A Joyful Kiss અલક ચૂમી ગયું

અલક ચૂમી ગયું
નૈન આંસુ લૂછીને ઊભી ઉંબર બહાર,
આજ આનંદ ને ઉત્સવ છે હૈયાના હાર.
રે ધરિત્રી  ને  અંબરના  ઊઘડતાં દ્વાર,
અહો! આશાનાં  ઓરડે  આવ્યો ઉજાર.

બસ,  દૃષ્ટાની હાજરી છે,  ચિંતા નથી,
કોઈ  વાવડ  વિચારની  મહંતા  નથી.
રીસ વ્યાકુળ  આકાંક્ષાનું  લાંગર નથી,
દિલ  ડેલીમાં   દર્દીલા   દસ્તક   નથી.

પંખ પંખને હુલાવતો  વાહર આવ્યો,
પર્ણ પર્ણને પળોટતો  શ્રાવણ આવ્યો.
અંગ અંગને મલાવતો  ફાગણ આવ્યો,
પંથ પંથને વળોટતો  સાજન આવ્યો.

જરા સંકોરી વાટ ને  સુવર્ણો અજવાસ,
અષ્ટ  કોઠા  પ્રદીપ્ત, સુશોભે  આવાસ;
રંજિત વિશ્વાસ લહે પુલકિત આ શ્વાસ,
અલક ચૂમી ગયું, તેનો અંકિત આભાસ.
——-   સરયૂ પરીખ

A Joyful Kiss

I wipe my tears and take a step outside,
The joy and zeal are springing within.
Opening the doors of earth and sky,
a bright ray of hope is shining within.

Kindly connected with cosmic creation,
aware, not anxious with expectation.
No chain of anger or nor agitation,
no pulsing pain as I sit in meditation.

Touching my wings, the wind is blowing.
The monsoon rain leaves me soaking.
My beloved comes, our paths interlacing,
and warmly beautifies my body, my being.

I carefully tend the candle of my soul;
my mind and heart can hear my call.
My faith is around like a joyful wreath,
Creation’s kiss I feel when I breathe.
——-   Saryu Parikh
When the narrow wall of selfishness is dissolved,
one can experience the pure joy.

Advertisements

શ્યામ બજાઈ આજ મુરલીયા


શ્યામ બજાઈ આજ મુરલીયા

“ગાઓ બેટી, પિયુ પિયુ રટત પપીહરા…” શ્રી બોડસ માસ્તર સવારના પહોરમાં સુશીલાને લલિત રાગ ગાવાનું કહેતા. ખાસ તો એની પિત્રાઈ બહેનને માટે રોકેલા સંગીત ગુરુ પાસે સુશીલા સંકોચ સાથ બેસતી. સંગીતમાં ગહેરો રસ એના ઋજુ હ્રદયને સહજ રીતે ભીંજવી દેતો. બહુ લાંબો સમય શીખવા તો નહોતું મળ્યુ પણ દરેક સમયે મીઠા સૂરો એના દોડતા ચરણને અટકાવી દેતા અને આંખો બંધ કરી એનો આસ્વાદ અચૂક લઈ લેતી.

બે વર્ષની ઉંમરે જ માતા ગુમાવી તેથી પિતા અને અન્ય કુટુંબના સભ્યોની સંભાળ નીચે ઊછરેલી સુશીલાના મીઠા સ્વભાવ સાથે ભીરૂતા પણ અભિન્ન ભાગ બની ગયેલી. એની સત્તર વર્ષની આયુ થતાં પિતાએ જ્ઞાતિના પત્રમાં, ભણેલા નવયુવક માટે જાહેરાત આપી. વડોદરામાં વકિલ બનેલા કૃષ્ણકાંત પરીખે પોતાનો પરિચય મોકલ્યો અને પસંદગી થઈ ગઈ. આમ લગ્ન કરી, શ્રીમંત અને સંસ્કારી કુટુંબમાં, કાનપૂર શહેરમાં ઉછરેલી સુશીલા, નાના પાટણ ગામમાં સામાન્ય આર્થિક સ્થિતિવાળા કુટુંબમાં આવી. ઘરમાં બે મોટા ભાઈઓ અને એક નાના ભાઈ, એમ ચાર પુરુષોના ઘરમાં સુશીલાના કુમ કુમ પગલાં પડ્યા. આ બધા વચ્ચે મોટાભાઈ, અને બાળકોના ‘મોટાકાકા,’ની ઓથને લીધે સુશીલાને સાસરીમાં જાણે માવતર મળ્યા! વર્ષને અંતે તો સુશીલા અમ્મી બની ગઈ.

ઘર ગ્રહસ્થી, પાંચ દીકરા અને એક દીકરી વચ્ચે પોતાના સંગીત કલાના રસને વિકસાવવા માટે વધુ તાલિમ લેવાનો વિચાર આવ્યો હશે કે કેમ એ સવાલ છે. પણ ઘરમાં શાસ્ત્રીય સંગીતનો પરિચય અમ્મી દ્વારા છવાયેલો રહ્યો. વહેલી સવારથી મીઠા સૂરની અને ઘરકામના અવાજોની જુગલબંધ્ધી ચાલતી હોય. કોઈ ગીત વાગતું હોય એની સાથે, “ શિવરંજની રાગમાં લાગે છે, કે પેલું ગીત સોહિણી રાગમાં હશે”, એવી અટકળો દિલીપ સાંભળતો.  ઘરમાં એક સિતાર પણ હતી જેના તાર ક્યારેક અમ્મીની આંગળીઓને અણસારે ગુંજતા. બાળકોની સંગીત શીખવા જવાની ઇચ્છાને, એ સમયની આર્થિક અસગવડતાને કારણે, ખાસ લાભ નહીં મળેલ.
બધાં ભણવામાં સફળતા મેળવી આગળ વધી રહ્યા હતાં.

દિલીપને વડોદરા ભણવા જવાની પ્રેરણા અને પ્રોત્સાહન મોટાભાઈ તરફથી મળ્યા. વડોદરા શાસ્ત્રીય સંગીતથી ગુંજતું શહેર અને એમાં રસ ધરાવતાં લોકોનો પરિચય ગહેરો બનતાં દિલીપનો સંગીતનો રસ ઘેરો ઘુંટાયો. સંગીતને કેટલા પ્રમાણમાં અનુભવી શકે છે એ દરેક વ્યક્તિની જન્મજાત દેણ છે. દિલીપને સ્વરો સૂક્ષ્મ ભાવે સ્પર્શી જાય છે. અમેરિકા ભણવા માટે આવેલ ત્યારે શિષ્યવૃત્તિમાંથી ડોલર બચતા પહેલી ખરીદી ટેઈપ રેકોર્ડરની કરી પંડિત ભીમસેન જોષી અને એવા નામી કલાકારોના સંગીતનો આસ્વાદ પરદેશ વસવાટની એકલતામાં અનન્ય સાથી હતાં. દરરોજ જેમ જમ્યા વગર ન ચાલે, તેમ સંગીત સાંભળ્યા વગર પણ ન ચાલે. જીવનસાથીની પસંદગીમાં, સંગીતમાં રસ હોવો, એ એક આવશ્યક મુદ્દો હતો.

સમય સાથે ઘરના સભ્યો અને મિત્રો સાથે પણ સંગીતની લ્હાણી થતી રહી. પંડિત રવિશંકર અને ઉસ્તાદ વિલાયત ખાન જેવા કલાકારોને નજીક બેસી સાંભળવાની અમેરિકામાં તક મળી. અમ્મીને શક્ય તેટલી સંગીત સાંભળવાની સગવડતા ભારતમાં કરી આપી. રેકોર્ડ કરેલ વિવિધ રાગો વગેરે તન્મય થઈ સાંભળતા અને સાથે ગણગણતા મેં સાંભળ્યા હતાં.


સદભાગ્યે, અમે કુટુંબ સાથે કેલીફોર્નિઆમાં ડિઝનીલેન્ડ નજીક વિશાળ ઘરમાં ગોઠવાયા. એ સમયે દિલીપને જાણવા મળ્યું કે ઉસ્તાદ ઝાકીર હુસેન થોડા કલાકારોને ડિઝનીલેન્ડ લાવવાનો પ્લાન કરે છે. દિલીપે એમનો સંપર્ક કર્યો અને ખબર પડી કે લગભગ આઠના ગ્રુપમાં, સંતુર વાદક પંડિત શિવકુમાર શર્મા, વાયોલિન વાદક, પંડિત વી.જી.જોગ, શ્રી. અને શ્રીમતી કાનન, કીચલુ અને અન્ય સંગત સભ્યો છે. કાર્યક્રમ ગોઠવાઈ ગયો. ઉપરના મોટા રૂમમાં આતૂર આનંદ્થી છલકતા લગભગ એંસી સંગીતપ્રેમીઓ ગોઠવાયા. પહેલા શ્રીમતી માલવિકા કાનનનુ કંઠ્ય સંગીત અને બીજા ભાગમાં જોગસાહેબની વાયોલિન અને ઝાકીર હુસેનના તબલાને યોગ્ય દાદ મળી. શિવજી અને અન્ય કલાકારો, જોગ સાહેબની વાયોલિન સાંભળવા અમારી સાથે બેસી ગયા હતાં.

એ દિવસ ખાસ યાદગાર બની ગયો, કારણ દિલીપનો ચાલીસમો જન્મદિવસ હતો. સર્વ શ્રોતાજનો નાસ્તા અને કેઈકને માન આપી રહ્યા હતાં ભલે દિલીપ મહેમાનો સાથે વ્યસ્ત હોવાથી કેઈક કાપવા હાજર નહોતો…. આઠ-નવ મહેમાનો બે રાત રોકાયા અને વર્ષોના મિત્રો બની ગયા.

ઓગણીસો એંસીના અરસામાં સંગીત માટે અનન્ય પ્રેમ અને કલાકારો માટેની અહોભાવ પૂંજીથી,  સંગીતકારોનો અનુગ્રહ સરળતાથી મળી રહ્યો. અમારી અને કલાકારો વચ્ચે ઉમળકો વધારે અને જે શક્ય હોય તે કરી છૂટવાની હોંશ હતી. આ અમારો પહેલો અનુભવ હતો પણ પછીના પાંચ વર્ષમાં લગભગ અઢાર કાર્યક્રમ કર્યા તેમા પાકિસ્તાનના સલામત અલી, શ્રુતિ સડોલીકર, સરોદ વાદક અમજદ અલી, પ્રભા અત્રે, પંડિત જસરાજ, ગીરીજા દેવી અને કિશોરી આમોનકર, જીતેન્દ્ર અભિશેકી, ઈમરતખાન અને બીજા કેટલાક નામોનો પણ સમાવેશ થાય છે. બે વર્ષ પછી પંડિત શિવકુમાર અને ઝાકીર હુસેન ફરી આવેલા અને એ વહેલી સાંજનો સંતુરનો પ્રોગ્રામ અને ભીમપલાસ રાગની શ્રોતાઓએ અનુભવેલી ઝણઝણાટી, આવતા વર્ષો માટે મીઠાં સંભારણા આપતી ગઈ. એ વિષય અમે શિવજી અને ઝાકીરજીને પચ્ચીસેક વર્ષ પછી મળ્યા ત્યારે સંસ્મરણ કરેલું.


એ અરસામાં અમ્મી-પપ્પા અમારી સાથે આવીને રહ્યા. એમનો રૂમ નીચે હતો અને ઉપર બોનસ રૂમમાં મોટેથી સંગીત વાગતુ હોય ત્યારે ધ્યાનથી સાંભળવા ઘણીવાર દાદર પર બેસતા. દાદર ચડવાની તકલિફ હતી. એ પછી અમારી ધગશ અને મહેમાનગતિની જાણ થતાં સંગીતકારો અમારો સંપર્ક કરતાં. અમ્મીની હાજરીમાં ઘણા કલાકારો આવ્યા. જીવનની એમની એક મુરાદ પુરી થયેલી જ્યારે અમે એમને શરણાઈ વાદક પંડિત બિસમ્મીલ્લા ખાનને સાંભળવા લોસ એન્જેલિસ શહેરમાં લઈ ગયા હતાં.


એક દિવસ અમને જાણવા મળ્યું કે પંડિત ભીમસેન જોષીનો કાર્યક્રમ લોસ એન્જેલિસમાં થવાનો છે પણ એ જાણીતા વ્યવસ્થાપકે ત્યારબાદ નકારત્મક સમાચાર આપ્યા તેથી દિલીપને થયું કે ભીમસેનજી અમેરિકામાં આવે છે અને આપણને લાભ ન મળે! ‘કંઈક કરવું પડશે.’ એણે હિંમત કરી મુખ્ય વ્યવસ્થાપક શ્રી હબીબનો નંબર મેળવી શીકાગો ફોન જોડ્યો. એમને સ્પષ્ટ વાત કરી કે, “મને ખાસ અનુભવ નથી કે હું શ્રીમંત વ્યક્તિ પણ નથી. મને સંગીત માટે પ્રેમ અને ઉત્સાહ છે. જો અમને ભીમસેનજીનો કાર્યક્રમ કરવા દો તો અમે યથાર્થ પ્રયત્ન કરશુ.” શ્રી હબીબે સંમતિ આપી અને બે કાર્યક્રમ, એક બહારના હોલમાં અને એક ઘેર કરવો એવું નક્કી થયું. આ સમય દરમ્યાન અમારા મનમાં એ ભાવ રમ્યા કરતો હતો કે આ વાત અમ્મી જાણશે ત્યારે કેટલા ખુશ થઈ જશે! નીચે આવીને અમ્મીને વાત કરી ત્યારે એમનો ચહેરો ખીલી ઉઠ્યો.


પંડિત ભીમસેનજી સમેત છ જણા અમારી સાથે ચાર દિવસ રહ્યા. આગલા મહિને શ્રી દામોદર શાસ્ત્રી આવીને રહેલા જે પોતાના ગળાની કાળજી લેવા તીખું નહોતા ખાતા. એ અનુભવની અસરને લીધે મેં ભીમસેનજીના ગ્રુપને ખાસ તીખી રસોઈ ન આપી. બીજી વખત જમવા બેસતા એમણે મને પુછ્યું, “આપકે પાસ અચાર હૈ?” મે કહ્યું, “આપકે ગલેકે લીએ…” તો કહે, “અરે કુચ્છ નહીં હોગા, યે તો સોલીડ હૈ.” કહી મજાનુ હસ્યા. પછી તો કાચા લીલા મરચા વગેરે દરેક જમણમાં મુકાતા. પ્રોગ્રામ પહેલા ચા પીતા અને ખુબ ગંભીર ભાવ સાથે શાંત રહેતા.


કાર્યક્રમ એક મૉટા ઓડીટોરીઅમમાં રાખવામાં આવેલ. બીજા કાર્યક્રમોમાં સાંઈઠથી દોઢસો શ્રોતાઓ આવતા જ્યારે ભીમસેનજીને સાંભળવા ચારસો શ્રોતાઓ આવેલા અને ઉત્સાહ ભર્યો માહોલ હતો. અમ સાસુ-વહુ માટે પહેલી હરોળમાં મધ્યમાં બે જગા દિલીપે રખાવી હતી. ભીમસેનજીએ સંગત સાથે યમન કલ્યાણ રાગ શરૂ કર્યો અને અમ્મીએ મને કાનમાં કહ્યું, “શ્યામ બજાઈ હું ગાતી એ…”  રાગમગ્ન ગાયન સાંઈઠેક મીનીટ ચાલ્યુ અને દ્રુતમાં ભીમસેનજીએ “શ્યામ બજાઈ આજ મુરલીયા, જોગી જંગલ જતી સતી…” ઉપાડયુ. તાળીઓના ગડગડાટથી શ્રોતાઓએ વધાવ્યું. હું બાજુમાં નજર કરૂ ત્યાં મને કિશોરી સુશીલા દેખાઈ. કાર્યક્રમ બાદ દિલીપની નજીક જઈ હસતી આંખો કહી રહી, “દીકરા! ધન્યવાદ.”


બીજે દિવસે સવારનો ઘરનો કાર્યક્રમ પણ યાદગાર બની રહ્યો. એ સમયે ગાયેલ રાગ વિષે, લગભગ બાર વર્ષો બાદ, ભીમસેનજીનો કાર્યક્રમ સાંભળવા ગયા ત્યારે એ રાગની પુનઃસ્મૃતિમાં આશ્ચ્ર્યય અને આનંદ સાથે વાર્તાલાપ થયેલ. લગભગ ૧૯૯૫ની સાલમાં, સમય અને એમની ઉંમરને ધ્યાનમાં લેતા વિસ્મૃતિ શક્ય હતી. મળવા ગયા ત્યારે દિલીપે પ્રણામ કરી કહ્યું, “ભીમસેનજી! આપકો યાદ હૈ..?” તો પ્રસન્નતાથી બોલ્યા, “હાં, ક્યું નહીં. આપકે ઘર તો ‘વૃદાવની સારંગ’ ગાયા થા.આપકી માતાજી કૈસી હૈ?” અમ્મીના છેલ્લા વર્ષોમાં બીજા બધાં રસો ઓસરી ગયા હતાં ત્યારે, “કંઈક મંજુલ સાંભળિએ.” એ મધુર ભાવ જીવંત હતો.

જે અંતરઆત્માને સંગીત અને કલાનો સાથ હોય એને જીવનમાં એકલતા નથી લાગતી. વિશ્વ લયબધ્ધ ધબકે છે તેની સાથે સંગીતના માધ્યમથી જ્યાં હ્રદય તાલ મીલાવી ધડકે ત્યાં ઑમકારની એકતાનતા સંભવિત છે.
અસ્તુ…..  સરયૂ દિલીપ પરીખ    જુન ૨૦૧૨

A White Dress With Red Flowers

A white dress with red flowers

A White Dress with Red Flowers                       Saryu Parikh

In my beloved city Bhavnagar, on my parents’ teaching salaries, we lived comfortably, even if it was month-to-month living. As a middle-class family, we had our own bungalow with a good-sized garden and more than ten mango trees. I was in charge of taking care of the rose bushes. I had a few dresses, which I used to fold carefully and arrange on one shelf in a cabinet. We had not experienced much luxury in our lives, so what you did not have, you did not miss having.

When I was a child, I had gotten sick with Typhoid fever and after that, for some unknown reason, I had become a chubby little teenager. My cousins used to tease me, saying, “Double Typhoid, if you worry, you will lose weight.” And I used to ask, “Tell me how to worry.”

My father did most of the shopping for our household, but for my clothes I always went with my mom. I used to wait for the Saturdays when my mother had half day of school. On shopping day, I would be ready early and with all the silent body language I could muster I would encourage my mom to hurry. Right after lunch I would have her pillow and blanket ready for a short afternoon nap. It would work okay except …. the fear of arrival of some unexpected guests and any delay because of them was very traumatic for me. In nineteen sixties we did not have telephones, so guests drop by any time and no one would dare to turn them away saying…”we have to go.” I would rush to offer them tea and quickly prepare it and serve the guests. After that, I would stand near
the door to express my urgency without being rude.

That special Saturday we went to our newly-found favorite fabric store. The men started showing us various fabrics for my dresses. That special attention to this thirteen-year-old girl was sweet like honey. One man brought out a roll of fabric from the far corner. As soon as he unrolled this soft, white georgette with tiny red flowers, I was sold. The measuring tape came to the end, showing some damaged material.

My mom said, “We cannot buy this fabric.” My eyes were glued to the fabric.
The tears shined in my eyes. My mom gave in let me have the fabric. The dress was made from that smooth material and I was allowed to wear it only on special occasions. I was quite pleased just folding and unfolding that white dress with red flowers

One day I was feeling sick, so I went to my uncle’s small medical clinic. He did not clearly explain to me that pneumonia is a serious thing to have. We walked back home and my mom went to work. I was in pain that whole afternoon. When my mom came home from school and saw my face, she felt very guilty for going to work. I barely remember the next four days as my mom was hovering around my bed and my father
had a worried look on his face. In the middle of the night they were rubbing medicine on my side so I could breathe. My brother was going in and out of my room trying to find ways to cheer me up. The added nervousness was due to the reason… after two days of fever, we had lost my five-year-old sister three years ago. That heart-wrenching experience was yet very loud around us.
On the fifth day I was a little better. I was to get a sponge bath. I was lazily looking around, and I ended up staring at the white dress with red flowers in the cabinet. My mother followed my stare and smiled. Right after my sponge bath, she brought
out that dress and helped me to wear it. As my brother walked in, he saw the grin on my face and started to tease me, and I giggled for the first time in days.

As my awareness returned, the first thing I remember was that my hand and fingers seemed thinner. Just then I realized that I had lost significant weight. Wow! My dream came true.

During more than two weeks of recovery many friends came to visit me. I had a very loyal friend name Hansa. She had so much affection for me that I used to take her for granted and for any small thing I used to pick a fight and stop talking to her.
My mother used to tell me, “Saryu! If you do not value the love coming your way, you will stop receiving it.” With three other friends she came to see me. I responded with a gracious welcome, and after that I learned to appreciate her generous interactions with me.

I was feeling good enough to go out and check on my roses. A beautiful pink rose was smiling at me. I plucked it to take inside the house. I saw my mother sitting at her desk working on her poem. I presented that rose to her. Her smile expressed her relief knowing that I was healthy again. After a few hours I never saw that rose and forgot all about it. I resumed my activities as a slimmer, prettier teenager.

The white dress with red flowers always remained my favorite even after I had outgrown it.

Years went by. After marriage, we settled in America. I went back several times to India but did not go to my home-town Bhavnagar for many years. In 1993, Mom passed away in Vadodara. Afterward, I went back to our old house, the home I had left twenty-four years before, leaving a void in the lives of my loved ones. I was feeling raw emotions in the deepest corner of my heart. When I opened my mother’s cupboard, I saw my white dress with the red, tiny flowers and her book next to it. I gently opened my mom’s poetry book and out came the pink rose carefully arranged between the pages. I was overwhelmed with emotions as if the little girl was looking out from the secret window of my heart!

I looked with my tear-filled eyes as somebody entered the room.
Our maid-helper of many years had come with her granddaughter. She told me that she had seen my mother touch this dress tenderly with a gentle smile on her face when she used to miss me most. I held that dress close to me for a few minutes and handed it to the little girl. A joyous smile brightened her face and she left with her grandmother, giggling.

I took the book with the pink rose and sat there, enveloped in the arms of the warm memories.  
Essence of Eve
Dew of dawn on the whisper of verse,
Riding from moment to moment,
Merge and melt in the essence of eve.

Awake to rejoice at the light of the sun,
And the wonderful verve of life and love.

Awareness makes me forget the past,
And kindles fiercely the hope in my heart.

The peaceful rhymes of poetic life,
The imperial glory and boundless flight!

I write my lines in the simmering sand,
The ocean of emotions exalting the land.
——–
Saryu Parikh

લાલ ફૂલો વાળો સફેદ ડ્રેસ

મારા પ્યારા ભાવનગરમાં, મારા માતા-પિતાની શિક્ષકની નોકરીની આવકમાં, અમારા નાના કુટુંબની જરુરિયાતો સંચવાઈ જતી. એક મધ્યમ વર્ગના સભ્યો તરીકે, અમારૂ પોતાનુ ઘર હતુ, બગીચામાં દસેક આંબા હતાં.  જોકે કેવળ ગુલાબના છોડની સંભાળ રાખવાની મારી જવાબદારી હતી. મારી પાસે આંગળીને ટેરવે ગણી શકુ એટલા કપડાં હતાં. કબાટમાં, કાચના બારણા પાછળ, સંકેલીને એક ખાનામાં ગોઠવાઈને મારા કપડા મુકાયેલા રહેતાં. અમને જીવનમાં જીવન જરૂરિયાત કરતા વધારે એશો આરામનો અનુભવ નહોતો તેથી અદ્યતન સગવડતાઓની કમી છે, એવી સમજ નહોતી પડતી.

મને આંઠ-નવ વર્ષની ઉંમરે ટાઇફૉઇડ થયો અને ત્યાર પછી કોઈ અજાણ કારણથી હું જાડી થઈ ગઈ હતી. મને ચિડવવા ‘ડબલ ટાઈફોડ’ નામ પણ આપેલુ.
પાછા ઉપરથી સલાહ આપનાર કહેતા, “તું ચિંતા કરે તો પાતળી થઈ જાય.”
તો હું ભોળા ભાવે પૂછતી, “મને કહો, ચિંતા કેમ થાય?” 

ઘરની લગભગ બધી ખરીદી મારા બાપુજી કરતા, પણ મારા કપડા ખરીદવા મારે બાની સાથે જવાનુ થતું. શનિવારે બાને સવારની અરધા દિવસની શાળા ચાલુ હોય તેથી બપોરે જવાનુ શક્ય બનતુ. ખરીદી કરવા જવાના દિવસે મારા ઉત્સાહને કાબુમાં રાખવાનુ અઘરું કામ હતુ. બપોરનુ જમવાનુ પુરૂ થતાં બા જલ્દી આરામ કરી લે તે વાસ્તે શેત્રંજી અને ઓશીકું ગોઠવીને તૈયાર કરીને મુકી દેતી. પછી ચા પણ બનાવી આપુ. પણ સૌથી મોટો ભય અતિથિ આવીને ઉભા રહેશે એનો રહેતો. અને એવું બને ત્યારે મારા મનનાં અણગમાનો ભાવ વાંચી ન લે તેથી હું રસોડામાં જઈ ચા બનાવવા લાગી જતી. પછી જલ્દી ચા પતી જાય એ પ્રાર્થના કરતી ઘરના બારણા પાસે ઉભી રહેતી. આ નાની લાગતી વાતોનુ એ સમયે કેટલું મોટું સ્વરૂપ હતું!

એ શનિવારે અમે નવી ખુલેલી કાપડની દુકાને ગયેલા. ડ્રેસ બનાવવા માટે કપડું પસંદ કરવાનુ હતું. “બહેનને પેલા ઉપરના તાકામાંથી બતાવો.” માણસે એકાદ બે ખોલ્યા પણ મારી નજર એક નાજુક લાલ ફૂલોવાળા સફેદ મુલાયમ જ્યોર્જેટ તરફ આકર્ષાઈ. એ ખોલતા મારો ચહેરો ખીલી ઉઠ્યો. મેં બાને કહ્યું, “આ તો લેવું જ છે.” ત્રણ વાર કાપવા માટે માપતા છેલ્લે જરા કાણા દેખાયા. બાને લાગ્યુ કે સારૂ કાપડ નથી. અગ્યાર વર્ષની હું, આંખમાં આંસુ છુપાવવા એક બાજુ જઈ ઉભી રહી. બાએ મારી લાગણી ન દુભાય તેથી સંમતિ આપી કાપડ લઈ આપ્યુ. ખૂબ હોંશથી ડ્રેસ તૈયાર થઈ ગયો અને ‘સાંચવીને ખાસ પ્રસંગે પહેરવાનો’ એવી સલાહ સાથે મારા કબાટના ખાનામાં ગોઠવાયો. એ લાલ ફૂલવાળા સફેદ ડ્રેસને ખોલવો, ને ફરી સંકેલવો, મુલાયમ કાપડ પર નાજુક હાથ ફેરવવો, એ ગમતી પ્રવૃત્તિઓ હતી.

એક દિવસ મારી તબિયત ખરાબ લાગતાં મારા ડોક્ટરમામાને દવાખાને બા લઈ ગયા. એ સમયે બહુ કોમળતા બતાવવાની રીત નહોતી. દવા લઈ ચાલતા ઘરે આવી સુઈ ગઈ. બા નોકરી પર ગયા. આખી બપોર શ્વાસ લેતા ખુબ દર્દ થયું ત્યારે ન્યુમોનિયા એક ગંભીર બીમારી છે એ બધાના ધ્યાનમાં આવ્યુ. પછીના પાંચેક દિવસ કેમ ગયા એની મને સભાનતા નહોતી. જ્યારે આંખ ખોલી જોતી તો મા-બાપુજીના ચિંતિત ચહેરા અને ભાઈ રૂમની અંદર બહાર આવ-જા કરતો દેખાતો. બાને વધારે ચિંતાનુ કારણ એ પણ હતું કે થોડા મહિનાઓ પહેલા જ, બે દિવસના તાવમાં, મારી પાંચ વર્ષની બહેન અમે ગુમાવી હતી. એ આઘાત ઘેરો ઘૂંટાતો હતો.

પાંચમે દિવસે મારી તબિયત જરા સારી લાગતા મને તાજગી લાગે માટે સ્પંન્જ બાથની તૈયારી કરી રહ્યા હતા. મારી નજર કબાટમાં ગોઠવાયેલા રાતા ફૂલોવાળા ડ્રેસ પર અટકી રહી હતી. મારા બા પણ મારી નજરને અનુસરી એક સ્મિત સાથે એ ડ્રેસ જોઈ રહ્યા. પછી મને એ ડ્રેસ પહેરાવ્યો. તાજગી ભરી હું મારા ગમતા ડ્રેસમાં ખુશ હતી અને મારો ભાઈ આવીને મજાક કરતાં, દિવસો પછી, હું ખડખડાટ હસી પડી.

મને સ્વસ્થતા આવતા મારી નજર મારા હાથ પર પડતા ખ્યાલ આવ્યો કે મારો અંગુઠો પાતળો દેખાતો હતો. મને ધ્યાનમાં આવ્યુ કે મારૂ વજન ઘણું ઉતરી ગયું હતું. વાહ! મારૂ સપનુ સાકાર થયું.

મારા આરામ કરવાના દિવસો દરમ્યાન ઘણાં મિત્રો આવતા રહેતા. એમાં એક દિવસ મારી બેનપણી હંસા પણ સંકોચ સાથે આવી. હંસાને મારા માટે બહુ લાગણી હતી પણ, હું એની કિંમત નહોતી કરતી અને નજીવા બહાના નીચે થોડા સમયથી બોલતી નહોતી. મારા બા કહેતા કે સ્નેહની કદર ન કરીએ તો સ્નેહ મળતો બંધ થઈ જાય. મારા અબોલા છતાં ય હંસા મારી ખબર કાઢવા આવી તેથી મારૂ દિલ આભારવશ થઈ ગયું. એ માંદગીના સમયે મને એવી ઘણીં અણજાણ અંતર્હિત લાગણીઓની કદર સમજાઈ.

એ દિવસે મારી તબિયત સારી હોવાથી મેં મારા ગુલાબના છોડને મળવાનુ વિચાર્યુ. મારા આશ્ચર્ય અને આનંદ વચ્ચે એક મજાનુ લાલ ગુલાબ હસી રહ્યુ હતુ. બધાને બતાવવા એને જતનથી ઘરમાં લઈ આવી. પણ સામે જ બા બેઠક પર બેસીને એમની કવિતાની નોટમાં લખી રહ્યા હતા. “બા! લો આ તમારા માટે ભેટ.” બાના મુખ પર એ ગુલાબ જેવું જ હાસ્ય ફરક્યું. બીજા દિવસ પછી ગુલાબ દેખાયું નહીં તેથી એ વિષે હું ભુલી ગઈ. પછી આ ઉત્સાહભરી સુકુમારી અનેક પ્રવૃત્તિઓમાં વ્યસ્ત થઈ ગઈ. વર્ષો સાથે લાલ ફૂલોવાળો સફેદ ડ્રેસ, નાનો પડી ગયો હતો તો પણ, હંમેશા સૌથી વધારે મનગમતો બની રહ્યો.

લગ્ન પછી પરદેશ વાસને લીધે, બા અને જન્મભૂમિની મુલાકાતો વચ્ચે કાળક્રમે અવકાશ વધતો રહ્યો.  ૧૯૯૩માં, બાને છેલ્લી વિદાય આપવા વડોદરામાં ભાઈને ઘેર ભેગા થયેલા. ત્યાર બાદ ભારે હૈયે ભાવનગરના ઘરમાં પ્રવેશ કરતાં ઋજુ લાગણીઓ સ્પર્શી ગઈ. બાના કબાટને ખોલી એમની ગમતી ચીજો સાથે મનથી વાતો કરી રહી હતી. એમાં કપડાં પર પડેલી એમની કવિતાની નોટબુકને મેં સહજ ઉત્સુકતાથી ઉઠાવી અને મૃદુ આંગળીઓથી ખોલી. એમાં જતનપૂર્વક ગોઠવેલું લાલ ગુલાબ! હવે મને ખ્યાલ આવ્યો કે મેં આપ્યુ હતુ એના બીજા દિવસ પછી એ ક્યાં સંતાયેલુ હતું! એ જ પુસ્તકની નીચે મારો લાલ ફૂલોવાળો સફેદ ડ્રેસ! એના પર હાથ ફેરવી એની મુલાયમતા અનુભવી રહી હતી.
અચરજ એ થાય છે કે કાળની નદી વહે જાય છે પણ એ કિશોરી તો અહીં જ ઊભી છે!
એવામાં, વર્ષો સુધી બાનુ કામ કરનાર, સંતોકબહેન એમની પૌત્રી મેના સાથે રૂમમાં દાખલ થયા. ડ્રેસને જોઈને એ બોલ્યા કે, “બાને જ્યારે તમારી બહુ યાદ આવતી ત્યારે આ ડ્રેસને હાથમાં લેતા જોયેલા.”

મેં રેશમી યાદોના પુંજને હાથમાં લઈ દિલની નજીક થોડી ક્ષણો પકડી રાખ્યો અને પછી મેનાને પ્રેમથી આપી દીધો. મેના એની દાદી સાથે ચહેકતી બહાર દોડી ગઈ.

હું બાના લાલ ગુલાબવાળા પુસ્તકને લઈ બચપણની યાદમાં લપેટાઈને બેઠી.

                                        ——————————-

 

માનવ કઠપૂતળી

માનવ કઠપૂતળી
રસમાં તરબોળ હું તો જોતી’તી ખેલ,
પ્યારા  એ  પાત્રો છે  દુખમાં  દરબેલ.

સજ્જનને સારા ત્યાં સહેતા’તા વેદના,
લીન એ  નાટકમાં,  દિલમાં  સંવેદના.

વાર્તા બદલાઈ  અને બદલ્યો છે દાવ,
સમજીને કરતાં  હતાં  દુખનો  દેખાવ….

મારા  આ  જીવનના  પરદાના  ખેલ,
નીત  નવા  પાત્રો  ને પત્તાનો  મહેલ.

આવી  હતી  મંચ પર ઈશ્વરની  મ્હેર,
નિર્મિત  આ પાત્ર તોય  વર્તું  મદભેર.

જ્ઞાનીને યાદ  રહે,  મોહનની  લીલા,
માનવ   કઠપૂતળી ને પાત્રો  રંગીલા.
——-

   Director

Engrossed in watching a wonderful play.
Saw suffering heroes in miserable way.

Getting involved I was feeling so bad,
Forgetting that they pretend to be sad.

Then I realize, they are only actors;
All they can do is obey directors….

Stage of my life, the play goes on;
I am here on for a specific role.

The Director up there has conundrum goal,
But, I glide on the stage and forget my call.

Wise ones know we are here to pretend;
misery and joy are temporal bend….
———

“I glide on the stage and forget my call.”
“My” and “I” become bigger then “Him,” the Creator.

 

Harmony of Emotions

Harmony of Emotions

I lament my loss in exaggeration,
and intently cling to cheery impressions.
My pain and pleasure like cloud and rain,
Keep changing forever, I struggle in vain.

The wavy emotions may flow as a stream,
When strings of my life I tune and trim.
The colors of my mind may braid in a bow,
Sorted sensations can sing unison.

My sorrow, my glee, two sides of my pride,
Pure wisdom will rule to make me whole.
My whimper and laughter weaving in one,
My groans and moans entwine in Om!

I feel each emotion worthy of love,
My heart may revel in misery or joy.
———
Saryu Parikh

Excellent poem!! Makes more sense as I just finished reading VAIRAGYA SHATAK of Bhartuhari! Also this is the v125th Birth year of the great GANGA SATI who wrote..HARAKH NE SHOK NI AVE NAHI HEDKI NE ATHE POR ANANDJI…Love, Munibhai
હરખ ને શોકની આવે નહીં હેડકી ને આઠે પોર આનંદ…ગંગાસતિ

લાલ ફૂલોવાળો સફેદ ડ્રેસ

લાલ ફૂલો વાળો સફેદ ડ્રેસ (સરયૂ પરીખ)

  1. K. Davda

ગણિત પ્રેમનું… Mathematics of Love…

ગણિત પ્રેમનું…

જો મને ચાહતો હશે તો વળી જોશે.
ગરજ હશે તો એ મળશે હસીને હોંશે.
મારાં ગમતાં પ્રમેયના પ્રમાણથી,
ચકાસું એ રીતે મહત્વ મારું લાગશે!

હું તો ઊભી શુષ્ક જડનો આભાસ લઈ,
મારાં મનમાં અહંમનો આવાસ લઈ.
નિમ્ન વર્તુળો ને પાકી દિવાલમાં,
તારા, મારા, પરાયાનો પ્રાસ લઈ.

લે, એ તો ચાલ્યો, હું નહીં રે બોલાવું,
મુજ ઉરમાં હું એકલી કચવાવું.
મારાં હૈયાના દ્વાર પર ગર્વીલી સાંકળ,
જે ખખડી, પણ હું ના ગણકારું.

ના જાણ્યું કે સરળ નિરળ નેહે,
એ આવકાર, આલિંગન માંગે.
દૂર દ્રષ્ટી સંવેદના અભાવથી,
મારા ઘટમાં મારૂં જ ગીત વાગે.

પ્રેમના ગણિતમાં સરવાળો આમ કેમ?
આપતાં વધે વધે; ન આપતાં ઘટે!
———- સરયૂ પરીખ

Mathematics of Love

If only you love me, I expect you turn around,
Read my mind and hear demanding sound.
A glance, a smile, would adorn your face,
and words you would say so I win my case.

Here I stand confident and cold,
I keep my emotions in an egoistic hold.
I didn’t call you back to gather in my arms,
Didn’t say I love you; no clause, no qualms.

I know too well, what you should say,
But my vision sees only my own narrow way.

My expectations are high and adoration low,
My self-absorption just leaves me hollow.

Who knew! The math of love where minus is plus,
You give, you have more; you keep, you have less!
———
Saryu Parikh 1/24/2019
One-sided thinking and self-absorption demand that how other person should behave to glorify their own ego. Giving and receiving is a cyclic phenomenon.

 

If only…

 

If only….

If only you loved me, you would turn around
to hear my roiling, complaining sound.
A glance, a smile, would adorn your face
and words you say would be knitted in love lace.

Here I stand frigid and cold,
I keep my emotions in an egoistic hold.
I didn’t call you back to gather in my arms,
Didn’t say I love you; no clause, no qualms.

I know too well, what you should say,
But my vision sees only my own narrow way.
My expectations are high and adoration low,
My self-absorption just leaves me hollow.

Who knew! The math of love where minus is plus,
You give, you have more; you keep, you have less!
———
Saryu Parikh 1/24/2019
a poem about, one-sided thinking and self-absorption make us forget the true meaning of love.

Separation and Divorce

Separation & Divorce

After many, many years, a piece of my flesh is being torn away.
I stand all alone in a totally deep void.

I am being blown away by a dark sand storm,
I resentfully refuse to hold fast to any norm.

The birds of my dream took flight in disarray,
As vehement wind vigorously pushed them away.

This turmoil in my head – will it ever stop?
Will there shine a star that gives me hope?

He came as a prince and turned out to be a pawn
It hurts to look back – still, why tempted to go back?

Before I collapse I must forge ahead,
If I try hard enough will I see a dim light?
Am I better off with him or without him?
The answer will come from my heart if ever it will heal.
—–
Saryu Parikh
I have heard about these feelings. Fortunately, no experience of my own.

જાકારો

જાકારો

જાકારો જાણી દીધો, તેને જુહાર આજ જણાવું,
કૂંડાળા વચ્ચે ઠેલ્યો, તે ઉપકારો કેમ ગણાવું!

ઉત્સુક આ ઘેલા ચેલાને નિષ્ઠા વહાણે મેલ્યો,
આપી સાથે ઓજસ પૂંજી, ઝઝૂમતો એ ખેલ્યો.

ખીણથી ડુંગર ઉજ્જડ કેડી, આપત્તિનો રસ્તો,
અણિય પથ્થર પીડે ત્યારે ધીમે રહીને હસતો.

શંકાના ઓછાયા સરતા ઝગમગ તારક દીઠો,
 બોધકથાનો પડઘો ગુંજે આગળ પાછળ મીઠો.

જાકારાની લૂખી છીપમાં આશિષનો અણસારો,
હે ગુરુવર! તું  પિચ્છ  ખેંચીને પાંખોનો દેનારો.
——-

યોગ્ય શિક્ષક અને યોગ્ય વિદ્યાર્થીનો સુમેળ થાય ત્યારે શિક્ષા આપવાની રીત કઠીન હોય તેને પણ, વિદ્યાર્થી અહોભાવથી સ્વીકારે છે.

     મંજુફઈ                                                      લેખિકાઃ સરયૂ પરીખ

અમારા કિશોર વયના સાત પિત્રાઈઓમાં મંજુબેન કોઈના માસી, તો કોઈના ફોઈ હતાં. મારા પિતાના કાકાના દીકરી બહેન તેથી મારા મંજુફઈ. તેમનાં મોટીબેન મારા સગા મામી જેથી એમના બાળકોના મંજુમાસી હતાં. તેમનો સહવાસ મને બાળપણથી મળેલ કારણ કે મામાનું કુટુંબ ઘણા વર્ષો બહાર ગામ હોવાથી તેમના બંગલાના આગલા ભાગમાં મારા માતાપિતા, ભાઈ અને મારા કરતાં સાત વર્ષ નાની બહેન, રહેતા હતા. અને બંગલાના પાછલા ભાગમાં મંજુફઈ અને તેની દીકરી, શાંતુ રહેતાં હતાં. More

લિંક

Previous Older Entries

%d bloggers like this: