમાં વધુમાં વધુ દોઢસો શ્રોતાઓ આવતા, જ્યારે ભીમસેનજીને સાંભળવા ચારસો શ્રોતાઓ આવેલા અને ઉત્સાહ ભર્યો માહોલ હતો. અમ સાસુ-વહુ માટે, પહેલી હરોળમાં મધ્યમાં બે જગા દિલીપે રખાવી હતી. ભીમસેનજીએ સંગત સાથે યમન કલ્યાણ રાગ શરૂ કર્યો. અમ્મીએ મને કાનમાં કહ્યું, “શ્યામ બજાયે…હું ગાતી એ…”  રાગમગ્ન ગાયન કલાક ચાલ્યું અને દ્રુતમાં ભીમસેનજીએ ઊપાડ્યું,

શ્યામ બજાયે આજ મુરલીયા…
વે અપનો અધરંગ ગુની ઓ…
 જોગી જંગલ જતી સતી ઓર ગુની મુનિ
 સબ નર-નારી મિલે…
     મોહ લિયો હૈ મનરંગ કરકે…

તાળીઓના ગડગડાટથી શ્રોતાઓએ વધાવ્યું. હું બાજુમાં નજર કરું ત્યાં મને કિશોરી સુશીલા દેખાઈ. કાર્યક્રમ બાદ દિલીપની નજીક જઈ હસતી આંખો કહી રહી, “દીકરા! મને આ રસાસ્વાદની તક આપી . . . ધન્યવાદ.”

        બીજે દિવસે સવારનો ઘરનો કાર્યક્રમ પણ યાદગાર બની રહ્યો. એ સમયે ગાયેલ રાગ વિષે લગભગ બાર વર્ષો બાદ અમારે ભીમસેનજી સાથે વાર્તાલાપ થયેલ. લગભગ ૧૯૯૫ની સાલમાં અમે ભીમસેનજીનો કાર્યક્રમ સાંભળવા ગયા. સમય અને એમની ઉંમરને ધ્યાનમાં લેતાં, વિસ્મૃતિ શક્ય હતી. પણ, અમે મળવા ગયા ત્યારે દિલીપે પ્રણામ કરી કહ્યું, “ભીમસેનજી! આપકો યાદ હૈ…?” તો પ્રસન્નતાથી બોલ્યા, “હાં, ક્યું નહીં. આપકે ઘર તો ‘વૃદાવની સારંગ’ ગાયા થા . . . આપકી માતાજી કૈસી હૈ?” એક કલાકાર બીજું ઘણું ભૂલી જતા હશે પણ એમના સંગીતના ગહન અનુભવને નહીં ભૂલી શકતાં હોય. અમ્મીના છેલ્લા વર્ષોમાં બીજા બધા રસો ઓસરી ગયાં હતાં ત્યારે, “કંઈક મંજુલ સાંભળીએ.” એ મધુર ભાવ જીવંત હતો.

       જે અંતરઆત્માને સંગીત અને કલાનો સાથ હોય, એને જીવનમાં એકલતા નથી લાગતી. વિશ્વ લયબધ્ધ ધબકે છે અને તેની સાથે સંગીતના માધ્યમથી જ્યાં હ્રદય તાલ મિલાવી ધડકે, ત્યાં ઑમકારની એકતાનતા સંભવિત છે.
saryuparikh@yahoo.com જુન ૨૦૧૨

 

સહજ સરળ


સહજ સરળ


આરજ!    રજકણને    ખંખેરો,
ફોગટ      માટીનો     સંચેરો,
કરતા    રહેવો    રે     સંજેરો.
મારગ  કરો  સરળ  અલબેલો.

આંગણ  કોળ્યો  તુલસી ક્યારો,
કુમ કુમ  પગલીનો  સથવારો,
થાપણ   એને   ગણી  સંવારો,
મારગ સજો સરળ  અલબેલો.

આવળ  બાવળને  લઈ  પકડી,
સીસમ સમજી  રહી’તી  જકડી,
ભલું    થયું,    એણે    તરછોડી,
મારગ થયો  સરળ  અલબેલો.

ક્ષણ,   ક્ષણની  પાછળ   દોડે,
માનુષ  મનસા    મોતી  જોડે,
જો  આ  ભ્રમણા  દોરી   તોડે,
મારગ સહજ સરળ  અલબેલો.

——-
આકર્ષક વસ્તુઓને છોડતા રહીયે. સહજ છૂટી જતાં સંબંધોને સરી જવા દઈએ.આવી મળેલા
કર્તવ્યોને સંભાળી લઈએ. સમય અને આકાંક્ષાઓ વિશે ભ્રમિત સમજને બદલે તત્વ સમજીએ.
આરજ= ખાનદાન આર્યન

Upon Her Loss…

Upon Her Loss..

What do I say when you stand alone,
Forever and final, saying, “So long.”
What do I say when he wanted to stay,
But death did come to take him away….

What do I say when you can’t hold hands,

Your life-long trip abruptly ends.
What do I say when tears don’t flow,
Dark inside, the lights don’t glow….

What do I say when you are so sad,

I sit so far, just feeling so bad.
The flow of grief will slowly subside,
We all are here to stand beside….

———-

To a dear friend…

May 19 1969

A Poem for Him

Since we cosigned in the race of this life cycle,
We have been two wheels of the same bicycle.

You lead me through the seven set circles,
Each has been conjured with many miracles.

The loyalty and longing intertwine hearts,
The routines and the duties tug us apart.

Your foot on the brake and steady navigation,
have guided our lives without deviation.

In life’s uphill journey, I follow when you roll,
If you slip into reverse, I cruise and control.

The push and pull, check and balance,
A keen, kind critique brings best out of me.

A good spouse, a great father and a superb grandfather,
I hope and wish the ride goes far and farther.
——–
For Dilip,…on May 19TH…with TLC..Saryu