સમજાવું. Solace. Saryu Parikh

A mother’s desperate, natural emotions. She is not blaming her grown child, but she is wondering how to manage the change of time…. As her child grows old, mother also has to go through the growing pains. Mother tries non-attachment.

સમજાવું
માના મનવાને ફરીને બહુ દિનથી બહેલાવું,
સર્વબ્રહ્મ છે, સર્વબ્રહ્મ છે, કહીને હું સમજાવું.

સાધક જીવ તોય  જ્યંમ  મધમાખી મધુપુંજે,
પરિવર્તન  ને  આવર્તનના વર્તુળે  જઈ  ગુંજે.

નૌમાસ સ્વઅંગ  બનાવી ચેતન ઝરે જનેતા,
પ્રથમ પ્રાણપૂર્યાની પીડા આનંદ અશ્રુ કે’તાં.

એકતાનથી અહ્રનિશ લઈ પારેવા પાલવમાં,
આસપાસ ને ઓતપ્રોત પોષણ ને પાલનમાં.

‘ના મેલતો ઘડી ય છેડો’, હસીને યાદ કરે છે,
ખુશ છે, આજે ઘડી મળે તો માને સંભારે છે.

તહીં નવલ ફૂલ, અંહી વ્હાલપ વળ છૂટે  ના,
સમય સાર સંસાર સમજ, તોયે કળ વળે ના.

  મોહજાળ મમતાની ચાહે મુક્તિના અજવાળા,
  સહેજે હો યોગ વિયોગ ને સમતાના સરવાળા.
——
સરયૂ પરીખ

Solace
Oh! Tender trail of emotions, life always in motion.
Console narrow notions; learn desire-less devotion.

It was long ago inlay, he was sweet sunshine in rain.
At his first blessed breath she smiled even in pain.

Immersed in care and caress,
hovered to cover from duress.
The ties were getting very tight,
binding both with subtler might.

Time flew, giving him worldly wings,
novel land, new song to sing.

Here Ma perched to reminisce, feeling the hurt of his remiss.

Soon she learns to submerge, within dissolves any urge.
Freely flows the stream of love and gives it all away to merge.

Why so hard is it for Mom to slip away to let bygones?
 Sure her love careenly carved in her old ‘n weary bones.
——

DKP

લખો બાપનું નામ. સરયૂ પરીખ

                                    લખો બાપનું નામ.          સરયૂ પરીખ

ગામની શોભા સમુ એ સુંદર મંદિર અને તેના પૂજનિય મહંત…જેમનું માન અને વર્ચસ્વ  અનન્ય હતું. ગામલોકો મંદિર કરતા પણ વધારે મહંતની સેવામાં રહેતા. મહંત તેમની આગવી અદાથી લોકોને ખુશ રાખતા. સ્ત્રીઓ પોતાની દીકરીઓ સાથે મંદિરનું બધું કામ સંભાળી લેતી.

કમુ તેની વિધવા મા સાથે નાનપણથી મંદિર આવતી અને મહંતનું દરેક કામ હોંશથી કરતી. કમુના બાપા વેપાર-ધંધો ઠીક મૂકી ગયેલા તેથી જીવનનિર્વાહ સરળતાથી થતો હતો.

“માની સમર્પણની ભાવના કમુમાં ભારોભાર ઉતરી છે.” ગામલોકોના વચનોની પૂર્તિમાં મહંત મીઠું હસીને પ્રશંસાના બે શબ્દો કહેતા ત્યારે મા દીકરીની ખુશીનો પાર ન રહેતો. એકાંતમાં નાની કમુને માથે, ખભે ને ગાલ પર હાથ ફેરવતા મહંતમાં કમુને તો બાપનો સ્નેહ લાગતો.

ચૌદ વર્ષની કમુ શાળાએથી આવ્યા પછી ઘરનું કામ પતાવી, તેની માના પ્રોત્સાહન સાથે મહંતની તહેનાતમાં રહેતી અને આરતી પછીનું બધું કામ આટોપી ઘેર આવતી. એક ખાસ ઓચ્છવના દિવસે કામ પતાવતા ઘણું મોડું થઈ ગયું. છેલ્લું કામ, મહંતના ઓરડામાં પાણી મૂકવા કમુ ગઈ તો મહંતે તેને ‘જરા બેસ તો ખરી’ કહી વાતોમાં રોકીને બારણું બંધ કર્યું. ત્યાર પછી થયેલા અત્યાચારથી તે ચીખતી રહી.

“જો કમુ, મેં આજે તારો ઉદ્ધાર કર્યો છે. આ ઈશ્વરનો સંકેત છે…અને આ રાતની વાત તું કોઈને પણ કહીશ તો તું અને તારી મા ભસ્મ થઈ જશો.” શૂન્યમનસ્ક કમુ ચેતનહીન શરીરને લઈને ઘેર ગઈ અને ગોદડીમાં પોતાની જાત સંતાડતી રડતી રહી.

“અરે! કમુડી આ કોનું પાપ લઈ આવી?” પણ કમુમાં કોઈનું પણ નામ લેવાની હિંમત નહોતી. મહિનાઓમાં તિરસ્કારની નજરે જોઈ રહેલા ગામલોકો વચ્ચે રહેવું મુશ્કેલ થતાં, પરગામ જઈ, નવ મહિને દીકરાને જન્મ આપ્યો. પણ કેટલો સમય પોતાના ગામથી દૂર રહે? એક વરસના બાળને લઈને પોતાને ગામ પાછી આવી.

“જુઓને, આ કુલટા હવે કયે મોઢે પવિત્ર મંદિરમાં જાય અને મહંતની સેવા કરે?” ગામલોકોના ટોણા સાંભળતાં ઘણી વખત કમુની હિંમત તૂટી જતી. કમુનું બધું ધ્યાન પોતાના પુત્ર ઊછેરમાં રહેતું અને ખિલખિલાટ હસતા દીકરાને જોઈ સંસારના બધા સવાલો ભૂલી જતી.

પોતાના પાંચ વર્ષના કુંવરને શાળામાં દાખલ કરવાનો પહેલો દિવસ હતો. લોકો એકબીજાને આંખ મારતા, હસતાં હતાં, “હવે મજા આવશે, બાપના નામ વગર છોકરાને શાળામાં કોણ દાખલ કરશે?”

“વિદ્યાર્થીનું નામ?” શિક્ષક બોલ્યા.

“કૃષ્ણ”

“બાપનું નામ?” માસ્તરના એ સવાલ સાથે ટોળામાં હાસ્ય સાથે ગણગણાટ ગુંજી રહ્યો…

ચારે તરફ તીક્ષ્ણ નજર નાખી, કમુ વ્હાલથી બાળકને માથે હાથ ફેરવતા બોલી,

“બાપનું નામ…લખો મહંતનું નામ.” ચારે તરફ સન્નાટો…આટલા વર્ષો એ કિશોરી નિઃસહાય હતી, પણ, આજે આ દીકરાની માતાની આંતરશક્તિ અમાપ હતી. નાલેશી અને શરમની કામળી કમુએ ફેંકી દીધી.

અચંબિત માસ્તરે મહંતનું નામ લખ્યું, તે સાથે આખા ગામમાં હો’હા થઈ ગઈ. સ્વાભિમાન સાથે રહેતી કમુને લોકો માન આપવા લાગ્યાં. એ પરિસ્થિતિમાં મહંતનું ગામમાં રહેવાનું અશક્ય બનતું ચાલ્યું અને રાતના અંધારામાં ક્યારે ગાયબ થઈ ગયા એ ખબર ન પડી.

લખો મહંતનું નામ

એક  ભોળી  પ્યારી  છોરી, તેની  અંતર પાટી  કોરી.
કરતી  મહા મહંતની  સેવા, સૌને માને સંતન જેવા.
ન દેખે રાત, ન દેખે દિન, કિશોરી તત્પર  શ્રદ્ધા લીન,
મહદને કદી ન હો તકલીફ, માસુમ  વિશ્વાસે  તલ્લીન.

પણ, આ શું?
રહ્યાં છે  બાળકના એંધાણ, જનનાં  વિંધે  દ્રષ્ટિ વાણ,
ન આપે કન્યાનો કોઈ સાથ, તપતી ધરતી ઊપર ભાણ.
“લઈ જા પાપ ને અહીંથી દૂર, બસ જા થઈ જા અંતરધાન.
કુલટા! તારું ના અહીં સ્થાન.” લોક ને મંદિરથી થઈ બાન.

આજે શાળાની શરૂઆત, વિમાસે શું કહું કુળનું નામ!
જોઈને આશવંત જાયાને માતા બેળે બની બળવાન,

પૂછે કટુતા ભર્યો સવાલ, “કહેને, એના બાપનું નામ?”
“મારા જાયાનું હો માન, માસ્તર! લખો મહંતનું નામ.”
            ——–   સરયૂ પરીખ

વર્ષો પહેલા. મારા માતા ભાગીરથી મહેતાએ ગામડામાં બનેલ આ સત્યકથા કહેલી.
 એ વાત પર આધારિત આ વાર્તા અને કાવ્ય.
www.saryu.wordpress.com  saryuparikh@yahoo.com

DKP


   અપેક્ષા.        લે. સરયૂ

   અપેક્ષા                                                           લે. સરયૂ પરીખ

“આજે સરગમ કેમ હજી આવ્યા નહીં?” અવન્તિકાબહેન ક્યારના સવારની પુજામાંથી પરવારી સરગમની રાહ જોઈ રહ્યા હતાં.

ચાર મહિના પહેલાં અવન્તિકાબહેન નિવૃતિ નિવાસમાં આવ્યા ત્યારે એમનો ચહેરો જોઈને કોઈને ખ્યાલ પણ ના આવે કે આ બહેન કેટલા હસમુખા સ્વભાવના હશે! બધાનું કરી છૂટે એવા પણ બદલામાં સારી વર્તણૂક ન મળે તો ધમકાવી કાઢતા જરાય વાર ન લગાડે. ભક્તિના નામે રઝળપાટ કરે અને ધાર્મિક ક્રિયાકાંડમાં તન મન અને ધન ખર્ચી નાખે. સાહેબના પત્ની તરીકે સુખમય જીવન જીવેલાં.

જ્યારે દીકરો-વહુ ઘરડાઘરમાં મૂકવા આવ્યાં ત્યારે અવન્તિકાબહેન એટલાં ગભરાયેલા હતાં કે આંખના આંસુ પણ સંતાઈ ગયા હતા. આગળની ઓફિસમાં મિસ.મેનનની રાહ જોતાં બેઠાં હતાં. ત્રણેમાંથી કોણે શું બોલવું એ ખબર નહોતી પડતી. વહુના મનમાં ગુસ્સો અને ધૂંધવાટ ભરેલા હતા, ત્યારે દીકરો મહેશ અન્યમનસ્ક ભાવથી ક્ષુબ્ધ બની બેઠો હતો. મોટાભાઈ-ભાભીએ તો કહી દીધું હતું, ‘તમને યોગ્ય લાગે એમ કરો. બાને ક્યાં અમારે ત્યાં ફાવે છે?’ મહેશ વિચારે કે હવે બીજો કોઈ ઉપાય નથી. જ્યારે બીજી તરફ અવન્તિકાબહેન મનમાં ગણગણતા હતા, ’એમાં મેં શું ખોટું કરેલું? મારી સિત્તેર વર્ષની ઉંમરની પણ કાંઈ માન મર્યાદા નથી રાખતા. ભલે, અજાણી જગ્યામાં નાખી જાવ. મારે કોઈની જરૂર નથી.’

દીકરાને થાય કે હવે કોઈ ઓફિસમાં આવે તો સારું. સેક્રેટરી બેસવાનું કહી ક્યારનીયે ગઈ. ‘બહારથી તો મકાન સારું દેખાય છે. આગળના રૂમની સજાવટ પણ સારી છે. ઠંડક પણ છે. બાએ કહ્યા પ્રમાણે સફેદ સ્વેટર પહેર્યું એ સારું છે.’ મહેશની નજર તેની મા તરફ વળી. ‘કેટલી પાતળી થઈ ગઈ છે પણ માનસિક શક્તિ હજી ઓછી નથી થઈ. જરા જીદ કરવાની આદત ઓછી કરી હોત તો આ દિવસ ના આવત. ગમે તેમ કરીને મીનળને સમજાવી લેત, પણ બાએ એમનો કક્કો ન છોડ્યો તે ન જ છોડ્યો. અને જ્યારે સુનીલ-સુમનની સલામતીની વાત આવે ત્યારે બાનો બચાવ ક્યાં સુધી થાય!’ આમ આજે મન મક્કમ કરીને બાને ઘરડાઘરમાં લઈ જ આવ્યા. દીકરાએ મનથી સહજ પ્રાર્થના કરી કે જરા ગોઠવાઈ જતા બાનો આનંદી સ્વભાવ પાછો આવી જાય.

અંતે નિવૃત્તિ નિવાસના ડિરેક્ટર મિસ.મેનન આવ્યાં અને જરૂરી કાગળો તૈયાર કરી આપ્યા. અવન્તિકાબહેનને જરા ડાયાબિટીસ સિવાય કાંઈ બીજી તકલીફ નહોતી. અહીં શાકાહારી ખોરાક જ આપવામાં આવે છે એ જાણીને એમને શાંતિ થયેલી. મિસ.મેનને ફોન કરીને અંદરથી કોઈને આવવાનું કહ્યું. થોડા સમયમાં સવિતાબહેન નામના બહેન આવીને ત્રણેને અંદર લઈ ગયા.

રૂમ પાસે પહોંચતા જ હસતો અવાજ સંભળાયો, “હલ્લો, કેમ છો? મારું નામ સરગમ. તમારું નામ?”

“અવન્તિકા” એમણે ધીમેથી જવાબ આપ્યો.

”મજાનું લાંબુ નામ છે. હું તમને મિસિસ.એન કહું તો વાંધો નથી ને?”

“ભલે” અવન્તિકાબહેને રસ વગર જવાબ આપ્યો.

સરગમ, તેમને વર્ષોથી જાણતી હોય તેવા ભાવથી એમના દીકરા-વહુને પણ મળી. પોતે જ એમને રૂમ તથા બાથરૂમ બતાવવા લઈ ગઈ. સરગમ પ્રસન્નતાથી વાતચીત કરતી હતી પણ અવન્તિકાબહેનને તો ત્યાંથી ક્યાંય દૂર ભાગી જવાનું મન થતું હતું. મન-મગજનો વાર્તાલાપ તો ચાલુ જ હતો.

 ‘અરેરે! અહીં તો ભગવાનનું મંદિર પણ નથી. આ જગ્યામાં કોઈ સંતના પગલાં પણ નહીં પડ્યા હોય એવી અપવિત્ર જગ્યામાં મારાથી કેમ રહેવાશે!’ સરગમ જે કહેતી હતી એ એમને કાંઈ સંભળાતું નહોતું. ‘મારા ઠાકોરજીને અહીં જરાય નહીં ગમે. આ ઓરડામાં બીજા કોઈ ધર્મિષ્ઠ બહેન હોય તો સારું, જેને છૂતાછૂતનું ભાન હોય.’

“જુઓ બા, આ રૂમ તમને ગમશે.” મીનળ બોલી, “આ ખાટલો ઠીક છે ને? તમારી શાલ બેગમાં મૂકી છે.”
” હાં, ઠીક છે.” અવન્તિકાબહેન બોલ્યા પણ મનમાં વિચારે કે,  ‘હવે મીઠાશ બતાવે છે. ગઈકાલે જે કકળાટ કર્યો હતો તે હું એમ કાંઈ ભૂલી જવાની છું! મેં તો કેટલી શાંતિ રાખેલી પણ એણે તો રાડ્યું પાડે રાખી.’

રહેવાની જગ્યા જોવાઈ ગયા પછી, ”ધ્યાન રાખજો” કહીને દીકરો-વહુ જતા રહ્યાં. અવન્તિકાબહેન એકલા રૂમમાં પથારી પર વિચારની અવસ્થામાં ખબર નહીં કેટલી વાર બેસી રહ્યાં હતાં. બે આંખોમાંથી આંસુની ધારા એમના પાલવને ભીંજાવી રહી હતી. નાનાં હતાં ત્યારે એમના બાપુ કહેતા, ”બેનાને તો પાંપણે પાણી.” એ ઉંમરે એમને કલ્પના પણ નહોતી કે પોતે ક્યારેક સિત્તેર વર્ષના થશે અને રડતાં રડતાં બાપુને આમ યાદ કરશે!… યાદોની હવા ક્યાંથી ક્યાં લઈ જાય છે!

બપોરનો ચાનો સમય થતાં સવિતાબહેન બોલાવવા આવ્યા. “મને સરગમબહેને વાત કરી કે તમારું નામ અવન્તિકાબહેન છે. ચાલો ચા પીવા જવાનો સમય થયો છે, આવો છો ને?”

”ચાલો.” એમને સારું લાગ્યું કે રોજની જેમ આજે એકલાં એકલાં ચા નહીં પીવી પડે. જમવાનાં રૂમમાં જુદા જુદા ટેબલો ગોઠવેલાં હતાં. એક બહેનની પાસેની ખાલી ખુરશીમાં એ બેસી ગયા. થોડીવાર કોઈએ ધ્યાન આપ્યું નહીં. ચાના કપ આવ્યા એટલે બધાં શાંતિથી ચા પીવા લાગ્યા.અવન્તિકાબહેનને થયું, ’આ ચા તો બહુ ગળી છે. મને પસંદ એવું અહીં મને કંઈ નહી મળે.’ ત્યાં બાજુવાળા બહેન બોલ્યા,  “એ સરગમબહેન! અહીં આવો તો.” સરગમ ઊભા થઈને આવ્યા અને સીધા જ અવન્તિકાબહેન પાસે આવીને બેઠાં અને પૂછ્યું, “ચા પીધી ને?” …અવન્તિકાબહેને માથું નમાવી હા પાડી.

“હું તમને આ બધાની ઓળખાણ કરાવું.” સરગમ હસીને બોલ્યાં,  ”પેસ્તનજી દારૂવાલા, વલ્લભભાઈ ચોરડીયા, વિનયવભાઈ પંડ્યા અને લીલાબહેન. તમે અને લીલાબહેન એક જ રૂમમાં છો.” હવે લીલાબેનના મુખ પર હાસ્ય આવ્યું.

પેસ્તનજી કહે, “સોજ્જો તમો અહીં આયા. તમોને ગમશે.” વલ્લભભાઈએ સંમતિમાં માથું હલાવ્યું.
વિનયભાઈએ પૂછ્યું, “ક્યાંના છો?”

અવન્તિકાબહેન, ”ભાવનગરની છું. હવે છોકરાઓ મુંબઈમાં ગોઠવાયા તેથી ભાવનગરમાં ખાસ કોઈ નથી, એક ભાઈનું કુટુંબ જ છે.” આટલું બોલતા તો એમનું મન વ્યાકુળ થઈ ગયું અને આંખમાંના આંસુને પી જવા હોંઠ મજબૂતાઈથી બંધ કર્યા. સરગમ સામે જોઈને જાણે મદદ માંગી રહ્યાં.

સરગમે ભાવથી એમનાં ખભા પર હાથ મૂક્યો અને બધા સામે જોઈ બોલ્યા, ”ચાલો રમત ગમતનો સમય થયો છે, તો જઈએ.” પેસ્તનજીએ એમની લાકડી સંભાળી અને તેના ટેકે ટેકે બહાર ગયા.

લીલાબહેને કહ્યું, ”પાંચ વાગે પાછા રૂમમાં જશું પછી તમારે કાંઈ મદદની જરૂર હોય તો કે’જો.” અવન્તિકાબહેને હસીને આભાર માન્યો.

સામેના મોટા હોલમાં સરગમ સાથે ગયા જ્યાં નાના મોટા રમી શકે એવી રમતો હતી. કેટલાયે ઘરડાં સભ્યો આમતેમ પોતાની જ દુનિયામાં ખોવાયેલા ફરતાં હતાં. કેટલાંક પત્તા રમવાનાં ટેબલ પર બેઠાં હતાં.
વિનયભાઈએ પૂછ્યું, “અવન્તિકાબહેન, બ્રીજ રમતાં આવડે છે?”

” હાં, થોડું થોડું. થોડા દિવસ પછી પ્રયત્ન કરીશ.” એમણે ઉત્સાહ વગર જવાબ આપ્યો અને એક ખૂણામાં પિંગપોંગના ટેબલ નજીકની ખુરશીમાં બેસી ગયા. બધાને જોતાં જોતાં ક્યારે પૌત્રો-સુનીલ અને સુમનની દુનિયામાં પહોંચી ગયા એનો ખ્યાલ ના રહ્યો. ‘બેઉને નાનપણથી કેટલાં જતનપૂર્વક ઉછેર્યાં! નાનો તો દાદી વગર પાણી પણ ના પીવે. એટલે જ નાનાની માંદગીમાં મારે હાજર રહેવું પડેલું.’ ગર્વ સાથ યાદ આવ્યું, ’અઠવાડિયામાં ચાર વખત છોકરાઓને મંદિર લઈ જાઉં. કેવા આરતી કરતા શીખી ગ્યા’તા. મીનળ અને મહેશ કીધાં કરે, આ બધી અંધશ્રધ્ધા છે. પણ સાંભળે કોણ?  એમને શું ખબર પડે!’

“અવન્તિકાબહેન કયાં ખોવાઈ ગયા છો?” સરગમે વિચાર તંદ્રામાંથી જગાડ્યા. “તમને પહેલે દિવસે કાંઈ પસંદ નહિ પડે પણ હિંમત નહિ હારતા, ધીરે ધીરે ગમી જશે. અને આમ તો જ્યાં રહીએ ત્યાં પ્રેમથી રહીએ તો બધે ગમે.”  અવંતિકાબહેન મ્લાન ચહેરે બેસી રહ્યાં. વિરોધ વંટોળમાં ઘેરાયેલાં મનોભાવ કંઈક બીજું જ સાંભળતા હતાં. ‘મારૂં કામ હતું ત્યાં સુધી રાખી અને હવે ઘરમાંથી કાઢી મૂકી. માંડ માંડ ઘરમાં ધરમ કરમ, પાઠ-પૂજા ચાલુ કર્યા હતા. ઘર કેવું પવિત્ર થાય! બસ હવે તો બધી માંડવાળ. મહેશ કહી ગયો હતો કે એક વરસ નિવ્રુત્તિનિવાસમાં રહો પછી વિચારશું. આટલા કલાક લાંબા લાગે છે તો વરસ કેમ જશે?’

આમ અકળામણમાં પહેલી રાત તો જેમતેમ કરીને પૂરી કરી. બીજે દિવસે સવારે નાસ્તા પછી લીલાબહેન સાથે બેસીને વાતચીત શરૂ કરી. “તમે અહીં ક્યારથી છો?”

“પાંચ મહિનાથી છું. મને સ્ટ્રોક આવેલો પછી જમણા કાને સંભળાતું નથી. મને વાંચવાનો બહુ શોખ. કેટલીયે ચોપડીઓ વાંચ્યા કરું છુ.” લીલાબહેન પાતળી કાયાને ટટ્ટાર રાખીને બેઠા હતા.

અવન્તિકાબહેનને થયું કે આટલું વાંચે છે તો પહેલા શિક્ષક હશે, “તો તમે પહેલાં શું નોકરી કરતાં હતાં?”

“મને સ્ટ્રોક આવેલો. મને વાંચવાનો બહુ શોખ.” લીલાબહેન એમની ધૂનમાં બોલતા હતા. અવન્તિકાબહેનને ખ્યાલ આવી ગયો કે એમને લાંબા સમયની યાદદાસ્ત નથી રહી. વર્તમાનમાં જે બની રહ્યું છે તે બરાબર સમજી શકે છે અને યાદ રાખી શકે છે. ત્યારબાદ એમને ભૂતકાળમાં લઈ જવાની કોશિશ કરવાનું છોડી દીધું.

અવન્તિકાબહેને બેગ ખોલી વસ્તુઓ ઠેકાણે મૂકવા માંડી. બે ત્રણ સાડલા ઉપાડ્યા ત્યાં નીચેથી બેય દીકરાના કુટુંબના ફોટા અને સુનીલ-સુમનના હમણાં પડાવેલા ફોટા સામે નજર પડી. ‘ફોટા પડાવવા જવાનું હતું ત્યારે વાળ ઓળતા બાળકોએ કેટલી લમણાં ફોડ કરાવેલી!’ એમને યાદ આવી ગયું. પાંચ વરસનો સુમન અને આઠ વરસનો સુનીલ, પણ હોંશીયારી તો વીસ વરસનાં હોય ને એવી–આમ અવન્તિકાબહેન ગૌરવ સહિત બધાને કહેતાં. આટલાં વર્ષો એમણે કુટુંબની માયાને સર્વસ્વ માની, એ જ માયાજાળમાં ગુંચવાયેલા રહેલાં. મંદિર જવું, પૂજાપાઠ કરવા, એને જ ધર્મ સમજતાં. રોજ ઊઠીને કોઈ વખાણ ના કરે તો ક્લેશના કાદવમાં ડૂબી જાય. કાંઈ તક મળતાં મનનો ઊભરો વાણી અને વર્તન દ્વારા બતાવી દેવાનો અને સાથે સાથે રડવાનું પણ ખરું. “મારૂં તો કોઈ સાંભળતું જ નથી. હું તો કેટલી સારી છું! કોઈ આશા નથી રાખતી, પણ જુઓ, છે કોઈને મારી દરકાર!’

બારણા પર ટકોરા પડ્યા અને સરગમનો અવાજ આવ્યો, “અંદર આવું?”

“હાં, આવોને.” અવન્તિકાબહેને હસીને આવકાર આપ્યો. ”આ જુઓ, મારા દીકરાઓનો પરિવાર અને નાના સુનીલ અને સુમન.” સરગમ રસપૂર્વક ફોટાઓની સામે જોઈ રહી હતી.

અવન્તિકાબહેને આગળ ચલાવ્યુ. ”મેં જ આ બેયને મોટા કર્યા, સાચું કહું છું. રાતદિવસ બે બાળકોની સાચવણી કરી છે. મંદિર લઈ જઈને બાબા ગુરૂના આશીર્વાદ લેવડાવ્યા. પણ હોળી ટાણે સુમન માંદો પડ્યો ત્યારે ઠીક ન થયું.”

“શું ઠીક ન થયું?” સરગમે પૂછ્યું.

”મારા હૈયા પર બહુ ભાર થઈ ગયો છે તેથી મારે કો’કને તો કહેવું જ પડશે. તમને કહું પછી તમે જ ન્યાય કરજો.” અવન્તિકાબહેનને એ વાત એટલી મનમાં ઘૂંટાઈ રહી હતી કે હવે બહાર કાઢ્યે જ છૂટકો. ”સુમનને ડોક્ટરે કહ્યું હતું ન્યુમોનિયા થયો છે. મને બાબા ગુરુમાં બહુ શ્રદ્ધા. દવાની ગોળિઓમાં શું ભલીવાર હોય છે? મેં તો મંત્રેલી રક્ષાથી એને માથે ટીલાં કર્યા, ને હાથમાં ટીલા કર્યા. સુમન તો ઊંઘ્યા કરતો હતો તેથી મને થયું કે સારું થઈ જશે… મારા બાબા ગુરૂની રક્ષા. પણ, ત્રીજે દાડે સવારથી તબિયત વધુ બગડી અને ડોક્ટરને ઘેર બોલાવવા પડ્યા.

ડોક્ટરે પૂછ્યુ, ”દવાની ગોળીઓ બરાબર આપો છો ને?”

મીનળ કહે, ”બાને સમય વગેરે બધું લખીને બરાબર ચેતવણી આપીને ગોળીઓ આપી છે તે સુમનને ખવડાવતા જ હશે. હમણાં એમને બોલાવીને પૂછું.”

મેં તો હા ના કરતા, બીતાં બીતાં રક્ષાની વાત કરી. ડોક્ટર, મહેશ અને મીનળના ગુસ્સા ભર્યા ચહેરા હજુ મારી નજર સામે ચોંટી ગયા છે. ઈંજેક્શન આપીને ડોક્ટર તો જતા રહ્યા. હું મારા રુમમાં ભરાઈ ગઈ પણ મીનળ અને મહેશના અવાજો સાંભળીને હું ધ્રુજી રહી હતી. મહેશનો છેલ્લે બારણાં પાસેથી અવાજ સંભળાયો, ”જે કહેવાનુ હશે તે મારી બાને હું કહીશ, ઓકે! તારે બરાડા પાડવાની જરૂર નથી,” કહીને બહાર જતો રહ્યો.

મહેશ કલાકેક પછી પાછો આવ્યો અને ઉદાસ ચહેરે મારી પાસે બેઠો અને કહે, ”બા! અમે કહીયે છીએ કે અંધશ્રદ્ધા છોડી દો પણ પથ્થર પર પાણી. હવે તમને સંભળાય છે ઓછું, દેખાય છે ઓછું પણ જીદ વધતી જાય છે. દિવસે દિવસે તમારું અહીં રહેવું અશક્ય બનતું જાય છે. મેં ભાઈ સાથે વાત કરી લીધી છે અને તમને નિવૃત્તિ નિવાસમાં મૂકવાનો નિર્ણય લઈ લીધો છે.”

મેં કહ્યુ, “તમને કશી સમજ નથી પડતી. બાબા ગુરૂની રક્ષામાં કેટલી શક્તિ છે! ગયા અઠવાડીએ મંત્રેલા પાણીથી જ સુનીલની ઉધરસ મટી ગઈ હતી.”

“હેં! તમે મંત્રેલ પાણી સુનીલને આપેલું?”

“હા! એમાં ખોટું શું છે? તમારી સારી નોકરીઓ મારા મંત્ર જાપથી જ ચાલુ છે.” મને લાગ્યું કે જાણે મહેશને ચક્કર આવી ગયા…. હવે તમે જ કહો સરગમ, મારી વાત સાચી છે ને?”

સરગમ ધીરે ધીરે વિચાર કરતા બોલ્યાં, “અવન્તિકાબહેન, તમારી માન્યતાઓને સત્યનું નામ આપો એ બરાબર છે? તમારા ધાર્મિક ક્રિયાકાંડને ભગવાનનું સ્વરૂપ માની લો અને અંધશ્રદ્ધાને સમર્પણ સમજો ત્યારે તમને તો નુકસાન થાય પણ બીજાને એમાં ઘસડી જવાનો પ્રયત્ન કરો ત્યારે એમને પારાવાર નુકસાન થાય.”

અવન્તિકાબહેન અકળાઈને બોલ્યા, “મારો ધર્મ મને નાનપણથી એ જ શીખવાડે છે અને હું એ જ રીતે જીવવાની છું. થોડું ભણ્યાં એટલે છોકરાઓ એમ માનવા માંડે કે હું ખોટી છું, એ મારાથી સહન નહીં થાય. મારી વાત એટલે સો ટકા સાચી.”

સરગમ ઠંડકથી બોલ્યા,  ”કશો વાંધો નહિ. ચાલો હવે બને તેટલું ભૂલી જાવ. આજનો દિવસ સૌથી વધારે અગત્યનો છે. ભૂતકાળનાં અનુભવોમાંથી કંઈક શીખીને આપણી આજ સુધારવાની છે.”

આ પછી સરગમના સતસંગમાં અવન્તિકાબહેનના દિવસો પસાર થઈ રહ્યા છે. એમના સહજ રીતે કહેલા વાક્યો સાસુ હોવાના અહમને નવી દિશા બતાવી રહ્યો. સરગમે પહેલે દિવસે કહ્યું હતું એ પ્રમાણે, અવન્તિકાબહેનને ધીરે ધીરે નિવ્રુત્તિ નિવાસમાં ગમવા માંડ્યું હતું. પોતે કકળાટ કરતા હતા… પણ એવું કશું ખરાબ નહોતું લાગતું. ‘આહીં મને એકલી નાખી ગયા’ એ ભાવને બદલે સરખી ઉંમરવાળાનો સહવાસ સારો લાગવા માંડ્યો. હવે તો અમુક રમતો અને બ્રીજ-પત્તાની રમત પણ ઉત્સાહથી રમે છે.

 ”અરે! સરગમ કેમ હજી આવ્યા નહિ?”  આ ચાર મહિનાઓમાં એમનો એકે દિવસ સરગમ સાથે વાતો કર્યા વગર પૂરો નથી થયો. રોજની જેમ આજે પણ એ આતુરતાથી એમની રાહ જોઈ રહ્યા હતા. છોકરાઓનો કાગળ આવ્યો હતો એ સરગમને બતાવવાનો હતો. આટલા સમયના સહવાસમાં અવન્તિકાબહેનની વિચારોની જડતામાં થોડી થોડી કોમળતા ક્યારે દાખલ થઈ ગઈ એ એમને પોતાને પણ ખબર ન રહી.

સરગમબહેન કહેતાં કે પૌત્રોને ઉછેરવામાં મદદ કરો તે તો યોગ્ય છે પણ જરૂર કરતાં વધારે મોહ અને વિટંબણામાં પડ્યા કે ખલાસ! ત્યાંથી જાકારો અને ક્લેશ સિવાય કાંઈ હાથમાં ના આવે. એમણે આ બે પંક્તિઓ કહેલી,

“કર્મનો મર્મ, મર્મથી ધર્મ, ધર્મથી નીતિ હું સમજી,
કર્મ અકર્મ વિકર્મની સાથે, સુકર્મની રીતિ હું સમજી.”

આ પંક્તિઓ અવન્તિકાબહેનને ગમી તો ગયેલી પણ એને સમજીને જીવનમાં ઉતારી શકાય એ એમણે સરગમના જીવન વ્યવહારમાં જોયું. હવે સમજાય છે કે આ ભાવ સહિત થોડી જાગૃતિ સાથે કુટુંબમાં જીવ્યા હોત તો પણ આનંદ મંગળ રહ્યા હોત.

સુનીલ, સુમન અને મહેશનો છેલ્લો કાગળ આવેલો એ ફરી આજે અવન્તિકાબહેન હાથમાં લઈને બેઠાં.

” જો સરગમ! મેં બે અઠવાડિયા પહેલાં સુનીલના જન્મદિવસે કાગળ લખેલો, એનો કેવો સરસ જવાબ આવ્યો! મને હતું કે મારા વગર એ કોઈને નહીં ચાલે, પણ છોકરાઓ તો સ્કૂલ પછી બાલવાડીમાં જાય છે અને બીજા બાળકો સાથે મજા કરે છે. મીનળ સાંજે પાંચ વાગે ઘેર લઈ જાય છે. ‘મારા વગર નહીં ચાલે’ એ ભ્રમણા ભાંગી ગઈ. રોજ હજી નાહી ધોઈને ભગવાનને પગે લાગે છે હોં!” અવન્તિકાબહેન સરગમને ગૌરવ સાથ કહી રહ્યા.

લીલાબહેનની શાંત અને સરળ પ્રકૃત્તિને કારણે આટલા મહીનાઓ સાથે રહેવા છતાંય અવન્તિકાબહેનને જરા પણ માનસિક ખેંચતાણ ન લાગી. પોતાની દયા ખાવાની વર્ષો જુની આદતને ખાસ પ્રોત્સાહન નહોતું મળતું. લીલાબહેનની દીકરી, અનુ, અવારનવાર મળવા આવતી ત્યારે અવન્તિકાબહેન સાથે મીઠાશથી વાતો કરતી.

અનુ કહેતી, “મારા બાને સ્ટ્રોક આવ્યો પછી નિવૃત્તિ નિવાસમાં આવવાનો એમનો જ આગ્રહ અને સહકાર હતાં, જેથી હું નોકરી પર હોઉં કે બહાર ગામ, મારે ચિંતા ન કરવી પડે.” અવન્તિકાબહેન તો આ મા-દીકરીનો સરળ સંબંધ જોઈને છક્ક જ થઈ ગયા. ન કોઈ ફરિયાદ, ન કોઈ હક્ક-માંગણી.

કબીરનો દોહરો એ જ કહેવા માંગે છે ને!
‘સહજ મિલા સો દૂધ બરાબર, માંગ લિયા સો પાની
ખીચ લીયા સો ખૂન બરાબર, કહત કબીરા જ્ઞાની’

અવન્તિકાનબહેનને થાય કે પોતે દીકરા-વહુને, ભાઈને, કેવા ટોણા મારતા, ’તમને પહેલા જેવો મારા પર પ્રેમ નથી, મને તો યાદ પણ નથી કરતા’ વગેરે કહીને રડવા બેસતાં. ઉંમર સાથે સ્નેહનાં સ્વરૂપો બદલાતા રહે જેનો સદગુણી સ્વીકાર કરી પ્રેમ આપતા રહે તો બમણો પાછો મળે.

સમય સમયનુ કામ કરતો ચાલતો રહે છે. દિવાળી સમયે બધાં મળવા આવેલા અને અવન્તિકાબહેનને બહાર જમવા લઈ ગયેલા. સુનીલ-સુમનને ખબર કે બાને પીઝા બહુ ભાવે છે તેથી ખેંચીને લઈ ગયેલા. મીનળ સાથે સામાન્ય વાતચીત કરેલી પણ બે જણા વચ્ચે દીવાલ ઉભી થઈ ગયેલી એ હજી ખસી નહોતી. અવન્તિકાબહેન પોતાને સમજાવવા પ્રયત્ન કરે કે, ’આમ તો સારી છે. મહેશ અને બાળકોને કેટલા સારી રીતે સંભાળે છે.’ પણ હજુ મન એને માફ કરવા તૈયાર નહોતું.

મીનળે પૂછેલું, “બા,તમને અંહી ગમે તો છે ને?”  …‘ખાલી વિવેક કરવા પૂછ્યું હશે.’  પોતાનો અહમ એ પ્રમાણે મીનળની કિંમત કરતાં રોકતો હતો.

બધા મૂકીને ગયા પછી લીલાબહેન કહે, “ભૂલકાઓ એની મમ્મી જેવાં મીઠાં છે.” એ સાંભળી અવન્તિકાબહેન મીનળને જુદી દ્રષ્ટિથી જોવા લાગ્યા. એમને થયું કે ઘરમાં આવી સારી વ્યક્તિ છે અને પોતે બહારનાનાં વખાણ કરતા થાકતા નહોતા.

”લીલાબહેન, એ ઘરમાં આવી ત્યારથી મેં જ એને બધું મારી રીતે શીખવાડ્યું. એમાં કાંઈ ફેર પડે તો મારો પિત્તો જાય.” અવન્તિકાબહેન પોતે જ પોતાની વાત સાંભળી સ્તબ્ધ થઈ ગયાં. નાની વહુ તરીકે સાસુના આવા શબ્દોને પોતે જુલમ માનતા એ કેમ ભૂલી ગયા?.

આ સાથે સરગમ સાથે થયેલ વાતચીત યાદ આવી. “મને ફૂલ સજાવટનો બહુ શોખ. ઘર સજાવટ તો મારી પસંદગી પ્રમાણે જ થાય. એક વખત મહેશ-મીનળ મને પૂછ્યા વગર ખુરશીઓ લઈ આવ્યા.મને જરાય ન ગમી. એની ખોડ ખાંપણ રોજ કહેતી.”

સરગમ કહે, ” મિસિસ.એન, તમે એ વિચાર કર્યો છે કે એ ઘર મીનળનું હતું કે તમારું! મીનળને એના શોખ મુજબ સજાવટ કરવાની ઇચ્છા નહીં હોય? મન મારીને તમારું માન જાળવ્યું હોય એનો અર્થ એવો કેમ કરી શકાય કે એને કોઈ ઉમંગ નહીં હોય?”

 પોતાનો બચાવ જરૂર કરેલો, “પણ મારી પસંદગી એટલી સરસ કે બધા વખાણ કરે.”

હવે યાદ આવે છે કે મહેશ ઘણીવાર વિરોધ કરે તો મારા કચવાટ પછી મીનળ જ કહે કે બા કહે એમ કરો. હવે એમને ખ્યાલ આવે છે કે, “બા કહે એમ કરો જેથી શાંતિ થાય.” અવન્તિકાબહેનને સમજાયું કે હું મારી મર્યાદા ન સમજુ તો કોઈકે તો પોતાનો આગ્રહ નિર્મૂળ કરવો જ રહ્યો. જુદા રહેતા દીકરાની વહુએ તો પહેલેથી જ એટલો ઠંડો સંબંધ રાખ્યો હતો કે એની પાસેથી કોઈ અપેક્ષા રાખી નહોતી. પ્રસંગે આવીને મળી જાય એટલે બસ પત્યુ. યાદ પણ નહોતું આવતું કે મોટાને ઘેર જમવા ક્યારે ગયા હતા!

બહારથી જનકભાઈનો મોટો અવાજ સંભળાયો. અવન્તિકાબહેને જઈને જોયું તો બાપ દીકરો બહારના બારણા પાસે ઊભાં ઊભાં ચર્ચા કરતા હતા. જનકભાઈ મોટેથી કહેતા હતા, “એવા કોઈ ખોટા ખર્ચા કરવાની જરૂર નથી, સાદાઈથી કરો. મેં કેટલી મહેનતથી બધું ભેગું કર્યું છે, ઈ તમારે ઉડાડવા માટે નથી.” દીકરો શરમાઈને એમને ધીમેથી બોલવા કહેતો હતો, પણ એ સાંભળે તો ને! અંતે, ધડ કરતુ બારણું બંધ કરીને બહાર નીકળી ગયો. જનકભાઈ ધુંઆફુંઆ થતાં પાછા ફર્યા, “સાવ બૈરી કહે એમ કર્યા કરશે.”

આ દ્રશ્ય જોઈને અવન્તિકાબહેન વિચાર કરતા પાછા ફર્યા. મીનળ જે ખરીદી કરીને લાવે એ વિષે પોતાને દર વખતે ‘આ તો સારુ નથી, પૈસા વેડફાઈ ગયા,’ વગેરે બોલવાનું હોય જ. મીનળ ખાસ કરીને ઘરમાં જરૂરી વસ્તુઓ લાવતી, તોય મનનો દ્વેષ વાણી દ્વારા આવતો. મનમાં થાય કે એ કમાય છે તેથી છૂટથી પૈસા વાપરે છે જયારે પોતાને દર વખત પતિની ‘હા’ થાય પછી જ કંઈક ખરીદી થતી. આખી જિંદગી પૈસા બાબત બીજાના અંકુશનો અનુભવ મીનળ તરફ દ્વેષભાવ લાવતો એ આજે સમજાય છે.

હવે નિવૃત્તિ નિવાસમાં આવ્યે અગિયાર મહિના થવા આવ્યા હતાં ત્યારે અવન્તિકાબહેનનુ મન હળવું થયું હતું અને મીનળને કાગળ લખવાની ઈચ્છા થઈ. એમણે લખ્યું કે, “પોતાના વિચારોને બીજા પર ઠોકી બેસાડવાના મારા સ્વભાવની સહૃદયી સરગમ સાથે વાતો કરતા જાણ થઈ. એ તો ક્યારનાં અમને છોડીને જતાં રહ્યાં છે પણ એના મીઠા ટૂંકા વચનો હજી મને સારે રસ્તે દોરે છે. ધર્મમાં પૂજાપાઠ વગેરે જરૂરી છે પણ એ જ ધર્મ છે એમ માનીને આખી જિંદગી જીવવી એ કેટલી મોટી ભૂલ છે! મારો ભગવાન મારા તેમજ સર્વેના હ્રદયમાં બેઠો છે એ કેમ ભૂલાય? આપણો પહેલો નિયમ કે હિંસા ન કરવી, એમાં સ્વાર્થી આગ્રહથી બીજાની લાગણી ન દુભાવવી એ પણ આવી જાય.

હું બહારના પાછળ દોડતી અને મારા ઘરની વ્યક્તિને ઓળખવાની દરકાર નહોતી કરતી. દીકરી! તું તો મારા ઘરની   લક્ષ્મી  છે એ વાતની આજે કબૂલાત કરું છું. ક્યારેક તારી માફી માંગવા જેટલી નમ્રતા પણ આવશે. જય શ્રીક્રૃષ્ણ.”

વળતો ઉમંગ ભર્યો જવાબ આવ્યો. “બા, હવે વરસ થવા આવ્યું. અમે તમને આવતા અઠવાડિયે લેવા આવશું.” આવવાના દિવસે અવન્તિકાબહેન ઉત્સાહથી એમની સુઘડ ઢબથી નવો સાડલો પહેરી રાહ જોતા હરતાં ફરતાં હતાં.

સુનીલ-સુમન દોડતાં આવી દાદીને વળગી પડ્યા. પાછળ મહેશ અને મીનળ પણ હસતાં ચહેરે આવ્યા. થોડી વારમાં મહેશ અને બાળકો પેસ્તનજીની સાથે બગીચો જોવા ગયા. મીનળ બોલી, ”બા! અમે તમને લેવા આવ્યા છીએ. મારી આટલાં વર્ષોમાં જે ભૂલચૂક થઈ હોય તે માફ કરજો.” અવન્તિકાબહેન મીનળની નમ્રતાથી દ્રવિત થઈ ગયા. “બેટા, ભૂલચૂક બધાની થાય, પણ એને સમજીને સુધારી શકીએ તો આપણી શાંતિ કાયમ રહે.” મીનળને સાસુની સમજ ભરી વાણી સાંભળી આશ્ચર્ય અને આનંદ થયાં.

મહેશ પાછો આવીને કહે, “ચાલો બેગ લઈ આવું.”

અવન્તિકાબહેન કહે, ”બેટા, અહીં બેસ. મારી વાત સાંભળ. મને હવે અહીં ગોઠી ગયું છે. પ્રસંગે મુંબઈ આવતી જતી રહીશ પણ હમણાં તો મારે અહીં રહેવું છે. મને એ વાતનો આનંદ છે કે મારે જરૂર પડશે ત્યારે દીકરા-વહુનું ઘર સદાય આવકાર આપશે. હું ગમે ત્યાં રહું, બસ આ સ્નેહનો તાંતણો જોડાયેલો રહે.”

મહેશ-મીનળ અને બાળકોએ આગ્રહ કર્યો પણ અવન્તિકાબહેને બાળકોની પરીક્ષા પછી આવશે એવું નક્કી કર્યું. બધાને ‘ફરી મળશું’ કહીને વિદાય કર્યા. ચહેરા પર સ્મિત સાથે નિવૃત્તિ નિવાસની પ્રવૃત્તિમાં જોડાવા અંદર જતાં જતાં ગાતાં હતાં.

“પ્રભુ મારીઆશા નહિવત કરજે,
પ્રભુ મારી અપેક્ષા નિર્મૂળ કરજે.
તો જાણે સરગમ સાથે સૂર પુરાવતી સંભળાઈ
”સુખી કરીને સુખી થવાની એક અજબ એ ચાવી,
જરી તરી નહીં કોઈ અપેક્ષા ‘સરયૂ’ સંસારીની.”
——-

સરયૂ પરીખ. saryuparikh@yahoo.com

ઈલા મહેતા

નીતરતી સાંજ.

નીતરતી સાંજ

આતુર આંખો રે મારી બારણે અથડાય,
   વાટે  વળોટે   વળી   દ્વારે   અફળાય.

ગાજવીજ   વર્ષા   ને  વંટોળો  આજ,
    કેમ  કરી આવે  મારા  મોંઘેરા  રાજ!

અરેથંભોને  વાયરા આગંતુક  આજ,
    રખે    આવે તમ  તાંડવને  કાજ.

મૌન મધુ ગીત  વિના  સંધ્યાનું સાજ,
   ઉત્સુક આંખોમાં  ઢળે  ઘનઘેરી  સાંજ.

વિખરાયાં વાદળાં  ને જાગી  રે  આશ,
    પલ્લવ  ને  પુષ્પોમાં  મીઠી   ભીનાશ.

ટપટપ ટીપાંથી હવે નીતરતી સાંજ,
    પિયુજીના પગરવનો આવે અવાજ.
—— સરયૂ પરીખ


પ્રીત ગુંજનઅને “દેશવિદેશ” માં પ્રકાશિત.
પ્રતિભાવઃ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૭. શબ્દોની પસંદગી અને ભાવનું નિરુપણ મઝાનું છે. ચિત્રાત્મકતા અને પ્રતિકાત્મકતા પણ ધ્યાન ખેંચે છે. જુઓ : આંખોનું અંદર-બહાર અથડાઈને વળી વળી પાછું બારણે આવવું; મૌન અને ગીત વગરનું સંધ્યાનું સાજ (વાદ્ય); ઉત્સુક આંખોમાં ઢળતી ‘ઘનઘેરી’ સાંજ(બહુ મઝાનો સમાસ -ઘન =સઘન અને વાદળ બંને અર્થો થાય ! એનાથી ઘેરાયલી !!) ‘સાજ’ અને ‘સાંજ’ શબ્દોનો વિનિયોગ માણો !! ઉપરાંત વાદળના વિખરાવા સાથે જાગતી આશાની પ્રતિકાત્મકતા; અને છેલ્લે તો આગળ કહ્યું તેમ કાવ્યના નાયકના આવવાના અવાજ સાથે કાવ્યની સફળતાનો સંકેત જ જાણે મળી જાય છે !! છેલ્લી બે પંક્તિઓમાં ‘હવે’ શબ્દની તાકાત જુઓ! એ શબ્દના આવવાથી છેલ્લી પંક્તિ આખા કાવ્યને એક નવું જ પરિમાણ આપી દે છે. સર્જકની આખા કાવ્ય દરમિયાનની ઝંખના ‘હવે’ શબ્દથી નીખરી ઊઠે છે…જુગલ
કિશોર.

ચિત્રઃ દિલીપ પરીખ… નીતરતી સાંજ. આ કાવ્યનું શિર્ષક છે અને એ જ પુસ્તકનું મથાળું છે.

નીતરતી સાંજ    Essence of Eve:   Saryu Parikh                                                                                

                  Paintings by    Dilip Parikh

સંમતિ લગ્ન. The Choice Marriage. Saryu D. Parikh

Love marriage is best, second comes the choice marriage – Where family suggests a proper candidate and after knowing each other well, they both choose to get married.

The Choice Marriage

He  was  a  good  catch;
kin arranged for a match.
My mother liked him better,
said love would come later.

I let him know my voice,
and then I made my choice.
He showed interest in me;
he and I became one, we.

The uphill journey started,
with the stranger by my side.
The seven steps in sky
 and future open wide. . .

The gentle bond together;
still each one on his own.
A strong shoulder to lean on,
as the dance of life goes on. 

The sweet sprinkles of smile
with graceful perseverance.
The hearts and home kept humming
through time and turbulence.

—— Saryu Parikh

સંમતિ લગ્ન

પસંદ પરમાણ એમ માએ કહ્યું,
  ને  વળી કીધું  કે પ્રેમ પછી આવશે;
જઈ વેલી વિંટાઈ  ગઈ વૃક્ષને…

વચનો આપ્યાં ને બન્યાં જીવન સંગાથી.
છાવરે  છે વર્ષા ને વાતા વંટોળથી;
પાંગરે રે કૂંપળ પ્રથમ પ્રેમથી.

સુકોમળ કમળપત્ર પોયણીના નેહની,
સૌને અર્પે એ છાયા સુસ્નેહની,
ગહેરી ગંભીર મલય બેલડી.

પાનખર ગઈ, ગઈ કેટલી વસંત પણ,
 મેળે સંભાળે વિપદાની હેલ પણ,
પર્ણ પુષ્પ વચનોને અર્પણ.

બેમાંથી એક બને વિશ્વાસે વ્હાલ વધે;
ઉત્તરોત્તર અંતરપટ રમ્ય, ૠજુ, સુક્ષ્મ બને;
સંમતિનો લગ્નદીપ પ્રણય લય પ્રસારે.
———Saryu Parikh. સરયૂ પરીખ 512-712-5170 landline

 https://saryu.wordpress.comAmazon.com: Saryu Parikh: Books

painting by Dilip

ચિત્ર…પદ્મશ્રી જ્યોતિ ભટ્ટ. કાવ્ય…સરયૂ પરીખ

Mr. Jyoti Bhatt

૧. ભુલભુલામણી

ઉરે આનંદ ને આરતની ઝૂલે લાગણી
સખા, ભરતી ને ઓટની ભુલભુલામણી

વિમલ વાયે વસંતના  રસિક વાયરા
તારી ચિઠ્ઠી આવે, લાવે મિલન વાયદા
તેમાં રાચી નાચીને જોઈ છબી નિર્મળા
અહો! વિખરાઈ વેરાયા વિરહ વાદળા

મીઠી તનમાં ધ્રુજારી ને શીતળ પવન
જલે ચિતવનમાં ઉષ્માની ભીની અગન
પીળા પત્તાની  કોરણે સ્તંભિત સ્તવન
જોઉં કૌતુક, એક કુંજ કળી ગાયે કવન

ધીમાં ધીમાં રે ગાન કહે આવે મે’માન
તાર સપ્તક ગોરંભી દે અલબેલી તાન
સ્મિત  કુસુમો પરોસે અનેરી પહેચાન
ના  રોકું ટોકુ  દિલે ધડકન અભિયાન

રચી સ્વપ્નિલ રંજન, હું આંજુ  અંજન  
અર્ધચેતન સંધાન તોયે તૃપ્ત મારું મન
                —-      સરયૂ પરીખ

પરિસ્થિતિ, અચોક્કસ પણ આશાસ્પદ.
મનની સંતુલિત અવસ્થા. અધૂરપમાં પણ તૃપ્તિ.

Mr. Jyoti Bhatt

૨. હૈયામાં હામ

સ્નેહ સરવરમાં આછો નિશ્વાસ, આર્ત દેહલીએ વિલો વિશ્વાસ.
    આજ  મનડામાં  હિમાળો  શ્વાસ, ચહે  દિલડું  હૂંફાળો ઉશ્વાસ.
સખી! હૈયુ બળે ને હામ ઓગળે.

કેમ માપું મારા હેતની તનાળ, મારા કોઠાની હૈયા  વરાળ!
   ભલો મોર્યો’તો આંબાનો કોર, ઝાંય લાગી તે શ્યામળી કરાળ.
સખી! હૈયુ બળે ને હામ ઓગળે.

મેં તો કૂવો ઉલેચી કુસુમે ભર્યો, તપ્ત તોરણ તાડપને નીરે ઝર્યો.
   બંધ મુઠ્ઠીમાં  બાંધ્યો પરપોટો,  હાથ ખોલું  ને તારો  બની સર્યો.
સખી! હૈયુ બળે ને હામ ઓગળે.

ગ્રહણ આવ્યું હતું ને સરી ગયું, ઘડીક આવીને કાળજ કોરી ગયું.
   કરમ કુંડળીમાં કરતું’ગ્યું ભાત, આજ આતમમાં ઊજળું  પ્રભાત.
સખી! હૈયું હેલે ને હામ ઝળહળે.
——  સરયૂ પરીખ

કંઈક ખોવાયાની નિરાશા પછી અંતરમંથન અને સ્વાર્થી ઈચ્છાઓને તજી,
ફરી હિંમત જાગૄત કર્યાનો હરખ.         તનાળ=સાંકળ   કરાળ=ભયજનક

Mr. Jyoti Bhatt

૩. મલ્હાર

મેહુલા ને અવનીની અવનવી પ્રીત,
માદક ને મંજુલ, ગવન ગોષ્ઠિની રીત.

કળીઓને થાય હવે ખીલું સજી સાજ,
મારો મેહ આવ્યો લઈ મોતીનો તાજ.

ચાતક બપૈયાની ઉંચી રે ચાંચ,
સંતોષે ટીપાથી અંતરની પ્યાસ.

કણ કણ માટીને મળી એક એક ધાર,
ઓતપ્રોત અંકિત અનોખી રસ ધાર.

મીઠો તલસાટ સહે મેહુલાનો માર,
ધરતી દિલ ભરતી થનગનતી દઈ તાલ.

મને એમ લાગે તું મારો મેઘ રાજ,
સૂની સૂની તુજ વિણ તું આવ્યો મારે કાજ.

મારો મન મોરલો નાચે થનકાર,
જ્યારે તું આવે હું સુણતી મલ્હાર.
       —— સરયૂ પરીખ

     A link about Jyotibhai Bhatt.  

પ્રિય સરયૂ બેન, તમારા કાવ્ય મળ્યા છે. પહેલા કાવ્ય નું શીર્ષક તથા છેલ્લું કાવ્ય વાંચતાં વેળા પહેલા તો એમ થયું કે મારા એક ચિત્રમાં મેં દર્શાવેલ ભૂલ ભૂલામણી તથા મોરલા ની યાદ આપતા સ્વસ્તિક જોઈને તમે એ કાવ્યો લખ્યા હશે. મારું આ wishful thinking પણ તમે સૂચવેલી ભૂલભુલામણીનું જ પરિણામ હશે ને ? કુશળ હશો. જ્યોતિ.

https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/plumage/the-guilds-glorious-odyssey-and-jyoti-bhatt/

 

Covered up…Aarika Gowda. “Not Without Ammi” Saryu Parikh

a poem by our great niece, Aarika Gowda.13yrs.

Covered up

Secrets of sand covered up by the sea
Footprints of man taken away by he

Seaweed washing up to shore
Every other wave bringing more

Boats of fishermen
Dance away by then

And sing- songs of birds
Get translated to words

The horizon up ahead
Sometimes miss-read

For it doesn’t end there
Nor is it a never ending stare

But on the other side
Is a smile so wide

But that you can’t see
For it’s covered up by he

If only we could look beyond
What’s covered up by the sea
—-

Ammi told me that Neha wanted her to attend her Dance performance. This story is based on that sentence,

Not Without Ammi…                               Saryu Parikh

 “Ammi! After five weeks I have my final dance recital, ‘Aarangetram.’  Mummy and daddy have booked a big auditorium. I am so excited. I will tell you all about it, but I have to run now.” Neha kissed her grandmother, as every day she did, and ran out flying through the door. The grandmother’s eyes followed her with a big smile on her face.

 The granny had been around when Neha and her brother were growing up. But that was several years ago when granny was quick on her feet. Nowadays, she was observing from her bed and wondering at times, “Why has Neha not come home yet?” or “Why is Neha so quiet?” “Did she eat?” Granny might not necessarily get replies, but she can’t help it…as it was her second nature. But this busy teenager hardly ever forgets to stop in Ammi’s room before leaving the house.

When Neha was six years old, she told her grandmother, “Ammi, my mom will take me to a dance class. But you know that I know how to dance — why do I have to go?” Ammi smiled and said, “Yes, my Dolly knows how to dance, but to be the best, you have to learn more, right?” With a sweet but serious face, Neha said, “OK, I will go.”

Neha had seen that whenever there was any talk about music, painting, or dance, her grandmother’s face lit up. So, to involve Ammi in interesting conversation, Neha used to start up with those subjects.  

When Neha was eleven years old, her brother and her parents moved into their new house not too far from their grandparents’ home. Granny declined the invitation to move in with them, saying, “I am used to this place.”

It had been only a few days since their move. One late afternoon, Granny was thinking, “Neha must be home from school and alone. I hope she eats some good snacks.” The phone rang and Neha was at the other end, panicking. She said, “Ammi, a few weirdly dressed women are banging on the door and are asking for gift money as we have moved into this new home. They are loud and laughing amongst themselves.”

Ammi said, “Dear! Don’t be afraid. It is a traditional ritual for them. Keep the door closed and just tell them to come some other day. I am coming right over there.”  After that scary incident, without much convincing, the grandparents moved in with them.

Granny was a loving witness to all of Neha’s artistic and scholastic achievements. In her success she would run into Granny’s open arms and in her failure, Neha would wipe her tears with Ammi’s sari-pallu. But a teenager’s life gets entangled in many complications. At times they get lost while trying to find their own identity. The wisdom or advice of elders seems boring. These are natural steps of the growing process, and wisdom has to give room for that independence to flow freely.

Grandmother had to go and spend a few years in America. When she returned to live with Neha, she had matured into a confident, beautiful young girl. She was involved in several exciting activities. Still, she had sweet relations with her grandmother but had very little time or need for granny. Grandmother used to think, “Everything turns with time. She doesn’t love me as much.”  Time flew, and the world went around while Granny kept on watching.

Unfortunately, grandmother fell and was bedridden for a long time. When Neha was planning her recital, Granny was in her wheelchair. Ammi was observing the preparations from her bed or from her wheelchair. The right dresses and jewelry were chosen for Neha. About two hundred people were invited to attend the dance program.

Ammi was thinking, “I cannot go; it will look odd to go in the wheelchair. I am not needed.”

Only two days were left before the function. The family was sitting together after dinner. All of a sudden, Neha asked, “Ammi! Which silk sari are you going to wear?”

Granny was startled. “Where? Oh no, I will stay home, that will be alright. There will be Neha’s friends and other elders of the family. It will be fine.” The family members started to try to convince her to attend the dance.  

 Neha had a determined look on her face. She said, “OK, if you don’t want to come, I will not dance. Not without Ammi.”

Granny’s eyes filled up with tears. That one kind sentence touched her heart. Her moist eyes and smile gave consent to her little granddaughter.

Ammi’s wheelchair was set in the front row. The dance recital was well-received. Neha graciously accepted the adoration. She looked at her smiling and clapping granny and ran down from the stage to share her joy. 

Age and time can create distance between generations, but the bridge of love remains unbroken.
                                                                                    ———
comment:  Our respected brother, Kiritbhai Parikh wrote; SIMPLY BEAUTIFUL….VERY EMOTIONAL AND TOUCHING…I STILL WILL NEED TO TAKE A REBIRTH TO EXPRESS MY EMOTIONS IN SUCH A CONCISE AND FREE FLOWING LANGUAGE. AS FOR ME, (FOR THE STILL ACTIVE & ALIVE CHILD WITHIN ME), YOU MADE IT CRY LIKE A BABY BY REVIVING MY MEMORIES OF THAT LOVING MOTHER.  WRITE, WRITE AND WRITE….  WITH ADMIRATION, KKP

saryuparikh@yahoo.com



Life and Death. જીવન – મૃત્યુ. Saryu Parikh

જીવન – મૃત્યુ
રૂઠતી  પળોને સમેટતી  હું   શ્વાસમાં,
સૂખા દીવામાં સુખવાટ વણી બેઠી છું.
ઘૂઘવતા  સાગરમાં  નાનીશી  નાવમાં,
હળવા  હલેસાથી હામ ધરી  બેઠી  છું.

ઓચિંતા ભમરાતી  ડમરીની   દોડમાં,
રજકણ  બની અંક આકાશે  ઊઠી છું.
અંજળના આંસુથી આંખોની આહમાં,
કરુણાનું   કાજળ લગાવીને  બેઠી  છું.

ઉરના સન્નાટામાં લાગણીના ગીતમાં,
ઝીણા ઝણકારને વધાવીને  બેઠી  છું.
નક્કી એ આવશે પણ ટાળેલા વાયદા,
ક્યારનીયે મુજને શણગારીને બેઠી  છું.

સરી રહ્યો સથવારો મમતાના મેળામાં,
આજે  અજાણી, પરાઈ બની બેઠી  છું.
જીવન પ્રયાણમાં ને  મંગલ  માહોલમાં,
હંસ જાય ચાલ્યો, પિંજર થઈ બેઠી  છું.
    ——

પ્રતિભાવઃ સરયૂબેન, સુંદર આત્મલક્ષી કવન રચી ને અમારા સૌનાં આપ માર્ગદર્શક બની રહ્યા છો…સલામ તમાkરા કવિ કર્મને…વિજય શાહ.

Life and Death
I am trying to gather failing moments in my breath,
Trying to light the candle in the holy cup of my life.
In a large ocean I’m sailing in a dinky boat,
holding on to my courage with the simple oars.

In the sudden gust of wind,
I have risen up to the sky.
The pain of the unfortunate tears in my eyes,
 I’m soothing them with compassion-kohl.

In the stillness of my heart, the song of my feelings,
welcomes the gentle sound.
Would he come to take me away or not!
I have adorned myself for a long while.

My fanfair world is slipping away,
I’m sitting here like a stranger.
I’m leaving forever in this somber celebration,
My soul flies away and my cage is left behind.
——-

At the door of death, one wonders – will it come today or not. The preparation is made to meet the Maker. Our own relatives seem strangers. The pain of leaving, the anxiety of meeting and then the final departure.

——

શબ્દોના અર્થ
સરી પડ્યા,
ખરી પડયા
અનુભવો
અને
સ્મૃતિઓના આકારો.
“છે “વ્યાપેલું
“નથી નથી “માં;
શાન્ત સ્તબ્ધ સરોવર
પામે સ્વયંને
સર્વ રૂપોમાં.

હરીશ દાસાણી.
2022.જુલાઈ 26

હરીશ દાસાણી.

A Friend…Saryu. Good Vibes…Veena Damle. Help me Heal. Saryu

                                                                 
A Friend in Frustration

In my gloom and doom, a message pops up,
“How was your day?”
With that one line the tedium is shaken,
I turn up the light getting rid of the dark.

I share with my friend a few funny quips
still tinged by my grief and grievance.
My friend sends her love, with rays of courage,
 Her poise and praise make me pause and rethink. 

Simple sweet zest and a few kind words,
 turn my world quite easily around.
“What about the day?” “Oh, it wasn’t so bad”
I bid her goodnight with a lingering smile…
——– Saryu Parikh

Good Vibes
Not my usual self today, 
A sinus infection they say. 
Fever and chills have put me to bed 
No energy, appetite, nothing read. 

Listlessly I open my mail 
Scrolling through the junk, I fail 
To see it at first, but then  
The subject catches my eye, when 

Good vibes it says, and suddenly alert 
I click on it at once. Words I read convert 
To feelings of warmth and pleasure .
I smile, the fever dissipates; A treasure, 

Those words. The yarn of healing 
Has begun to wind;  
Compassionate and kind. 
A few words, a lovely poem 
A friend’s good wishes, healing power. 

Will call you shortly.
Veena Damle
When I sent Good Vibes to Veena, a poem from her…
——-

Help me Heal

This melting sky makes me cry,
O’ my beloved! In rain I’m dry.

My tears of joy and peace of my soul,
  Haven’t come back since you’re gone.

The birds sing soft, hide in the loft,
Melodies of love shyly moan.

Why this way, my heart just aches?
My fluttering feelings, I can’t catch.

I open my door and stare your way,
You come and stay, don’t stay at bay.

I can’t understand the flair of my mind,
This world around is not so kind.

I long to be yours and share my bliss,
Our hearts will heal with a sweet little kiss.
                  ——  Saryu Parikh

DKP

અપેક્ષા…Saryu

અપેક્ષાએક ડગલું  આગળ

 અપેક્ષા,  સુશીલા,  સુમતિ,  સંતોષ,
 ચાર    સહેલીમાં   એક    રસદોષ,
આગવી  અપેક્ષાની   જીદ  હરદમ,
આગળ  એ  ચાલે,  ગર્વીલે કદમ!

સુમતિ  સુશીલાનો  સીધો  સહકાર,
સુખી સંતોષીનો મીઠો આચાર.
આશા ત્યાં આવીને લાવી વિચાર,
ક્યાં છે મેં ઈચ્છેલું! છે કંઈ  દરકાર?”

સર્વે આપ્યું રે જતન, કાળજીની કોર,
પણ, નાનીશી નખલીમાં અટક્યો છે દોર.
સુજ્ઞા સંતોષીનું ચાલ્યું ના જોર,
મતલબી અપેક્ષા દોડી છે મોર.

    સુમતિ ને શુશીલા ઝાલે રે હાથ,

સંતોષી   ચાલે   અપેક્ષાની    સાથ.
હસી મળી  રોજ  કરે ઈચ્છા  કમજોર,
  ચારે સાહેલીઓની  દોસ્તી કંઈ  ઓર.
——

ચાર પ્રકૃત્તિજન્ય લાગણીઓ એક્મેક સાથે કેવી સંકળાયેલ છે. સર્વ આપ્યું હોય તોય નાની વસ્તુ મળતા મન ખાટું થયું હોય.
આશાઅપેક્ષા પર સુમતિ અને સમજણ કઈ રીતે લગામ રાખી શકે તેની મજાની વાત.

comment: wonderful … wonderful … wording/imagination. Saryuben, thank you. Anand Rao.

Mom-in-Law.

Sushila Krishnkant Parikh. Saryu coming to the USA. 10/1969
My personal experience. At our first meeting; Ammi put her hand on my shoulder and said, “I choose you.” From that moment to the end…there was love and more love between us.

Mother-In-Law
A half-moon smile through the half-opened door,
On the other side was me, met the in-law enemies.

I showed off smart, but was shaking in my heart.
I could deal with the rest but his mom was a test.

She hugged me with caution; I felt her emotion.
Her few funny words said  where he belonged.

She was trying her best to share her cozy nest,
To cope with the man she still sees like a child.

I rendered my respect, a mom-in-law would expect,
Many moons by her side, we put the flaws aside.

The circle of siblings had very warm feelings, 
The winsome sound in us humming all around.

Open heart, open mind, give and take to remind,
Best of all, his gentle mom loved me like her own.
——-

This relationship can grow deeply reach, if there is essence of respect and patience. Comment: Saryuji, congratulations for all the efforts you have put in to enjoy the self…the creations will die out some day…but the efforts placed to evoke the self from within will travel a long in the journey of life. You are blossoming in this art of expressing self with the medium of poetical words…Wish you a still higher achievement in this field.            
 KIRITBHAI PARIKH. (Our respected older brother and Guru)
———–

સાસુ
અરમાનોના  આંગણથી  હવે  પાછી  નહીં ફરવાની,
અષ્ટકોણના  અંજળમાં   હું  ત્રિકોણ   થઈ  તરવાની.

પ્રેમળ માતા દ્વારે  ઉભી,  ચિંતિત  નવલ  નીરખતી,
” લાગે  છે  તો સારી,  રાણી   નિવડે   વખાણવાની”.

ગરવે   ગુંથ્યા   માળામાં    નવનીતને   નોતરવાને,
અંગ  અંતરના  અંકુરને  ફરી  શીખતી  ઓળખવાને.

મારા   મીતવાની   માતા  છે, અતૂટ  રય   સમજીને,
એકબીજાના  અવગુણોને    હસતાં   મૂક્યા    તજીને .

મારો   પ્યાર   મળે   માતાને,  એનો  ઝરમર  વરસે,
ઉષ્માની આ અવળી ધારા  અવલ અકલ્પિત વરસે.

સંબંધોના   શ્રાવણમાં   સાસુ,  માં   બની    ભીંજેલી,
અરધે   રસ્તે   હાથ   મીલાવી  આવી  સાથ  મળેલી .

યાદ    કરૂં    એની    માતાને   માન   પ્રેમ    સંતોષે,
વહુ   દીકરી   સાસુ   માતાની    મનોમંજરી    મહેકે.
———— સરયૂ પરીખ



Painting by Dilip Parikh


Mystirious life. painting by Dilip Parikh.May/2022

છત્રીની છાંવમાં. Under an Umbrella. Saryu

Ava

છત્રીની છાંવમાં

ઝરઝરતી ઝીણીંઝીણીં બુંદો વરસાદની, કરતી કોશિશ રે ભીંજાવવા.
સૂરજના તેજ સમા પીળા આ પાંદડા, વેર્યાં પગથીને ઉજાળવાં.
જે મહીં મહીં હૈયામાં ભીની, રહી કોરી એ છત્રીની છાંવમાં.

ઊડતી ઊડતી ઓરે આવે ને જાય, જાણે ફરફરતી લટ પવન પાંખમાં.
કોમળ ને કમળ સમા હાથોના પાત્રમાં, મુઠ્ઠીમાં બુંદો છુપાવતી.
છબછબીયાં પાણીમાં ઘૂમતી એ ઘેલી, ને ખીલી ખીલી છત્રીની છાંવમાં.

સૂર્ય તેજ સંતાયે આભ છત્રછાંયામાં,
એમ છૂપી છત્રીની છાંવમાં.
સોનપરી છત્રીની છાંવમાં.

Under an Umbrella

The gentle rain and the drip-drip drops,
The giddy gold leaves on a yellow backdrop.
My heart is wet, but I stay dry,
Amused under an umbrella.

They float and flip from the sky to the land,
Linger luckily on shimmering sand.
My carefree chase in the misty maze,
Enchanted under an umbrella.

I sail and slip through a prairie land,
Where butterflies flutter in fairyland.
The sweet relation of rain and shine,
Cheered under an umbrella.

The dance of drizzle in playful swirl,
I spread my hand to catch the pearl.
I open my eyes to gaze at the sky,
Dazzled under an umbrella.
——

Choice Marriage

The Choice Marriage

He  was  a  good  catch; kin arranged for a match.
My mother liked him better, said love would come later.

I let him know my voice and then I made my choice.
He showed interest in me; he and I became one, we.

The uphill journey started, with the stranger by my side.
The seven steps in sky and future open wide. . .

The gentle bond together; still each one on his own.
A strong shoulder to lean on, as the dance of life goes on.

The sweet sprinkles of smile with graceful perseverance,
Kept hearts n’ home humming through time and turbulence.

May/19/1969 Saryu-Dilip
——————————————————————————

A Joyful Kiss

I wipe my tears and take a step outside,
The joy and zeal are springing within.
Opening the doors of earth and sky,
a bright ray of hope is shining within.

I feel the presence of celestial sphere,
My mind is not anxious with any expectation.
There is no chain of anger or agitation,
No pulsating pain when I sit in meditation.

Touching my wings, the wind is blowing,
The monsoon rain leaves me soaking,
But warmly beautifies my body, my being,
My beloved comes, our paths crisscrossing.
——-

Comment:   Dear Saryu, You are amazing, all the poems are so wonderful and touching. Keep it up. Dilhar Gohel

Upon Her Loss…

What do I say when you stand alone,
Forever and final, saying, “So long.”
What do I say when he wanted to stay,
But death did come to take him away…!

What do I say when you can’t hold hands,
Your life-long trip, abruptly ends?
What do I say when tears don’t flow,
Dark inside, the lights don’t glow…?

What do I say when you are so sad,
I sit so far, just feeling so bad?
The flow of grief will slowly subside,
We all are here to stand beside….                                       
                             ——    To a dear friend

રક્ષા ભટ્ટ્ની સફર. પાલીતાણા

અગિયારમી સદીની અનન્ય સોગાદ,પાલીતાણાના જૈન મંદિરો:

          ‘City of temples’ તરીકે અસંખ્ય પરદેશીઓને સમગ્ર વિશ્વમાંથી ખેંચી લાવતા પાલીતાણા ગામ સુધી ભાવનગરથી માત્ર પંચાવન કિલો મીટરની stone throwing road tripથી પહોંચી જવાય.શેત્રુંજય પર્વત પર અગિયારમી સદી આસપાસ બંધાયેલા જૈન મંદિર સમૂહોને લીધે સૌરાષ્ટનું આ પાલીતાણા ગામ બારેમાસ યાત્રાળુઓ,સ્થાપત્યનો અભ્યાસ કરતાં અભ્યાસીઓ અને જૈનધર્મના કુલ ચોવીસ તીર્થંકરોના સત્વથી સભર રહેતું હોય છે.
     આણંદજી-કલ્યાણજી ટ્રસ્ટ કહે છે કે વર્ષ ૨૦૧૦માં કુલ ચાર લાખ યાત્રાળુઓ શેત્રુંજય પર્વત પર,કુલ નવ ઝૂમખામાં પથરાયેલા,આઠસો-હજાર મંદિરોની યાત્રાએ આવ્યા હતા.આ જાણીને આપણને એવું લાગે કે સતત ચાલતી આવી યાત્રાઓના પ્રવાહો જૈનીઝમની શ્વેતાંબર પરંપરાના આ પવિત્ર યાત્રાધામની ફરફરતી ધજા-પતાકાને અખંડ રાખે છે.
          આપણે પણ આ અખંડ ચાલતી યાત્રાના પ્રવાહમાં ભળવું હોય તો શિયાળો ઉત્તમ રહે.શિયાળામાં જઈએ તો શિયાળાની ખુશનુમા ઋતુએ બપોર પોતાનો તડકો વેરતી મંદિર પરિસરમાં છવાયેલી દેખાય અને ઘુમ્મટો,ઘંટો અને સ્તંભો પરથી ઉતરતા તડકા-છાયા હજારેક વર્ષો પહેલાના શાસન,શાસકો,સ્થળ-કાળ,સ્થપતિની કલા-કારીગરી અને કુશળતાને લઈને સ્થિર થયેલા દેખાય.આવી સ્થિર થયેલી ક્ષણોને અવલોકી,વાંચી અને કેપ્ચર કરીએ ત્યારે બપોરના તડકાના  ઝળાંઝળાં ફોરગ્રાઉન્ડ પાછળ ઋતુઓની જાહોજલાલી જીલીને સમૃધ્ધ થયેલા ઘુમ્મટો જોવા મળે અને જોવા મળે એ ઘુમ્મટો નીચે સચવાયેલો સમય અને શ્રધ્ધા પણ.આવું મિલન સ્થળ-કાળને અતિક્રમી આપણા અંતર-મનને અડે અને ધીમા સ્વરે કહે કે પ્રાચીન મંદિરો અને મંદિર સમૂહો શ્રધ્ધાના એવા સ્તંભો છે જેના પર આપણા હિન્દુસ્તાનની સમૃદ્ધિનો સુવર્ણકાળ સચવાયેલો છે.એ સાચવણ માત્ર પસાર થયેલા સમયની જ નહિ પરંતુ તે સાથે સાથે તે સાચવણી આપણી સંસ્કૃતિની,સભ્યતાની અને અતુલ્ય વારસાની પણ ખરી….

રક્ષા ભટ્ટ (૨૬-૪-૨૨)મંગળવાર
#आजादिकाअमृतमहोत्सव

Happens and Angel in Me…Saryu

Happens

Bad things happen for some good reason,
Rumble and roar may bring good season.

When half sun hangs in a cradle of cloud,
The dribbling drops give tickling pleasure.

The scolding reproach makes you stronger,
Teaches to be  kind with keens or strangers.

A push out of place, a shove of rejection,
Forces you to go in a total new direction.

It’s a sign in disguise inspired by Creator,
A chance to explore some magical options.

A  seed under dirt and man  under  hurt,
Sprouts, germinates, beyond expectation.
——–

Saryu Parikh. www.saryu.wordpress.com

Angel in Me

I spread my arms,
     And there shall be flowers!
 I  flip my wings,
     And  there shall be spring.
I open my eyes,
                     And  there shall be light.                    
                    I open  my mind                  
           And  people  are  kind.            
   I share my bread,
    And  there shall be peace.
——-
Saryu Parikh

મામા અહીં નથી.

મામા અહીં નથી.

ભાઈ-બહેન મા વગરના ઉછરેલા, તેથી મોટાભાઈ તરીકે, મારા મામા કવિ નાથાલાલ દવેને, તેમની નાની બહેન, મારા બા ભાગીરથી પર વિશેષ સ્નેહ હતો. ભાવનગરમાં અમારાં બન્ને પરિવાર વચ્ચે ગહેરો સંબંધ રહેલો. નાથાલાલ દવેનું ગરવું વ્યક્તિત્વ અને કાવ્યોની રસભરી રજુઆત કરવાની શૈલીથી ઘણા લોકપ્રિય હતા. નિવૃત્ત થયા પછી પણ ઘણા પ્રવૃત્ત રહેતા. મારા ભાઈ મુનિભાઈ નાનપણથી કવિતા લખતા અને નાથુમામા સાથે લાગણીભરી નિકટતા હતી.

મુનિભાઈ વડોદરામાં સ્થાયી થયા અને હું અમેરિકા આવી ગયેલી તેથી ભાવનગરમાં એકલા રહેતા મારા બાને મામાની ઘણી હુંફ રહેતી. એ સમયે મામાની ઉંમર ૭૮ની હતી અને ભૂલી જવાની બિમારી શરૂ થઈ. ઘણી વાર રસ્તો ભૂલી જાય વગેરે અનેક તકલિફો શરૂ થઈ હતી. બાને ઘરે, દિવસના એક કે બે વખત આવે. બા દુધનો પ્યાલો આપે તે પીવે. ક્યારેક ફરી આવે, અને કહે કે, “ભાગુબેન દુધ?” બા કહે “ભાઈ, તમે પી લીધું.” “ભલે,” કહીને ઘેર જતા રહે.

૧૯૯૩માં બાનું વડોદરામાં અવસાન થયું. અમેરિકા પાછા ફરવાનું હતું તેથી હું ભાવનગર મામા અને બીજા સગાને મળવા ગઈ હતી. મામા એવા જ શાંત અને ગૌરવવંતા દેખાતા હતા, પણ મને જોઈને અજાણ્યા સાથે વાત કરતા હોય તેમ વાત કરી. મારા એ મામા જે, હું અમેરિકાથી આવું કે વહેલી સવારમાં પહેલા મળવા આવી પંહોચ્યા હોય, કે ગરમ જલેબી અને ગાંઠીયા લઈને આવીને અનેક વખત મને આશ્ચર્યાનંદમાં મૂકી દેતા…એ મામાને મારી ઓળખ આપવી…! આંખો સહેજે ભરાઈ આવી.

અઠવાડિયા પછી મુનિભાઈ ભાવનગર ગયા અને બા ભાગીરથીબહેનના માનમાં બેસણું હતું. મામા મુનિભાઈની બાજુમાં નિર્લેપ ભાવે બેઠા હતા અને લોકો પોતાની બહેનને શ્રધ્ધાંજલિ આપી રહ્યા છે તે જાણ ન હતી. બાની યાદમાં મુનિભાઈનું દિલ વ્યાકુળ હતું અને તેને મામાના ખભા પર માથું ઢાળી રડવું હતું. પણ બાજુમાં નજર કરી તો ત્યાં એક ખોવાયેલા સજ્જન બેઠા હતા. મુનિભાઈનું હ્રદય કરૂણતાથી તડપી ઊઠ્યું…“મારા મામા અહીં નથી.”

ત્યારબાદ, ત્રણ મહિનામાં મામા કવિ નાથાલાલ દવે પરલોકમાં કવિતા લખવા ચાલ્યા ગયા.

——-  સરયૂ પરીખ.

comments: Beautiful….just the right words….Munibhai.
             Beautifully written. I got emotional. Regards. Bakul D. Vyas

હવામાં આજ

હવામાં  આજ  વહે  છે  ધરતી  કેરી  ખુશખુશાલી,
મોડી રાતે મેઘ વિખાયો ભાર હૈયાનો કીધો ખાલી – હવામાં.

ઝાકળબિંદુ પાને પાને તૂર્ણે તૂર્ણે ઝબકે જાણે
રાતે રંગીન નિહારિકા ધરતીખોળે વરસી ચાલી – હવામાં.

રમતાં વાદળ ગિરિશિખરે મધુર નાની સરિત સરે
દૂર દિગંતે અધિર એનો પ્રીતમ ઊભો વાટ નિહાળી – હવામાં.

રવિ તો રેલે ન્યારા સોનેરી સૂરની ધારા,
વિશાળે ગગનગોખે જાય ગૂંથાતી કિરણ જાળી – હવામાં.

મન તો જાણે જુઈની લતા ડોલે, બોલે સુખની કથા,
  આજ ઉમંગે નવસુગંધે ઝૂલે એ તો ફૂલીફાલી – હવામાં.
                            
                                ——    કવિ નાથાલાલ દવે

https://aapnuaangnu.com/2022/05/05/mama-ahi-nathi-article-saryu-parikh/

Spark of Light…Saryu

Spark of Light

In a windowless room with a dull grey hue,
 as told the way I remained subdued.
Just bury my head in the systemic sand
and follow the path of traditional trend.

Didn’t dare to even look around!
Never to hear soft stimulating sound!
No sign of hope, no star seemed bright,
I simply succumbed to my routine life.

One day, somehow… a flicker divine,
I’m surprised, awakened, glowing inside.
That moment a spark entered my heart,
my soul was touched with sparkling light.

First, my mind needed to rise,
to feel true freedom and ease of life.
I found the hidden source of force,
amazed to see the kindness in folks.

The soul stays suppressed until Insight ignites,
No one could help ’til I yearned to fight.
——-
Just reread your captivating poem, Saryu.  It captures the essence of the “Now I get it!” idea!  (Insight breaks through)!… Claire Wesloh

એક વાર અજવાળું

અંધારી કોટડીમાં રોજીંદી આવજા, કેછે કે આમ જ જીવાય,
આથમેલા તેજમાં, રૂંધેલી રૂહમાં, આમ જ આપત્તિ સહેવાય.

ડરથી ઓસરતા આશાના રંગને ઓળખવા પાપણ ઉંચકાય,
ઘેરા અજ્ઞાનના અંધારા આભમાં, ક્યાંયે  ના તારક દેખાય.

ઓચિંતા એક દિન ફરફરતી કોરથી ચમકારો આવી દેખાય,
 
નિર્મળ ઉજાસ સખી આવો રે હોય! સૌમ્યતા આને કહેવાય!

સાતત્ય  યજ્ઞમાં  અંતર પ્રકાશ અને ઉર્જાનું આવાહન થાય
 
આતમ જાગીરના  તાળા ખૂલે, જો  એકવાર અજવાળું થાય.

અંતરમાં અજવાળું થાતાની સાથમાં ધૂળમાં ય મોતી કળાય,
ચેતનની ચાવીથી  આળસ  ઊડે પછી  કર્મોની  કેડી દેખાય.

જાગેલું  મન, જાણે ખીલ્યું  સુમન, સ્નેહની સુગંધ ધરી જાય,
રૂઢીની રુક્ષતાની રાખને નકારીને  મુક્તિના વનમાં લહેરાય.
———-

પ્રતિભાવઃ Saryuben, I am always very jealous of poets – male or female. Why are they so gifted with word arrangements!! Look at these words filled with deep meaning….
રૂઢીની રુક્ષતાની રાખને નકારીને… Anand Rao Lingayat.

Devika Dhruv: ખૂબ જ સરસ કાવ્ય બન્યું છે. વિષયનું સાતત્ય પણ સુંદર ક્રમબધ્ધ રીતે ગતિશીલ અનુભવાયું છે. શબ્દો અર્થસભર અને સ્પર્શે તેવી રીતે ગૂંથાયા છે. ગમ્યું. ‘વેબગુર્જરી’ માટે રાખું ને?

May like to read again.

https://davdanuangnu.wordpress.com/category/સરયૂ-પરીખ

Smile Again. હસી ફરી

Smile Again

             I saw her in the early evening light, waiting at the corner store. Her head was covered with the head band, or hijab.  I pulled up near her in my car, and we greeted each other as she opened the passenger door and got in. She seemed nervous as I was driving her to the Literacy Council’s location. Even though she had an engineering degree from her country, she spoke in broken English. Selma thanked me with a guarded smile for picking her up.

         For the past one year, her life had been in turmoil. I could see the sadness on her pretty face. I started teaching her English, and at the same time she gained confidence and trust. As a domestic violence victims’ advocate, I knew about her plight, but she wanted to tell her story in her own words:

         “My wonderful teacher, the mountains of Syria seem so far away. The little girl who was called ‘princes’ by her parents … sounds like it was in another lifetime.  I was in high school when Shabir started paying special attention to me. Shabir was my first cousin, but due to a family feud we kept away from each other. Our attraction blossomed in college. He became a dentist, and I became an engineer. When we announced our intention of getting married, our fathers gave in, and both brothers’ families resumed their relations. Everything was like a dream.

         “After Shabir possessed me, his next obsession was to go to America. My opinion did not matter. He got his H1 visa, and we came to Texas. My life was limited in the tiny apartment. I looked and felt out of place. Due to my visa status, I could not get a job. Shabir, without a state license in dentistry, was working with very low pay. He used to come home frustrated and would find any reason to beat me.     

         “In time, someone gave him the idea that if he married a U.S. citizen, his life would be so much easier. Then that obsession took over his thinking. I started wondering when he stayed out longer hours. Whenever I asked any question, he raised his hand and told me to shut up. Then he started mumbling about divorce and shipping me back home. That would deeply hurt my family’s reputation in our community…Here I had casually met one or two families where Muslim traditions were followed religiously. I would not dare to share my domestic troubles with them. I was taught that a good woman always obeys her husband and serves him pleasantly. Shabir would not tolerate any objections from me.

       “That day he was determined to get hold of my passport. He yelled and slapped me and ordered me to hand over the passport. He threatened me with a knife. I ran into the bed-
room, shut the door and dialed 911. Briefly I explained what was going on and left the phone on. He was quiet for a while, so I opened the door and ran outside of my apartment. He came after me and started to drag me along the sidewalk and up the steps. He heard the police car and let go of me. He approached the police as if nothing was going on, but they could see the fear in my eyes and bruises on my body. They asked him to go and sit in the police car. While he was passing by me, he told me in my language, ‘I will find you and kill you.’    
         “I was taken to the police station. After all this, I was afraid for my life and would not dare go back to our apartment. I was given a few pamphlets of different organizations and shelters. My English was very weak, and I was so nervous that my speech was not understandable. One voice, speaking in Arabic, replied the next day. That lady was a volunteer, willing to help me. My day began with talking to the strangers and sharing my very personal life. Although I was in an unknown place and among unknown people, I felt safe. Their confidence helped me to feel that I had some right to be happy too.

         “I went to many different offices and met many people. I was pleasantly surprised to see total strangers actually believing in me, ready to help me! I never wanted to face Shabir. I was afraid of him, and at the same time I despised him. I was only 31 years old, and he had destroyed my life. The court forced him to pay me a small amount monthly, and divorce proceedings were slow to progress due to many complicated issues. The future seemed dubious. Fortunately, my advocate found a middle eastern family who needed a housekeeper.”

         Selma’s host family lived in my neighborhood, but she preferred that I pick her up and drop her off at the corner drug store. She got a special visa available for domestic violence victims, so she could stay here and work.  She did not want anyone finding out where she was staying. She kept in touch with her family and a few of us by cell phone. She maintained good relations with her host family and lived with them for one year until she moved into her own apartment.

          I always felt that if she kept her traditional look wearing a hijab, it might be difficult to find a job. I also believe that it is a good idea to assimilate with the society in which you live, without compromising our principles. Covering one’s head had its purpose under certain circumstances. I brought up that point, but she was determined to keep her traditional look. She always had to adjust her activities with her prayer times. She felt at peace praying five times a day, and it showed in her behavior.

        After her divorce finalized, Selma started receiving marriage proposals. She shared the information with me, and I helped her to prepare before each “date.” One businessman from her country was very nice to her. He was divorced with two children. She met with his family during Ramadan and felt comfortable. She told him that she needed several months to decide and definitely not before her family’s approval. They put aside the marriage plans and worked out a deal that she would work in one of his stores as a salesperson. Our organization helped her to rent and furnish an apartment near the shopping mall where she worked in a children’s clothing store.

        After several months I received a letter which said: “My wonderful teacher! You will be glad to know that my life is getting better. I will be getting married soon. My new husband went to my hometown and got blessings from my family. I have survived!”

        My mind vividly remembered one evening with Selma after a long English session. We had a good heart-to-heart talk as we walked out of the classroom. Among other wild flowers, the tall pleasant yellow sunflowers were looking at us. I admired that sight. Selma started up the hill and through the weeds to collect those lovely sunflowers. She brought down a bunch and ceremoniously presented them to me. That beautiful evening and her gentle smile left a special picture in my heart.

        I wrote her back: “Those sunflowers are now blooming in my garden, and every time I look at them, they remind me of you. Now you know, growing untended in the wild, the pretty sunflowers can survive and thrive, and so have you. I wish you courage, wisdom, and joy in your life.” 
          ‘Smile Again’, a true story/…the teacher- -Saryu Parikh, 2009
                                                              

          This victim never went back to the abuser. She took every precaution to secure her safety. She made herself financially independent before getting into a new relationship. These and a few other reasons helped her to come out of the bad situation and smile again.

——-

હસી ફરી…સરયૂ પરીખ

સંધ્યાના આછા અજવાળામાં મેં તેને દુકાનના નાના મકાન પાસે ઊભેલી જોઈ. એનો માસુમ ચહેરો સફેદ હિજાબમાં લગભગ  ઢંકાયેલો હતો. મેં કાર રોકી.

હું સેલ્મા,” એમ કહેતી એ કારમાં બેઠી. અમારી સેવાસંસ્થાના આરબ ભાષા જાણનાર સભ્યનાં કહેવાથી સેલ્માને હું ઈંગ્લીશ શીખવવા માટે લઈ જતી હતી. એ જરા મૂંઝાયેલી લાગતી હતી. સામાન્ય વાતચીતમાં ખબર પડી કે કોલેજમાં ભણેલી હતી. મારો આભાર માનતા કે જવાબ આપતાં તેના રૂંધાયેલા હાવભાવ નજરે પડતાં હતાં. Literacy Councilની ઓફિસમાં, જ્યાં હું volunteer Tutor હતી, ત્યાં સપ્તાહમાં બે વખત ભણાવતી.

સેલ્મા વિષે મને જાણ હતી એ મુજબ, એ ગૃહ-ત્રાસની ભોગ બનેલી બત્રીસ વર્ષની સ્ત્રી હતી. નજીકમાં જ યજમાનનું ઘર હતું તો પણ શોપીંગ સેન્ટરમાં ચાલતી આવી હતી, તેની મને નવાઈ લાગી.  દુઃખી બહેનોની સ્વયંસેવિકા તરીકે કામ કરતાં મને અનુભવ હતો કે ભોળી ભલી સ્ત્રીઓનાં નંદવાયેલા હૈયાને કોઈની ઉપર ફરી વિશ્વાસ આવતાં સમય લાગે.

ઇંગ્લીશ શીખવતા સાથે ગાળેલા સમયમાં, સેલ્માને મારા પર શ્રધ્ધા અને સ્નેહ થવાનો અવકાશ મળ્યો. સેલ્માએ પોતાની કહાણી આંખોમાં આંસુ સંતાડીને કહી.

સીરિયાના પર્વતો બહુ દૂર રહી ગયા લાગે છે. એ નાની દીકરી, જેને મા-પાપા રાજકુમારી કહી બોલાવતા, એ કોઈ બીજા જન્મની વાત હોય એવું લાગે છે. જે સમયે હું શાળાના છેલ્લા વર્ષોમાં ભણતી હતી ત્યારે અમારા સગાનો દીકરો શબીર, મારી આસપાસ ઘૂમતો રહેતો. કોલેજમાં અમે વધારે નજીક આવ્યા અને એક બીજા સાથે લગ્ન કરવાનુ નક્કી કર્યું. બન્ને કુટુંબમાં અણબનાવ હતો પરંતુ અમારા નિર્ણયને અનુમતિ મળી ગઈ. એણે દાંતનાં ડોકટરનો અભ્યાસ પૂરો કર્યો અને હું ઈજનેર બની. લગ્ન સરસ  રીતે થઈ ગયા. બધુ મધુર સપના જેવું લાગતું હતું. પણ શબીરનો વ્યવહાર મને મેળવ્યા પછી, ટૂંક સમયમાં જ મારા તરફ બેદરકાર હતો. હવે બીજી તમન્ના, અમેરિકા જવાની શબીરના મન મગજ પર સવાર થયેલી હતી. મારા સ્વભાવ અને શિક્ષા અનુસાર પતિને ખુશ રાખવો, હુકમ માનવો અને નિષ્ઠાપૂર્વક અનુસરવો એ જ હોવાથી, હું શબીર સાથે ક્યાંય પણ જવા તૈયાર હતી.

અમે અમેરિકા આવી એક નાની જગ્યામાં સંસાર શરૂ કર્યો. નિયમ અનુસાર પરવાનગી ન હોવાથી, શબીર દાંતના ડોક્ટરના મદદનીશ તરીકે થોડા પગારમાં નોકરી કરતો જેનાથી એને બહુ માનહાનિ અને નિરાશા લાગતી. હું પોતે નવી દુનિયામાં ભૂલી પડેલી હરણી જેવી, ઘરની બહાર નીકળતા ગભરાતી. શબીરને પણ હું ક્યાંય એકલી જાઉંં એ નાપસંદ હતું. ધીરે ધીરે શબીરની રૂક્ષતા વધવા લાગી. જરા વાંધો પડતાં ઝટ લઈને હાથ ઉપાડતો. એને સમજાવવાની કોશિશ નાકામયાબ રહી. બે ચાર કુટુંબોની ઓળખાણ થયેલી પણ હું જોઈ શકતી હતી કે પુરુષ પ્રધાન વાતાવરણમાં, સ્ત્રીઓની તરફદારી કરનાર કોઈ નહોતું. એક વખત, શબીરને બીજા આદમીઓ સાથે વાત કરતા સાંભળ્યો કે, “અહીં અમેરિકાની સિટિઝન બાઈ સાથે લગ્ન કરી લેતા અહીં રહેવાના હક્ક મળી જાય, જેથી બધી રીતે ફાયદો.” એનું ઘેર આવવાનું અનિયમિત થવા લાગ્યું. હવે હું ક્યાં જઈને ફરિયાદ કરું? મારી સહનશક્તિનો અંત આવી રહ્યો હતો.

એવામાં એક રવિવારની બપોરે શબીરે મારા પાસપોર્ટની માંગણી કરી. શબીર કહે,’હવે તારું અહીં કશું કામ નથી. તને તલાક આપી, તારા અબ્બાને ઘેર સીરિયા મોકલી આપું.‘  મારા વિરોધ માટે મને ધડાધડ તમાચા મારી દીધાં. પાસપોર્ટ હાથમાં ન આવતાં રસોડામાંથી મોટી છરી ઉપાડી મારા તરફ  ધસ્યો, પણ હું દોડીને બેડરૂમમાં ભરાઈ ગઈ અને ૯૧૧ પર ફોન કરી શું બોલી એ તો યાદ નથી, પણ પોલીસ આવશે એમ મને કહેવામાં આવ્યું. શબીર બાથરૂમમાં હોય એમ લાગતાં, હું ઘરની બહાર નીકળી ગઈ પણ એ તરત મારી પાછળ આવ્યો અને પથ્થર પર ઘસડીને મને અંદર લઈ જવા લાગ્યો. પોલીસ કારનો અવાજ આવતા મને છોડીને, કશું ન થયું હોય તેમ ઊભો રહ્યો. પણ હાથમાં મોટી છરી અને મારી અવદશા જોઈ એને પોલીસની કારમાં બેસવાની ફરજ  પાડવામાં આવી.

મારી પાસેથી પસાર થતાં, અમારી ભાષામાં બોલ્યો, ‘તને ગમે ત્યાંથી શોધી કાઢીશ અને મારી નાખીશ.’ ઓહ! એ ખુન્નસભરી આંખો…

શબીરને લઈ ગયા પછીની શાંતિમાં મેં આસપાસ નજર કરી ત્યારે કેટલીએ નજર મને તાકી રહી હતી, એનો મને ખ્યાલ આવ્યો. એક સ્ત્રી પોલીસ ઓફિસર મને હળવેથી તેની કાર તરફ  દોરીને લઈ ગઈ અને અંદર બેસવામાં મદદ કરી. હવે મને વધું ગભરામણ થવા લાગી. શબીર તરફથી થતા અત્યાચાર વિષે મને પરિચય હતો, પણ આ સાવ અજાણ રસ્તાની સફર મારી સામે અનેક શંકાઓ લઈને ઝળુંબી રહી.

પોલીસથાણામાં શું કહી રહ્યા છે એ મને સમજતાં ઘણી વાર લાગી. મને કહેવામાં આવ્યું કે મારે ઘેર પાછા જઈ એકલા રહેવાનું સલામતીભર્યુ નથી, કારણ શબીરને કેટલા દિવસ બંધીમાં રાખશે તે નક્કી નહીં. મને એક સેવા સ્ત્રી ગૃહમાં લઈ ગયા અને મારા હાથમાં નામોની યાદી પકડાવી. મને મારી ભાષા જાણનાર મદદકર્તા કદાચ મળી આવશે એવી આશા આપવામાં આવી.

એ રાત્રે તો હું મારા મમ્મીને યાદ કરતી, આંસુ ભીના ઓશીકા પર નીંદરનાં ખોળે ખોવાઈ, પણ પછીની ઘણી રાતો જાગતાં વીતાવી. બીજે દિવસે ફોન કરવાનું શરૂ કરતાં મને મારી પરિસ્થિતિ કેમ સમજાવવી અને શું મદદ માંગવી એ સમજ નહોતી પડતી. પહેલા બે ત્રણ વ્યક્તિને મારી અંગ્રેજી ન સમજાઈ અને મને તેમની. …અંતે, મદદ માંગતો સંદેશો મૂકેલો હતો, એનો વળતો ફોન બે કલાકમાં આવ્યો.

મારી મૂંઝવણ અને પરવશતામાં વિશ્વાસ આપતો, મારી માતૃભાષામાં કોઈ અવાજ મારા આળા મનમાં હિંમત જગાવી રહ્યો. એ હતી તમારી સંસ્થાની, અમિના. તમે જાણો છો કે અમિનાના નિસ્વાર્થ સેવા ભાવ અને મદદને લીધે આજે હું જીવતી છું. કેટલાય અજાણ્યા લોકોને મારે મારી અતિ ગુહ્ય વાતો કહેવી પડી. પણ, મને આનંદ અને આશ્ચર્ય સાથ એ જાણવા મળ્યું કે આ લોકો મારી વાતને હકીકત સમજી સ્વીકારે છે, અને મને મદદ  કરવા તત્પર છે!”

સેલ્માને મળવા માટે શબીરે માંગણી કરેલ પણ સેલ્માએ ના કહેવરાવી. અમે એક જાજરમાન આરબ સ્ત્રી-વકીલને મળવાં ગયાં. એ દિવસે મને પણ કાયદાના પ્રાબલ્ય વિષે ઘણું જાણવા મળ્યું. કાયદા પ્રમાણે, ત્રસ્ત વ્યક્તિ અમેરિકામાં સુરક્ષિત રીતે રહી શકે અને નોકરી કરી શકે. જો ત્રાસ આપનાર પકડાય તો આ દેશ છોડીને જતા રહેવાની તેના પર ફરજ  પાડવામાં આવે છે. પરંતુ, કોર્ટના ફેંસલાની રાહ જોવામાં મહિનાઓ નીકળી જાય…

કાર્યકર્તા અમિનાનાં પ્રયત્નથી, નજીકમાં જ એક ખાનદાન આરબ  કુટુંબમાં, બાળક અને ઘરકામમાં મદદ કરવા માટે, સેલ્માને ગોઠવી શક્યા. આ રીતે થોડી કમાણી સાથે, સેલ્મા પહેલી વખત  અમેરિકામાં કૌટુંબિક વાતાવરણમાં શાંતિ અને પ્રસન્નતાનો અનુભવ કરી રહી હતી.

સેલ્માને ઈંગ્લીશ શીખવાની જરૂર હતી તેથી એના અનુકુળ સમયે હું તેને લઈ જવા માટે મળતી રહેતી.  યજમાન કુટુંબ અને પોતાની સલામતી માટે, એ ક્યાં રહે છે તે કોઈને જણાવવા નહોતી માંગતી. ત્યાર પછી મહિનાઓ સુધી, જ્યારે પણ હું સેલ્માને લેવા જતી ત્યારે એ મને નજીકની દુકાન પાસે મળતી. કોઈનું ધ્યાન આકર્ષિત કરવા ન માંગતી હોય તે રીતે, લજીલી, માથા પરનાં હિજાબને સંકોરતી ઊભી રહેતી. બરાબર પરિચય થયા પછી મેં સૂચન કર્યું કે એ હિજાબ માથે બાંધવાનુ છોડે તો સમાજમાં જલ્દી ભળી જઈ શકે. પરંતુ સેલ્મા એના રીતિ-રિવાજમાં જરા પણ ફેર કરવા નહોતી માંગતી. દિવસમાં પાંચ વખત પ્રાર્થના કરવાનો નિયમ પણ ચોક્કસ રીતે પાળતી.

છ-આઠ મહિનામાં છૂટાછેડા થઈ ગયા. એ દિવસે કોર્ટમાં શબીરને જોઈ એને અનેક લાગણીઓ થઈ, એમાં ભયનો પડછાયો સૌથી વધારે ઘેરો હતો. થોડા ડોલર એના ભાગમાં આવ્યા. વકીલનો ખર્ચ અમારી સંસ્થા આપતી હોવાથી સેલ્માને પોતાની કમાણીના ડોલર થોડા ભેગા થયા હતા. સીરિયા પાછા જવામાં અતિશય શર્મજનક પરિસ્થિતિમાં પોતે અને એનું કુટુંબ મૂકાઈ જશે એની સેલ્માને ખાત્રી હોવાથી હમણા પાછા ફરવાની હિંમત નહોતી.

અહીં શુભચિંતકોની મદદથી સેલ્માના ફરી લગ્ન કરાવી આપવાના પ્રયત્નો ચાલતા હતા. એક સ્ત્રી પરણ્યા વગર રહી શકે તે કલ્પવું, સેલ્માની માન્યાતાઓથી બહાર હતું. અમે ક્લાસમાં એક વાર બેઠાં હતાં ત્યારે એણે આછા આશાભર્યા સ્મિત સાથે કહ્યું, “ટીચર, આ શનીવારે હું એક એન્જીનીયરને મળવાની છું.” શું પહેરવું, શું વાતો કરવી વગેરે વિષે અમે ઉત્સાહથી ચર્ચા કરી. બીજા અઠવાડિએ ફરી મળ્યા ત્યારે, “એનામાં કાંઈ દમ નહોતો.” એવું સેલ્માનુ મંતવ્ય હતું. થોડા દિવસ પછી એક  બીજા ઉમેદવાર, અનવર સાથે સેલ્માને બરાબર લાગ્યું, પણ પોતે એક શરત એ મૂકી કે અનવરે સીરિઆ જઈને સેલ્માના માતા-પિતાને મળી, એમની સંમતિ લઈ આવવાની. આ બધી વાતો વચ્ચે એક વ્યવસ્થા એવી થઈ કે સેલ્મા એક વર્ષ અનવરની  કપડાની ત્રણ દુકાનોમાંની એક દુકાન ચલાવે અને વર્ષના અંતે બન્નેને લગ્ન કરવાની મરજી હોય તો પછી આગળ વાત ચલાવવી. વિધૂર અનવર અને તેના બે બાળકો સાથે ફાવશે તેવી સેલ્માને શક્યતા લાગી.

ફરી અમારી સંસ્થાની મદદથી સેલ્માને રહેવાની જગ્યા ભાડે મળી. એ દિવસે અમારા ક્લાસની છેલ્લી સાંજ હતી. સંધ્યાના આછા ઉજાસમાં થોડે દૂર સૂકાયેલા ઝાંખરા વચ્ચે મજાના સૂર્યમુખીના સુંદર ફૂલો ખીલેલા હતા.

મે કહ્યું,”જો સેલ્મા, કેવા સુંદર ફૂલો છે!” મારા સામે હસીને એ ઝાંખરા વચ્ચે જઈને પ્રયત્નપૂર્વક પીળા ફૂલો ચૂંટીને લઈ આવી અને “ટીચરને ભેટ”, કહી મારા હાથમાં મૂકી દીધાં, જાણે ગુરુદક્ષિણા આપી…

એ ઘણી ઝહેમતથી નવો ધંધો શીખી. જિંદગીમાં પહેલી વખત એકલાં રહેવાનો અનુભવ એને ઘણી વખત વ્યાકુળ કરી દેતો. હવે એ બહુ સાવધાન થઈ ગઈ હતી અને બીજા ઉપર વિશ્વાસ જલ્દી નહોતી કરી શકતી. એક રાત્રે તેની હિંમતની કસોટી થઈ. દુકાન બંધ કરી ચાલતી ઘેર જતી હતી ત્યારે એની પર્સ કોઈ ખેંચી ગયું, જેમા સારા એવા પૈસા હતા. નૂકશાન તો થયું પણ એ પોતે સુરક્ષિત જગ્યાએ પંહોચી ગઈ.

થોડા મહિનાઓથી હું સેલ્માને મળી નહોતી. એવામાં એનો કાગળ આવ્યો.
મારા માયાળુ ટીચર. હવે લગભગ વર્ષના અંતે ભવિષ્યની ઝાંખી દેખાય છે ખરી. મારું લગ્ન નક્કી થયું છે. મારી માંગણી પ્રમાણે મારા વાગ્દત્ત અનવર, મારા માતા-પિતાની સંમતિ લઈ આવ્યા. એમને પહેલા લગ્નથી બે બાળકો છે. તમે જાણો છો કે મને બાળકો બહુ ગમે છે. હું આ સંબંધ માટે ખુશ છું. બસ, તમે કહેતાં હતાં તેમ, શ્રધ્ધા અને વિશ્વાસથી આગળ કદમ લઈ રહી છું. ધન્યવાદ.”…સલામત સેલ્મા.

સેલ્મા! તારા સમાચારથી આનંદ. તેં ચૂંટેલા સૂર્યમુખીના બીજ મેં જમીન પર વેર્યાં હતા, એમાંથી ઊગેલા છોડ પર સુંદર ફૂલો હસી રહ્યા છે. તું પણ એમ હસતી રહે એવી શુભેચ્છા.”….ટીચર સરયૂ.

હસી ફરી

આશ તારલી આજ રાતભર ઝાકળ થઈને ઝરતી,
સ્વપ્નોની રંગોળી  રોળી  શ્યામ  વાદળી  વરસી.

યૌવનનાં આંગણમાં  ખીલી  વેલી  પ્રેમ  સીંચેલી
શરમાતી   મલકાતી  અર્પિત  પૂર્ણ  પણે   વરેલી

એની  આશે  શ્વાસે  ઝૂલી  નરમી   નેણ  મીંચેલી
ત્રાપટ  ઝાપટ વાગી  ત્યારે  ધ્રૂજતી    ભીંજેલી

અણધારી   આફત   આવેલી   વાછંટે     વીંઝેલી
તણખલાનાં  તીર   તેવર   ક્રુર    કાંટેથી  વીંધેલી

હૈયામાં  એ   હામ  લઈને   શક્તિ   સહ   જાગેલી
મમતાળી  ડાળી  ઓથારે  હસતી   ફરી  ખીલેલી

નવાં પ્રહરની ઝાકળ  ઝીલી  તૃપ્ત બની તરસેલી
હૈયામાં નવઉમંગ લઈને સ્વપ્ન  સજે   શરમીલી
———-
saryuparikh
@yahoo.com

ઝાંખો ઉજાસ Shadows in Mist

ઝાંખો ઉજાસ

બચપણનાં સાથી, વડછાયા, બની ગયાં પડછાયા,
વિસરેલા એ દૂર દેશના ઓળાઓ વરતાયા.

સપના આગળ ઝૂલતાં વાદળ પાંખ પ્રસારી પવનમાં,
ઊડી ગયા, નહીં પાછાં ફરિયા અંજળ વેગ વમળમાં.

ગરવા ગહના ગાણાં શીખ્યાં, સંગ અંજુમન ગાયાં,
ગુંજે આજે રંજ રજનીમાં પકડી કહે, ખમી જા.

અમ આવાસે હેત કોડિયાં મૂક બની બુઝેલાં,
એ દૂનિયાના દીવા ક્વચિત ઝબૂકે મૃત્યુ પહેલાં.

જીર ડાળીના ફૂલ સૂકાયાં, મસ્તક પુસ્તક પાને,
કદી જોઈ લઉં પાના ખોલી, હતાં સાથ કોઈ કાળે.

ક્ષિતિજ નજીક જઈ નજર કરું, ઝાંખા જણને સંભારું,
પાપણની પરછાઇ ઓઢે સમીસાંજ અંધારું.
—— સરયૂ પરીખ.

ઉગમસ્થાનથી બહુ દૂર ચાલ્યા ગયા પછી પ્રશ્ન થાય કે, . . .
આ જીવનકાળમાં જ એ બધાં હતાં!

              Shadows in Mist

Before I go to be with the Lord, 
I look back at the shadows in mist
And wonder, are they from this lifetime?

 I sailed away from the rosy isle,
Followed my runaway racing dreams.
With an urge to merge in crazy surge,
Tender agony in turning trudge.

So many people and places at times,
I was clingy to others as well mine.
Some of them now hazy and dark,
I never went back to refresh, repine.
Were they all in this lifetime?

Maybe I follow the upward course,
Go back exploring the origin source.
I may get involved knowingly now,
Wander, re-enter the circle of mine.
    If it happened in this lifetime!

The stars so far which made me bright,
Let them be there; I cherish the light.
Once in a while the sparkles remind,
Whatever happened in this life time,
Surrender to soar in continual flight.
——  Saryu Parikh.

After many years, we look back and wonder…is this really happened in this life time!!

Saryu ’70.

poems to share…Saryu

 ઊર્મિલ સંચાર

    આવી એક ચિઠ્ઠી, મેં મોતીએ વધાવી,
    લીટીનાં  લખાણે મેં આરસી મઢાવી.
   જત કાગળ  લઈ  લખવાને બેઠી,
   તારી  યાદોને અક્ષરમાં  ગોઠવી.

 આજ  અવનીને  સાગરની  રાહ,
    લહેર આવે, આવે ને  ફરી જાય.
   રૂપ ચાંદનીને આમંત્રી બેઠી,
   તારી યાદોને રેતીમાં ગોઠવી.

 મારી  ધડકનને  પગરવની જાણ,
   નહીં ઉથાપે   મીઠેરી  આણ.
    કુણા કાળજામાં હઠ લઈને બેઠી,
   તારી યાદોને નયણોમાં ગોઠવી.

    સૂના  સરવરમાં  ઊર્મિલ  સંચાર,
    કાંઠે કેસુડાનો ટીખળી અણસાર.
    ખર્યાં ફૂલોને  લઈને હું બેઠી,
   તારી યાદોને વેણીમાં ગોઠવી.

મારા કેશ તારા હાથની કુમાશ
ઝીણી આછેરી ટીલડીની આશ.
શુભ સ્વસ્તિકને કંકુ લઈ બેઠી,
મારી યાદોને આરતીમાં ગોઠવી.
——-

Help me Heal

This melting sky makes me cry,
O’ my beloved! In rain I’m dry.

My tears of joy and peace of my soul,
  Haven’t come back since you’re gone.

The birds sing soft, hide in the loft,
Melodies of love shyly moan.

Why this way, my heart just aches?
My fluttering feelings, I can’t catch.

I open my door and stare your way,
You come and stay, don’t stay at bay.

I can’t understand the flair of my mind,
This world around is not so kind.

I long to be yours and share my bliss,
Our hearts will heal with a sweet little kiss.
——

DKP

Essence of Eve

first snow in Princeton N.J. 1969

Some quotes from my novels: “Moist Petals” and “Flutter of Wing”

  Life is too short to waste and too long to ignore.

The most needed sensation for every human heart,
A loving recognition from another loving heart.
——

We close a chapter, but friendship leaves a mark.
The book is still open, with a silky bookmark.
——

You never know a smile on your lips,
May grace the hope in someone’s heart.
You never know when sharing your joy,
 May help someone to find a song.
You never know when a touch of your hand,
May spread some wings to fly beyond.

Essence

The dewdrops of your blessings
on the petals of my life,
O God! Give me wisdom
to Receive, Embrace, and Let go.
——

If a touch can electrify, a word can pacify.
A whisper can awaken; a look can mesmerize.
Then faith and trust bring winsome songs,
and ring the bells to wake up the souls.
——
Let’s hold hands and ride through the storm.
Hold tight! So, no flow can sway you off.
Pray, o my friend! With all your might,
and the cosmos will unite to make things right.
——
Saryu Parikh

Ila Mehta

અનંત યાદ…સરયૂ પરીખ

યાદોનો અહેસાસ.

અનંત

  મન  મંદિરે  આતુર  એકાંત,
  દઈ દસ્તક તું  જાણ કરી  દે.
  રીસે અંતર  રૂંધાયેલાં  શ્વાસ,
  એક પળમાં તું પ્રાણ ભરી દે.

અકળ પીડાને પંપાળી  આજ,
  કૂણી  કાળજીનો સ્પર્શ જરી દે.
 દૂર  દેતાં  અતિતને  વિદાય,
  મારા  અશ્રુમાં  આશ ભરી  દે.

આ બાવરીને આવરીને આજ,
એક વચને તું સ્મિત સજી દે.
ને કસબીની કમનીય કળાથી,
મારા જીવનમાં  રંગ ભરી  દે.

વિશ્વ  મારું  અવસાદે  અશેષ,
ઋજુ  આલિંગન આવ ભરી દે.
હું ચાતક, મીટ માંડી  આકાશ,
એક  બુંદમાં  અનંત  ભરી  દે.


સરયૂ પરીખ

watercolor painting by DKP

Sharing Some of the Paintings by Dilip K. Parikh

Dilip Parikh. Introduction: After finishing studies in Physics and Electronics, Dilip came to USA on a fellowship for higher education in 1965. Married to Saryu Mehta in 1969. He worked for Microelectronics Industries, such as Rockwell International, AT&T Bell Lab, Texas Inst. for many years. At present he resides in Austin, Texas. His paintings express his deep interest in spirituality. He paints every day while listening Indian classical music. More paintings on Saryu Parikh’s web site www.saryu.wordpress.com   
contact:
hdkp@yahoo.com   512-712-5170

A brief note on paintings #1, #2, #3:

E=MC2 paintings (#1, #2, #3) have two aspects: Physics and Spiritual.Physics aspect: Matter and Energy are two different states of the same thing (Einstein: E = MC2).

“There was a time called the big bang when the universe was infinitesimally small and dense. God created the universe at the big bang.” (Stephen Hawkins). The ‘black circle’ in the center represents a ‘black hole’ — a source of the energy, which manifested as the visible universe. Everything is nothing but the Energy.

Spiritual aspect: The Unmanifested, the Infinite, the Changeless Spirit is called Brahman: the one Absolute. This is described as Aum-Tat-Sat. Aum is the creative vibration that upholds the worlds through Prakriti, mother nature. All created things originate in the cosmic energy of Aum —the universal energy manifested as matter.

#1 CREATION

#2 BRAHMAN-MAYA

#3 PURUSH and PRAKRITI

A brief note on paintings #4, #5: (Satyam, Shivam, Sundram)

When a dancer (or a musician) becomes one with the dance (or music), there is no interference of thoughts. The movement of moment (which is time) stops, and one may experience inner Bliss.
This is a state of meditation. When the mind is totally free of its content (a state of pure silence) then “Satyam” (truth) is experienced. “Shivam” is “Satyam” in action; one lives from moment to moment.

When every action is “Shivam” then this totality flowers as beauty, which is “Sundram.”      ………….  Dilip Parikh

#4 Dance

#5 MUSIC

———

Einstein and Tagore
Meghadut…the cloud messenger
Rageshree…Raga of Romance

Saheli at the river. DKP

Sujata…Buddha’s devotee watercolor 1956 DKP
watercolor 1956. DKP.
Sujata. Donated for a charity. DKP

Essence of Eve
સરયૂ  દિલીપ  પરીખ

ગુજરાતી, હિન્દી તથા અંગ્રેજીમાં…. કાવ્યો, અનુભવો, વાર્તા
Essence of Eve
poems and True stories by Saryu Parikh
Paintings by Dilip Parikh… Book-Cover  “નીતરતી સાંજ” અમારાં પુસ્તકનું મુખપૃષ્ટ

1999
Happy Birthday Saryu… 2019

The Musicians. DKP 2018
sweet moments…2019 DKP
RADHA-KRISHNA…DKP
The Village

Books of poetry, story and paintings of Dilip. Two novels in English. Saryu Parikh

Saryu and Dilip Parikh
saryuparikh@gmail.com  www.saryu.wordpress.com

Paintings by Dilip Parikh-English    May click on this link

#31

Following Cycle of Nature…by Bakul Vyas.

Following Cycle of Nature

Rhythm of nature, what a perfection!
Green, yellow, purple…soft and beautiful, 
Dancing with a wave of breeze.
Following the trends of legacy to achieve beauty.
Pleasing the sight, spring to fall.

We admire you O’ living legendary 
to be gracious when mature.
We will be there soon,
Living span of life, giving our homage to you,
O’ Dear Nature.

—– poem by Mrs. Bakul Vyas. Chicago, IL.

Shadows in Mist
Before I go to be with the Lord, 
I look back at the shadows in mist
And wonder, are they from this lifetime?

I sailed away from the rosy isle,
Followed my runaway racing dreams.
With an urge to merge in crazy surge,
Tender agony in turning trudge.

So many people and places at times,
I was clingy to others as well mine.
Some of them now hazy and dark,
Were they all in this lifetime?

Maybe I follow the upward course,
Go back exploring the origin source.
I may get involved knowingly now,
    If it happened in this lifetime!

The stars so far which made me bright,
Let them be there; I cherish the light.
Once in a while the sparkles remind,
Whatever happened in this life time,
Surrender to soar in continual flight.
—— Saryu

DKP

A Friend in Frustration દરકાર…poem by Saryu

                                                                 

A Friend in Frustration

In my gloom and doom, a message pops up,
“How was your day?”
With that one line the tedium is shaken
I turn up the light getting rid of the dark.

I share with my friend a few funny quips
still tinged by my grief and grievance.
My friend sends her love with rays of courage
 Her poise and praise make me pause and rethink. 

Simple sweet zest and a few kind words,
 turn my world quite easily around.
“What about the day?” “Oh, it wasn’t so bad”
I bid her goodnight with a lingering smile…
——–

દરકાર

આજ ગમતું નથી ને કશું કરવું નથી,
કશું સારું થવાના અણસારા નથી.

ત્યાં તો આવ્યો સવાલ, મારી સખી પૂછે હાલ,
“તું કેમ છો? કહે, હવે મળશું ને કાલ?”

બસ, એક એ સવાલે ખૂલે હૈયા વરાળ,
કરું થોડી ફરિયાદ કહું મનનો વિખવાદ.

નીરવ સાંભળતી વાત, દેતી સાંત્વન હોંકાર,
પછી હેતભરી હસી કરે ટીખળ મજાક.

બસ, એક જ સંદેશે કરે મારી દરકાર,
કહે “કેમ છો?” તે મારે મન મોટો ઉપહાર.
—–

Rangoli: Ila Mehta

તસ્વીરો…સરયૂ પરીખ

તસ્વીરો

સાજા   નરવા   સંબંધોને  તસ્વીરોમાં  બાંધી  દઈને,
 
સૂકાઈ જાતા સ્નેહ ઝરણને ઝળઝળિયાં પીવરાવી લ્યો.

નાસી જાતા બચપણને  રંગપત્તીમાં ઝાલી  લઈને,
  
અસ્થિર ક્ષણના  ઓળાઓને  સ્થિર કરી થંભાવી લ્યો.

વિખરાતા સૌ  કુળ કબીલા, એક કાચમાં વારી લઈને,
  
ક્વચિત મળતું માન વડીલને, ઝબકારાથી નોંધી લ્યો.

હસતાં ને  હેતાળ મહોરાંઅસલી પર લટકાવી દઈને,
 
દીવાલોનાં દર્પણમાં વળી ગત ગામીને  જીવી   લ્યો.

ભલે વિલાયું સ્પંદન એનું, છબી છે માણી લઈને,
  
યાદોની ધુમ્મસમાં ધુંધળા ચહેરા  ફરી  પિછાણી  લ્યો.

મન  મુરાદ મંજીલ દૂર દેશેસરવાણી સ્વીકારી લઈને,
  
તસ્વીરો અહીંસંગ મનોરમ, કૈદ કરી  સંભાળી  લ્યો.
—–

બાળકો, સ્વજનો કે વડિલોને માનસન્માન પ્રાસંગિક અને પરિવર્તનશીલ હોય છે. સબંધો ઘસાઈ જાય, પણ ફોટામાં અકબંધ રહી જાય.

back from swimming. 2015

 —————-

પ્રતિભાવઃ સરયૂ’દી, બહુ સરસ વાત કહી તમે . ચહેરા જે આલ્બમમાં હોય છે તે જે તે સમય ને કેદ કરી ને હમેશા સ્થગિત જ રહે છે. દરેક સુર્યાસ્ત નવું અંધારું મૂકી જાય છે અને દરેક નવો સૂર્યોદય નવું અજવાળુ લઈ ને આવે છે. છતાં આલ્બમમાં સમય સ્થિર થઈ જાય છે….કલ્યાણી વ્યાસ.  Pune, India

મિત્રોનો સાથ.

અષ્ટ પ્રહર આનંદ…

હો ત્રયોદશી કે ચતુર્દશી
હો દિપાવલી કે પ્રથમ તિથિ
મનમાં જો માધવ આવે
તો અષ્ટ પ્રહર આનંદ રહે.

નંદ વસે આનંદકંદ ને
કવિતામાં પણ છંદ રહે.
અઢળક અગણિત મંત્ર મળે
ગોવિંદ મુરારિ મુકુંદ મળે.

પ્રત્યેક પળે જો યોગ મળે
ગીતાગીતનો સંયોગ મળે
તો જીવનને પણ અર્થ મળે
જો કૃષ્ણસંગનું સ્વર્ગ મળે.

અજ્ઞાન તિમિર અદ્રશ્ય થાય
જો નારાયણનું નામ મળે
આદિત્ય અંતરે રહી જાય.
પ્રતિસાદ મળે ને પ્રસાદ મળે.

હરીશ દાસાણી.મુંબઈ.


Rangoli by Ila Mehta. Happy Diwali

મધુમાલ્તી Rangoon creeper

 

કૂંપળ

 કરમાતી  વાસંતી  વેલ, હાયમારી  ધીરજ ખૂટી.
 
જીવન ને મૃત્યુના ઝોલામાં, હાશઆજ કૂંપળ ફૂટી.

 ઓચિંતા એક દિન દીઠી, ને મરડીને યાદ મીઠી ઉઠી.
 
વાવેલી બાપુએ જતનથી,  વીરાએ નીરથી સીંચેલી.
 
કોમળ કલાઈથી ઝૂલાવી, ફૂલો હું વીણતી  ગુલાબી.
 
અદકા આનંદથી ગુંથેલી, તરસુ પળ પામવા વિતેલી.

કાળજી કરીને એને કાપી,
એક ભાવેણી ભગિનીએ આપી.
  વાવી, વિલસી, પણ શીશીરે સતાવી,
  મુંજાતી શરમાતી જાય એ સૂકાતી.           
    પણ આજ,
     પ્રીતમના  મોંઘેરા વેણ   સમી,
      હાશ!  નવી   કૂંપળ   ફૂટી.
           ——-
હ્યુસ્ટનમાં, પડોશીએ આપેલી મધુમાલતીના છોડની સંભાળ લેતાં, ભાવનગરની યાદ આવી…

અને તેનાં ખીલ્યાં પછી……>>>


મધુમાલતી અને હું

મધુમાલતી મહોરી મારા આંગણામાં આજ,
એના મસ્તાના રંગ ભરે મૈયરની યાદ.

કંઈ  વર્ષો પહેલાની  સવાર  એ  હતી,
ત્યાં  એકલી અટૂલી
 ગુલતાન હું  હતી.
લીલી ચાદરમાં બેઠી ચૂપચાપ એ કળી,
એને જલ્દી ખીલવાની ના ઝંખના હતી.

સમીર લ્હેરખી કહીંથી એને સ્પર્શી ગઈ,
એના  બહેકાવે હળુ હળુ ખીલતી  ગઈ.
સહજ શૃંગારે ફૂલગુલાબી શોભતી  રહી,
કળી શ્વેત ને ગુલાબી  મીઠું મલકી રહી.

લાલ ચૂંદડી ઓઢીને રમણ રમતી રહી.
ઘેરા લાલ ચટક રંગમાં એ હસતી રહી.                      
એવી  મધુમાલતી  મગન  ઝૂલી  ફરી,                                          
પ્રથમ શ્વેત,  ગુલાબી પછી લાલી ભરી.     

 હવે ધીમે ધીમે  લાલ રંગ તજતી હતી,
સૌમ્ય  સંધ્યાના  રંગોમાં  ભળતી હતી.

——-
૨૦૧૫ના દિપોત્સવી અંક “અખંડ આનંદ”માં પ્રકાશિત
મધુમાલતીના અજાયબ રંગો, સફેદ, ગુલાબી અને પછી લાલ રંગમાં ફેરવાતી પાંખડીઓ મારા માટે બહુ લોભામણી છે.
આપણી આયુના આ બદલાતા રંગને પણ માણવાની પ્રેરણા દેતી મધુમાલતી….


એક વાર અજવાળું..Saryu

એક વાર અજવાળું

અંધારી કોટડીમાં રોજિંદી આવજા, કે’છે કે આમ જ જીવાય,
આથમેલા તેજમાં, રૂંધેલી રૂહમાં, આમ જ આપત્તિ સહેવાય.

ડરથી ઓસરતા આશાના રંગને ઓળખવા પાપણ ઉંચકાય,
ઘેરા અજ્ઞાનના અંધારા આભમાં, ક્યાંયે  ના તારક દેખાય.

ઓચિંતા એક દિન ફરફરતી કોરથી ચમકારો આવી દેખાય,
 
નિર્મળ ઉજાસ સખી આવો રે હોય! સૌમ્યતા આને કહેવાય!

સાતત્ય  યજ્ઞમાં  અંતર પ્રકાશ અને ઉર્જાનું આવાહન થાય
 
આતમ જાગીરના  તાળા ખૂલે, જો  એકવાર અજવાળું થાય.

અંતરમાં અજવાળું થાતાની સાથમાં ધૂળમાં ય મોતી કળાય,
ચેતનની ચાવીથી  આળસ  ઊડે પછી  કર્મોની  કેડી દેખાય.

જાગેલું  મન, જાણે ખીલ્યું  સુમન, સ્નેહની સુગંધ ધરી જાય,
રૂઢીની રુક્ષતાની રાખને નકારીને  મુક્તિના વનમાં લહેરાય.
———-

પ્રતિભાવઃ Saryuben, I am always very jealous of poets – male or female. Why are they so gifted with word arrangements!! Look at these words filled with deep meaning….
રૂઢીની રુક્ષતાની રાખને નકારીને… Anand Rao Lingayat.

Ila Mehta

મૌનનો મહિમા…સરયૂ પરીખ

મૌનનો મહિમા

તીખા ને કડવા અધીરા વેણ,
 
તેજીલી ધાર પર કજીયાના કહેણ.
હો જીવ્હા, પણ મીઠેરાં ભાવ,
ગમતી ગંગાનાં મનગમતા વહેણ.

ઓછું બોલવામાં અહોય અષ્ટ ગુણ,
સોચી સમજીને જાળવશે સમતુલ,
ભૂલો છૂપાયે ને સચવાયે મૂલ,
માન સખી, ઓછું બોલ્યાંનાં અષ્ટગુણ.

સૌ કહેતા, બોલવામાં નવ ગુણ,
શાંત સરોવર સમાવે અવગુણ.
વાત હશે સાચી સ્થિર ચેતનાની સાથ,
બોલવામાં ખરે લાગે નવ ગુણ.

મૌન સંગીત જે અંતરથી ઊગે ને,
વણબોલ્યે વેરે ખુશી મંજુલ તરંગ.
શાતા ને સાંત્વના લયબધ્ધ લહેકે,
અંતરમન મૌનનાં દસેદસ ગુણ.

ખરું મૌન મહાતમ જે મસ્તકમાં રાજે,
ઘટ ઘટમાં આનંદની ઘંટી બજાવે
.
——

painting by Dilip

પુણ્યપ્રકોપ Anger…Saryu

પુણ્યપ્રકોપ

ક્રોધ અને પુણ્યપ્રકોપ

ક્રોધાગ્નિનો પ્રકોપ પાગલ, સમજણને પોઢાડે,
પરજાયા ને અંગતને પણ, ઉગ્ર આંચ  રંજાડે….

મનોરમ્ય આ સૃષ્ટિ સારી ભગ્ન અસંગત ભાસે,
શ્રધ્ધા નિષ્ટા મુખ ફેરવી અબુધ  થઈને  નાસે.
લાગણીઓ કકળતી  બેસે આત્મદયાની  આડે,
ક્રોધાન્વિત મનઆંધી કાળા કર્મો કરવા  પ્રેરે….

ક્રોધ બને સુમાર્ગી સાચો જાગૃત જીવની સાથે,
વૃત્તિ  લેતી  રોષને વશમાં  આવેશોને  નાથે.
પુણ્યપ્રકોપે  ઉજ્વલ   જ્વાલા  ઉર્જાને જગાડે,
પ્રજ્ઞાચક્ષુ    ખોલી  મારગ  અનેકનાં  ઉજાળે….

અંગારા ના હસ્તે લઈએ; જ્યોત કામમાં લઈએ,
જે સૌનું કલ્યાણ કરે એ જવાળા જ્વલંત કરીએ.
——-
ક્રોધમાં માણસ ભાન ભૂલી અયોગ્ય વર્તન કરે છે.
વિવેકબુધ્ધી સાથે, જાગૃત અને તટસ્થભાવે દેખાડેલ પુણ્યપ્રકોપ, પાઠ શીખવે છે.
જેમકે માતા અને ગુરૂનો ગુસ્સો.

====

——-
Commenત,
P. K.Davda. બહેન, કવિતામાં તમે ગીતાનો સંદેશ બહુ સરસ રીતે આપ્યો છે. ગીતામાં કહ્યું છે કે ઈન્દ્રીયસુખમાંથી મોહ જન્મે છે, મોહમાંથી ઈચ્છા. ઈચ્છામાંથી ક્રોધ જન્મે છે અને ક્રોધ બુધ્ધીને ભ્રમિત કરે છે, ભ્રમિત બુધ્ધી નાશને નોંતરે છે. પુણ્યપ્રકોપ-વિવેકબુધ્ધી સાથે, જાગૃત અને તટસ્થભાવે દેખાડેલ ક્રોધ પાઠ શીખવે છે.”

Anger

  When ashes of anger smother the flame,
and the mind fumes within,
Imprudence covers all your senses
and conscience gets crushed with pain.

The beautiful world looks weird
    And faith and trust are unknown.
 Self-pity rules emotions
to create unworthy commotions.

Anger is good if you are aware,
   and it does not control your senses.
  When senses are holding the reins of anger
    and the wisdom rides beside. 
            
   The fire of anger illumines the path of others,
     and spreads the peace within.
——–
comment: “You have given the message of Bhagavata Gita, and also analyzed the difference of anger and righteous anger in this poem.”
P.K. Davda.

મિત્રોનો સાથ. એક જ તું… હરીશ દાસાણી

એક જ તું…

જલમાં થલમાં ગગન મગનમાં અગન આંખમાં એક જ તું
શબ્દ અર્થમાં વ્યર્થ અનર્થે સાર્થ અર્ધમાં પૂર્ણ જ તું.

તું ને હું માં અનુસ્વારમાં સર્ગ વિસર્ગે એક જ તું.
શેષ અશેષે યત્ન પ્રયત્ને વિશેષ વર્ણે વ્યાપક તું.

સૂર્ય ચન્દ્રમાં ચન્દ્રશેખરે વેદ વાણીથી વર્તે તું.
વાયુ આયુ શાન્ત અશાંતે યુદ્ધ કૃદ્ધ ને બુદ્ધ જ તું.
ધૈર્ય અધર્યે ધારણ કારણ કર્મ ધર્મમાં અધીર તું
શ્વાસ આશમાં આસપાસમાં હાશ કાશમાં એક જ તું.
વ્યકત પ્રત્યયે સમાવેશમાં સમાસ અમાસે પ્રકાશ તું.
ગતિ સ્થિરતા દાનવ માનવ પશુપાલનમાં પશુપતિ
દેશવેશમાં શીતઉષ્ણમાં ગંધ સુગંધે એક જ તું.


શબ્દ સ્ફોટમાં નાદ મૌનમાં વૈખરી ને પશ્યન્તી તું.
શા માટે તું કરે પરિશ્રમ? તારા બદલે કરીશ હું.

——-
છેલ્લી પંકિતમાં ઇશ્વર સાથે ઐક્યભાવથી જીવ શિવને કહે છે કે તારા માટે હું કામ કરીશ. હું તારો જ અંશ છું. તેની પહેલાં તો પરસ્પર વિરોધાભાસ દેખાય છતાં બધામાં જ પરમાત્મા છે. વિરોધાભાસ આપણી દ્રષ્ટિએ જ છે-એક ભ્રમણા.

હરીશ દાસાણી. મુંબઈ

ઈલા મહેતા.

Saryu’s story in HINDI

https://youtu.be/UqfN0rJjkRg

Raxaa Bandhan

happy Rakhi Day. rangoli by Ila Mehta

Saryu-Munibhai

રક્ષાબંધન

 જિંદગીમાં  દીર્ઘ, રુજુ  રુણબંધ ભાઈબહેનમાં,
 
બે  કિનારા  સ્નેહનાં  વારી છલકતા  વ્હેણમાં.

 માવડીની   ગોદમાંથી    ખેંચતો    ઉતારવા,
 
વળી  બોરજાંબુ આપતો  બેનીને મનાવવા.

મસ્તીમાં મારે ખરો પણ મારવા ના દે કોઈને,
હું કદી વઢું લડું પણ આંચવા ના દઉં કોઈને.

અરે! કોણ આને પરણશે! ચોટલો બાંધી ચીડવતો,
બહેનનો સુહાગ શોધેકો કસર   ચલાવતો.

અંતિમ સમય હો માતનો કે કષ્ટનું કારણ હશે,
હ્રદયના  ખાસ ખૂણામાં સહોદર  હાજર  હશે.

પાનખરનાં પ્રહરમાં, હું  આજ  આવીને  ઊભી,
 
બાલપણથી  શુભેચ્છા  સદભાવ વરસાવી રહી.

અત્યંત નાજુક લાગણી  અણકહી જે અનુભવી,
પ્રાર્થના,  હીરદોરથી   રક્ષા કરો  મમ  વીરની.
——–
સૌથી લાંબો સાથ છે તે આપણા ભાંડરડાંનો હોય છે. સ્નેહ જળવાઈ રહે તો જીવનમાં એ સદૈવ શક્તિ આપનાર સંબંધ બની રહે છે.
 પ્રતિભાવ:  “અત્યંત નાજુક લાગણી અણકહી જે અનુભવી, પ્રાર્થના, હીરદોરથી રક્ષા કરો મમ વીરની.”  આ તો અ-ક્ષર રાખડી બનાવી તમે! બહુ સરસ અને સહજ અભિવ્યક્તિ… શ્રી. પંચમ શુક્લ.

(poem in English, ‘Rakhi’) Wow. One of the best poems I have ever read. Seriously. I’m speechless. સમીર પરીખ
I completely agree. Almost made me cry. It is beautiful! સંગીતા પરીખરહમાન.

Sangita, Samir

Rakhi

The longest relationship in my life is with my sibling

    Kind of competing, but caring deep feeling.

 My brother, who used to pull me down from my mother’s lap,

  Is the one who brought in my life pleasantry and pap.

 He might hit me for mischief, but he wouldn’t let anyone harm me.

    I screamed and fought with him, but I wouldn’t let anyone scold him.

‘Oh, who will marry her?’ He used to pull my hair and tease,

But to find a good husband for me, he would not compromise.

  It could be the last hours of our mom’s life or some trouble in my life,

My brother will be present in that special corner of my heart.

Years have gone by since our childhood departed,

Always shower him well wishes from the bottom of my heart.

The  gentle  subtle  feelings  are  wrapped  in a  string.  
This  soft  shiny  silk  prays  all  the  joy  to  bring.

સપનાની રાણી. સપનાનો સાયબો. સરયૂ પરીખ

              અહા! પુરુષને કેવી સ્ત્રીની કલ્પના છે..પણ પ્રેમિકા એવી નથી.
                            અને આગળ…માનુનીને કેવો સાયબો કલ્પનામાં છે….

કલ્પના અને હકીકત

    આવે મદમાતી મારા સપનાની રાણી,
    માને કહેલુંમારી  લાગણીઓ જાણી.

    હાથ  જ્યારે માંગુ,  ઉમંગે  આપતી,
     સાથ  જ્યારે ચાહુંસંગાથે  ચાલતી.
     દીવાના તેજ સમી ઓરડો ઉજાળતી;
     હૈયુ મીલાવી મારી આરતી ઉતારતી.

ફૂલોનો હીંચકો ને પાપણ પલકારતી,
    તીરછી નજરથી મુજને બોલાવતી.
     ચોતરફ તારલા ને ઝરમરતી ચાંદની,
    મંજુલ મધુર વાત રુમઝુમતી રાતની.

  મેઘધનુષ રંગો, હું મનરથનો સારથી,
     હોંશે બિરાજે  મારી મોહિની  માનથી.
      રકઝક  ના કોઈ, મારું ધાર્યું કરનારી.
        મનમોજે  રાચું  રૂડી કલ્પનની ક્યારી

મનગમતી વાર્તામાં, મનહરતી નારી
     હકીકતની છોરીથી સાવ ન્યારી.
——-

સ્વપ્નાનો સાયબો

 મારી કલમ અને કલ્પનાની સ્યાહી,
    મારી  મરજી  દોરે  ચાલે   કહાણી.

 વાંસળી વગાડીને  પ્રીતમ બોલાવે,
    જો હું ના માનું મને હેતથી મનાવે.

લલિત લતા  ઝૂલે હળવે  હિંચોળે,
    માધુરી માળા મારા  કેશમાં પરોવે.

 મારી  કલાને  હરદમ  વખાણે,
    થોડું  કરું  તોયે  બહુ   કર્યું   માને.

મુજને શું  ગમશે  વણબોલે  જાણે,
     આપે અચંભો રુચતું લઈ આણે.

મારા એક આંસુની  કિંમત પિછાણે
     મીઠું  હસીને વળી  માફી માગે…

 સપનાનો સાયબો મિતભાષી પ્યારો
      હકીકતના છોરાથી સાવ ન્યારો.
——-

r-નથણી nosepin

‘હસતા ઝખમ’ એક વાર્તા…સરયૂ પરીખ. વેબગુર્જરી

હસતા ઝખમ….. પર ક્લિક કરશો.

comment: Dear Saryuben, સાચું કહું તો આજે ઘણાં વખતે આટલી લાંબી તમારી  વારતાં વાંચી . જેમજેમ વાંચતી ગઇ તેમ  વારતાંનાં પ્રસંગોમાં અને વ્યક્તિ ઓમાં રસ વધવા લાગ્યો અને  એક બેઠકમાં વારતાં વંચાઇ પણ ગઇ . શબ્દોની ગૂંથણી બહુ સરસ રીતે કરી છે અને અંતે ઝખમને સરસ રીતે રુજવી દીધો છે .. થાય છે કે આમાં સત્ય પણ છૂપાએલું છે એને જો પકડી શકી હોતતો એની અસર કદાચ વધુ ઉંડાણમાં પહોંચી હોત… ખેર thanks for sharing and I enjoyed. Congratulations and wish you all the best…Kusum Radhekant Dave, Ithaca.

Where the mind is without fear……….Rabindranath Tagore.

ભયશૂન્ય ચિત્ત

જ્યાં ચિત્ત ભયશૂન્ય ત્યાં ઉન્નત મસ્તક.
જ્યાં જ્ઞાન મુક્ત હોયે ત્યાં દિલ દે દસ્તક.
નાના ટૂકડાઓમાં દુનિયાને ભાંગતી,
ના હોયે સંકુચિત દિવાલ,
જ્યાં શબ્દો ઉચ્ચાર બની ગહેરી સચ્ચાઈના
નિરંતર યત્નોની બાંહો ફેલાવી દોરે પૂર્ણતાની કોર.
જ્યાં તુચ્છતાની રેતમાં ને રુક્ષતાની રીતમાં
સમજણના ઝરણા ખોવાય ના,
જ્યાં મનોચિત્ત વિસ્તીર્ણ વિચારો ને કર્મો પ્રતિ દોરાયે,
એવા અજવાસમાં આપ જ એ મારગ દેખાડો.
એ મુક્તિના સ્વર્ગમાં, ઓ પ્રભુ, મારા આ દેશને જગાડો.
——- ટાગોરના કાવ્ય પર આધારિત. સરયૂ પરીખ

Where the mind is without fear……….

Where the mind is without fear and the head is held high

Where knowledge is free

Where the world has not been broken up into fragments

By narrow domestic walls

Where words come out from the depth of truth

Where tireless striving stretches its arms towards perfection

Where the clear stream of reason has not lost its way

Into the dreary desert sand of dead habit

Where the mind is led forward by thee

Into ever-widening thought and action

Into that heaven of freedom, my Father, let my country awake.

——- Tagore’s own translation (English Gitanjali Verse 35):

Chitto Jetha Bhayshunyo Bengali.

chitto jethA bhayshunyo, uchcho jethA shir,

Dnyan jethA mukto, jethA griher prAchir

Apon prAngantale dibas-sharborI

boshudhAre rAkhe nAi khando kschudro kori,

jethA bAkyo hridayer utsomukh hote

uchchhosiA uThe, jethA nirbarito srote

deshe deshe dishe dishe karmodhArA dhAy

ajasra sahasrabidho charitArthotAy,

jethA tuchchho AchArer morubAlurAshI

bicharer srotahpath phaele nAi grAsi-

poureschere kareni shatodhA, nityo jethA

tumi sarbo karmo-chinta-Anander netA,

nijo haste nirday AghAt kori pitoh,

bhAratere sei swarge karo jagorito!!

Rabindranath Tagore


Dilip Parikh

Urvashi,my little sister. Saryu

Saryu, sister, Urvashi.

અશ્રુબિંદુ

   એક અશ્રુબિંદુ  મારી પાંપણની કોર પર,
  ગીત લઈ આવે જુની યાદો દિલદોર પર.
                
   નાનેરી બહેની મારી, ઉર્વશી  પરી હતી.
   આવી’તી આભથી પાંચ વર્ષ રહી  હતી.
   માતપિતા ભ્રાતાના ઉરની ઓજસ હતી.
   બેન સહજ બચપણની મારી હરીફ હતી.
   ઓચિંતી ઈશ  ઘેર પાછી એ  ફરી  હતી.
 
    માત તાત નજરુંમાં  મરુતા ઝરતી હતી.
     ના સુણ્યું  જાયે  આ ગીત ઉરૂ ગાતી’તી. 
    
“કકડુપતિ  રાઘવ  રાજારામ”  રટતી’તી,  
    વળી તોફાની ખિલખિલાટ  હસતી’તી!
     

શબ્દો અંહી  આવેલા સૂરોની પાંખ પર,
     
જઈને જે  ભીંજવશે ભૈયાની આંખ પણ.
     
ઉર્વીની  ઉષ્માથી નયણાંના તોરણ  પર,
      
મીઠું  હસી  ને  રડી  કેટલીયે   યાદ  પર.
            ——-


એ સમયે ફિલ્મ ‘જાગૃતિ’નું ગીત “રઘુપતિ રાઘવ રાજા રામ” ઘણું લોકપ્રિય હતું.
(in early 1950)

My sister-Urvashi

One tear drops from the corner of my eye,
Oh! with this song, the memories revive.

We couldn’t bear to listen to the song any more,
For my five-year-old sister was no more.

She used to sing, “Kakadupati raaghav raajaa raam,”
Instead of, “Raghupati raaghav raajaa ram.”

One day she was there, melted in our veins.
Then she was gone, leaving us in pain.

We have missed her a lot throughout our lives,
Relived with this song special moments of those times.

Saryu Parikh
——-After many years, I heard a film song which brought back my little sister’s memories and tears….

Two poems. સ્નેહ… A Friend in Frustration

સ્નેહ

સ્નેહનાં વહેણં  કોઈ શર્ત નહીં, વરસંતી વાદળીને તર્ક નહીં.
વાયરો વીંટાળે પર્ણ  વ્હાલમાં, લીલાપીળાનો કોઈ ફર્ક નહીં.

મોહનાં મીંઢોળ એને બાંધીયા, જાણીને  જાન એની  જાનમાં,
ટેરવે  ગણેલ એના વાયદા, મન મતિ દિલમાં વિતર્ક  નહીં.

સોળે  કળાએ ખીલનારને, શોભા  શૃંગાર તણો  દર્પ  નહીં.
મંત્રમુગ્ધ  બંધાયે  પાંદડીછોને મધુર  કોઈ  અર્ક  નહીં.

દરિયા દિલ હેતનાં હીંડોળ પર, હુલાવે સૌને ગમત ગેલથી.
સ્નેહ દેણ દાન ને સ્વીકારમાં, નાતજાત ભેદ કોઈ ગર્ત નહીં.

ક્યાંનો પરિચય, શું છે સગા, પ્રશ્નો પુછ્યાનો કોઈ અર્થ નહીં.
વીણાનાં તાર સાથ ઝણઝણે, કોણ એ વગાડે કોઈ શર્ત નહીં.
——–

પ્રતિભાવઃ સ્નેહાળ હ્રદય કોઈ પણ કારણોના બંધનથી પર છે. 
નજીવું પાત્ર મળતા, સહજ પ્રેમવર્ષામાં ભીંજવી દે…Pauline Z. Snow
 જ્યારે દિવ્યત્વ ને પ્રેમ સ્પર્શે છે તે પળો કેમ ભૂલાય? સ્નેહમાં શું સ્ંવાદ, શું સ્ંબંધ ને શું સગપણ્.. તો પણ નજર મળે અને ધડકન અનુભવે વચનોનો વિશ્વાસ. આપની રચના, આપનો બહોળો શબ્દભંડોળ  ને આપની મુલાકાત અવિસ્મરણિય રહેશે. સરયૂબેનનું મુખારવિંદ ને સુંદર સુશીલ સંવાદો …તેવી તેમની રચના—-રેખા શુક્લ
તમારું કાવ્ય મને બહુ જ ગમ્યું  . વિચાર સરસ છે, શબ્દો સરસ છે , ને પ્રાસ તો ખરેખર ઉત્તમ અને unusual છે . તમે તો લખતાં જ રહો છો, હું જાણું છું . વિચાર આવે તે જ ભાગ્ય ગણાય . એ પણ ક્યાં વારંવાર થતું હોય છે? આમ ક્યારેક ચિઠ્ઠી લખતાં  રહેજો, અને કૃતિ મોકલતાં રહેજો. સ્વસ્થ રહેજો  ———-આવજો, પ્રીતિ સેનગુપ્તા
.
———
Rangoli with leaves and flowers by Ila Mehta. ઈલા મહેતા

A Friend in Frustration

In my gloom and doom, a message pops up,
“How was your day?”
With that one line the tedium is shaken
I turn up the light getting rid of the dark.

I share with my friend a few funny quips
still tinged by my grief and grievance.
My friend sends her love with rays of courage
 Her poise and praise make me pause and rethink. 

Simple sweet zest and a few kind words,
 turn my world quite easily around.
“What about the day?” “Oh, it wasn’t so bad”
I bid her goodnight with a lingering smile…
——– written by Saryu and Sangita

નિમિત્તમાત્ર…સરયૂ પરીખ

નિમિત્તમાત્ર
   કર્યાં  કર્મોને     ટેરવે   ગણાવે,
   કરી  મદદોને    માનદ  મનાવે,
   તો મૂલ્ય તેનું  શૂન્ય બની જાય.

ઉપકારોની    આરતી   ઘુમાવે,
   આપ  મહોરાની  મૂરત  બેસાડે,
   તો મૂલ્ય તેનું  શૂન્ય બની જાય.

હું  હુલામણાને   હરખે  પોંખાવે,
   ને   ફરી  ફરી   ફાલકે  ચડાવે,
   તો મૂલ્ય તેનું  શૂન્ય બની જાય.

તેની  કરુણા, ને  હું એક સાધન,
   સર્વ  સેવામાં  સહજતાનું સૌજન,
    તો શૂન્ય પણ અમૂલ્ય બની જાય.

ણાં જન્મ, વંશ, અંશના સુપાત્ર,
   ભાગ્યયોગે  દેવત્વ  નિમિત્તમાત્ર,
   શુભ  કાર્ય  તે અતુલ્ય કરી જાય.
——-
Very well said. In NASA-there is a Quote displayed. “Great things are done when you do not care who gets credits!!” Love, Munibhai.

પ્રતિભાવસુ શ્રી સરયૂ પરીખ ના અનેક પ્રેરણાદાયી કાવ્યોમાનું ઉત્તમ કાવ્ય. કર્મનાં ફળની ઇચ્છા રાખતાં બધાં કર્મો ઈશ્વરને અર્પણ કરવાં તે; જગનાં બધાં કામ પરમેશ્વરનાં છે અને તે ખરો કર્તા કરાવતા છે, પણ તે કર્મ આપણને નિમિત્તમાત્ર કરીને તે કરાવે છે એવી નિરભિમાન બુદ્ધિ ભક્તિ માટે આવશ્યક, “ઘણા જન્મ, વંશ, અંશના સુપાત્ર, ભાગ્યયોગે દેવત્વ નિમિત્તમાત્ર, શુભ કાર્ય તે અતુલ્ય કરી જાય.” આટલું સમજાવાયઅપનાવાય ધન્ય ધન્ય. ______પ્રજ્ઞા વ્યાસ
——-

રંગોળી… ઈલા મહેતા

સ્ત્રી-રત્ન ભાગીરથી મહેતા My mother, a teacher and a poet.

https://davdanuangnu.files.wordpress.com/2017/08/capture-e0aba7.png સ્ત્રી-રત્ન, ભાગીરથી મહેતા

કવયિત્રી ભાગીરથી, ‘જાહ્‍નવી’; એક પ્રેરણાદાયી પાત્ર, “સ્ત્રી-સંત રત્નો” પુસ્તકની ૩જી આવૃત્તિના પ્રકાશન સમયે…

લેખિકાઃ દીકરી, સરયૂ મહેતા-પરીખ.

મારી નજરે મારા બા, એક પ્રભાવશાળી વ્યક્તિ હતા.  એમના હાથથી કાગળ, પેન અને પુસ્તકો દૂર ન હોય. રસોઈ, ઘરકામ અને નોકરી ઉપરાંત, સાંજે જાણીતા સાહિત્યકારો ઘેર આવીને બેઠા હોય, અથવા એમને કોઈ કવિઓને મળવાનુ હોય. ઘણી વખત કવિ સંમેલનમાં કવિઓની વચ્ચે આ એક જ કવયિત્રી મંચ પર ઉપસ્થિત હોય. વહેલી સવારે ઘણીવાર બત્તી જલે ત્યારે ખબર પડે કે બાને કોઈ કવિતાએ જગાડી દીધા.

બ્રીટીશ હકુમતમાં ૧૯૧૭માં ભાગીરથીનો જન્મ ભુવા નામનાં ગામમાં થયેલ. એક વર્ષની બાળકીની માતા, કસ્તુરબેનનો, બે દિવસની માંદગીમાં સ્વર્ગવાસ થયેલો. સંયુક્ત પરિવારમાં બાળકો વચ્ચે સૌથી નાની ભાગીરથી સચવાઈ ગઈ. ભુવાની ધૂડી નિશાળમાં કોઈક સાથે વાંધો પડતા, “મારે નિશાળે નથી જઉં” તેવી જીદ પકડી. ચોથી ચોપડી મ્હાંણ ભણી, એવું એમના કાકીમા કહેતા. છોકરીને લખતાં વાંચતાં આવડ્યું એટલે બસ, એવા સમાજિક વિચારોના પ્રોત્સાહન સાથે ઘરકામ શીખવામાં પળોટાઈ ગયા.

ભાગીરથીના પિતા, વૈદ ભાણજી દવેએ બ્રાહ્મણ કુટુંબના લોટ માંગવાના અને ક્રિયાકાંડ કરવાના ચીલાચાલુ  વ્યવસાયને તજી, વૈદ તરિકે ભુવા અને આસપાસના ગામોમાં આદરણિય પ્રતિષ્ટા મેળવી હતી. ભાઈઓને ભાવનગર ભણવા મૂક્યાં ત્યારે ભા’દેવાની શેરીમાં દસેક્ વર્ષની ભાગીરથી રસોઈ અને ઘરકામ કરવા માટે ભાવનગર આવીને રહી. પણ દીકરીને આગળ ભણાવીએ એવો કોઈ વડીલને વિચાર નહીં આવ્યો હોય.

પિતાશ્રી તેર વર્ષની દીકરીને આવીને કહે કે “તારા લગ્ન કોટડા ગામમાં નક્કી કર્યા છે.” મોટાભાઈ નાથાલાલનાં વેવિશાળ માટે કોટડા ગામે ગયેલા અને ભાગીરથીનું લગ્ન હરિશંકર મહેતા સાથે નક્કી કરીને આવ્યા. એ વખતે રીવાજોની ક્રુરતાનો સત્ય અનુભવ થયો. જ્યારે સાસરે ગયા તો ત્યાંની રહેવાની રીત અને વહુને રાખવાની રીતથી થતી માનહાની સામે એમનો આત્મા બળવો ઉઠાવતો રહ્યો.

હરિશંકરભાઈ પ્રાથમિક શાળામાં શિક્ષક તરિકે ગામડામાં નોકરી કરતા અને ભાગીરથી ઘર સંભાળતા. ગરીબી અને અપમાનજનક રહેણી કરણીથી ભાગીરથીને અત્યંત સંતાપ થતો. પાંચ વરસના મનોમંથન અને ભાઈ નાથાલાલ દવે દ્વારા મળતા પુસ્તકોના અભ્યાસથી, એમને સમજાયું કે મારું ભવિષ્ય મારે જ બનાવવાનુ છે. એ સમયે સ્વામિ વિવેકાનંદના વિચારોનો પ્રભાવ તેમને માટે શક્તિ પ્રેરક બની રહ્યો. દરેક પ્રયત્નોમાં બન્ને કુટુંબોના વિરોધોનો સામનો કરતા, અઢાર વર્ષની ઉંમરે, ભાવનગરમાં રહીને ભણવાનો નિશ્ચય કર્યો. પ્રવેશ પરીક્ષા માટે એક નિબંધ લખવાનો હતો. પરિણામે એમને દસમાં ધોરણમાં સીધા મુકવામાં આવ્યાં. હાઈસ્કુલમાંથી ઉત્તીર્ણ થયાં પછી, પાંચ વિદ્યાર્થીનીઓ સાથે શરૂ થતાં કર્વે કોલેજના વર્ગમાં ભણવાનુ ચાલુ રાખ્યું. શેરીમાંથી નીકળી ક્લાસમાં જતાં હોય ત્યારે ઓટલે બેઠેલી બહેનો સંભળાવે, “એવો જમાનો આવશે કે ધન કમાશે બાયડી ને…”  એ જ બહેનોને લાચાર પરિસ્થિતિ આવતી ત્યારે ભાગીરથીની મદદ લેવા જઉં પડતું.
ગાંધીયુગની અસર તળે જ્યારે ભાગીરથીએ કહ્યું કે, “હવે હું ખાદીના જ કપડા પહેરીશ. મારા માટે રંગબેરંગી મીલના કપડાં ન લાવશો.” ત્યારે એમના પિતાશ્રીની અસંમતિઓમાં એક વધારે કારણનો ઊમેરો થયો અને નારાજગીની માત્રા વધતી ગઈ. પણ મોટી ઉંમરે જ્યારે ભાગીરથીના વિચારોને સમજ્યા ત્યારે પિતા-પુત્રીમાં ભલો સુમેળ થયો.

ભાગીરથીને ભાવનગરમાં પિયરમાં રહીને ભણવાનું, પણ રજાઓ પડતાં કોટડામાં લાજ કાઢી સામાન્ય વહુવારૂઓ સાથે હળીમળી રહેવાનું બનતું. જુનીઅર બી.એ. ની પરિક્ષા પછી પંદર દિવસમાં મુનિભાઈનો જન્મ થયો. માતા કે સાસુનો ઓથાર ન હોવાથી જવાબદારીઓ ઘણી વધી ગઈ. બાળકને સંભાળતાં બી.એ. થયા. માજીરાજ કન્યાશાળામાં નોકરી તરત શરુ કરી દીધી. પતિ હરિશંકરની બદલી ગામડેથી ભાવનગરની પ્રાથમિક શાળામાં એ અરસામાં થઈ શકી હતી. ચાર વર્ષના મુનિ અને નવજાત સરયૂને ઉછેરતાં, શાળા અને ઘરકામની ઘટમાળ શરૂ થઈ. જીવનના દરેક માઠાં અનુભવોને, “મારા માટે એ જરૂરી હશે” એમ સમજી અંતરગી બનતા રહ્યાં. આમ જ લાગણીઓને શબ્દોનો આકાર આપી, તટસ્થભાવે સ્વીકારી, ભાવુક ગૃહિણી સાથ સાથ કવયિત્રી બની રહ્યાં.

તેર વર્ષની ઉંમરથી શરૂ કરેલ લાજ કાઢવાની પ્રથા સામે વિરોધ કરતાં, લગભગ ત્રીસની ઉંમરે તેમણે હિંમતથી, તેમના જ્યેષ્ઠને માનપૂર્વક કહ્યું, “મોટાભાઈ, હવેથી હું લાજ નહીં કાઢું, પરંતુ તમારા માટેના સન્માનમાં જરા પણ કસર નહીં છોડું.” આખા પરિવારમાં આશ્ચર્ય અને અણગમો ફેલાઈ ગયા. પણ પછી ઘેર ઘેર ઘૂંમટા તણાતા બંધ થયાં. એ જ રીતે નાક-કાન વિંધાવવા જ પડે, અને પતિની હયાતીના શણગાર પહેરવા જ પડે, એ નિયમો પણ એમણે તોડ્યાં. સમાજમાં ઊંડા મૂળ ખોતરેલા નિયમો સામે બળવો કરી અને સ્વજનોના ગુસ્સાનું નિશાન બની પોતાના વિચારોમાં અડગ રહ્યાં. તેમની અનન્ય પ્રતિભાની અસાધારણ અને અદ્‍ભૂત અસર અનેક બહેનો, અને ખાસ કરીને ખીલતી કળી સમી વિદ્યાર્થીનીઓ પર જોવા મળી હતી.

ભુવા અને કોટડા ગામમાંથી પ્રથમ કોલેજ ગ્રેજ્યુએટ નારીનું માન તો વધી ગયું, પરંતુ સમાજમાં અને ઘરમાં સ્ત્રીનું સ્થાન નિયત છે, એ જ રહ્યું. ઘણી અવગણના વચ્ચે પણ બાનું રક્ષા કવચ બાળકોને છાવરી રહ્યું અને અસામાન્ય પુત્ર, પદ્મશ્રી મુનિભાઈ અને સરયૂ જેવા સફળ અને સાલસ બાળકો ઉછેર્યાં.

ચારેક વર્ષ પછી, ૧૯૬૦માં ફરી તક મળતાં, બા સૂરેન્દ્રનગરમાં આચાર્યા તરિકે ગયા અને હું એમની સાથે રહી. મુનિભાઈ આઇ.આઇ.ટી મુંબઈની અગ્રગણ્ય કોલેજમાં ભણતા હતા. સૂરન્દ્રનગરની શાળામાં જાજરમાન અને પ્રગતિવાદી આચાર્યા તરિકે નાની વિદ્યાર્થિનીઓથી માંડી ઊપરી અધિકારીઓનું  સન્માન ઘણા જ ઓછા સમયમાં પ્રાપ્ત કર્યું. એક ઘટના બની જેનાથી ભાગીરથી મહેતાની આંતરિક શક્તિનો પરિચય થયો. એમની શાળા માટે નવું મકાન મહિનાઓથી તૈયાર થઈ ગયું હતું. જે દાતાએ બંધાવી આપ્યુ હતું એ વૃધ્ધ મહાનુભાવની જીદ હતી કે કોઈ પ્રધાનમંત્રી આવી ઉદ્‍ઘાટન કરે પછી જ તે મકાનનો ઉપયોગ કરવો. મહિનાઓથી શિક્ષકો અને અધિકારીઓ પ્રયત્ન કરતાં હતાં. બા તે મુરબ્બીને મળ્યા અને વાત કરી, પણ તેઓ જીદ છોડવા તૈયાર ન હતા. બાએ બે ચાર અનુભવી, સ્થાનિક વ્યક્તિઓને વિશ્વાસમાં લઈ, ૨૬ જાનુઆરીએ શાળાના નવા મકાનમાં ધ્વજવંદન માટે ભવ્ય કાર્યક્રમ રાખી ગામના લોકોને આમંત્રિત કર્યા. તેમાં પેલા દાતા તેમની પ્યારી પૌત્રી, જે શાળાની વિદ્યાર્થિની હતી, તેની સાથે હાજર હતાં. ધ્વજ વંદન પછી બાએ દાતાની પૌત્રીને બોલાવીને કંઈક સમજાવીને કહ્યું. તેણી બાને પ્રણામ કરી, પૂજાની થાળી લઈ, નવા મકાનના દ્વાર પર ચાંદલો કરી, રેશમી રિબન ખોલી, બારણા ખોલી બધાને આમંત્રણ આપતી ઊભી રહી. બધા લોકો ગભરાઈને દાદાની સામે જોઈ રહ્યા. પરંતુ દાદાએ આગળ આવી વ્હાલી પૌત્રીને આશિષ આપ્યા અને બાને અભિનંદન આપ્યા. જોનારાના ચિંતાભર્યા ચહેરા ખીલી ઊઠયાં. મહિનાઓ સુધી સૂરેન્દ્રનગરમાં નવાં આચાર્યાએ કરેલા ચમત્કારની ચર્ચા ચાલતી રહી.

જીવનમાં બાને પોતાના સિધ્ધાંતો માટે લડી લેતા ઘણીવાર જોયા છે, અને પોતાના અને પારકાને પ્રેમથી હિંમત આપતાં પણ જોયા છે. એમના લાગણીભર્યા કવિ હ્રદયમાં અજબની દ્રઢતા હતી. મુનિભાઈના લગ્ન શિશુવિહારના શ્રી માનશંકર ભટ્ટની પુત્રી, ઈલા, સાથે થઈ ગયા. પરંતુ જ્યારે સરયૂએ વણિક કુટુંબના દિલીપ સાથે લગ્ન કરવાની ઈચ્છા જાહેર કરી ત્યારે, પતિના સખ્ત વિરોધ છતાં, સરયૂને બાએ સાથ આપ્યો. તેમનું માનવું હતું કે જાતિધર્મ કરતાં ઘણો ઊંચો માનવ ધર્મ છે, અને પાત્રની યોગ્યતા પ્રથમ જોવાની અને ત્યાર બાદ નાતજાત.

ગુરુની શોધમાં હંમેશા વ્યાકુળ રહેતા. જ્યારે તપસ્વિની વિમલાતાઈને મળ્યા એ સમયે ભાગીરથીની તપસ્યા પરિપક્વ થયેલી હતી. ભાગીરથીના સમર્પણની સત્યતા જોઈ પૂજ્ય વિમલાતાઈએ પોતાના નાના સમુહમાં કવયિત્રી તરિકે સ્વીકાર્યા અને “જાહન્વી” તખલ્લુસ આપ્યું. તે પહેલા ‘અખંડ આનંદ’ વગેરે સામાયિકોમાં કવયિત્રી ભાગીરથીના કાવ્યો અને બોધ કથાઓ “સાધના” ઉપનામથી પ્રકાશિત થતાં.

અનેક બહેનોમાં સાહિત્યપ્રેમ અંકુરિત કરે છે તે, “જાહ્‍નવી સ્મૃતિ” કવયિત્રી સંમેલન, શિશુવિહાર સંસ્થા, ભાવનગરમાં દર વર્ષે યોજાય છે, જેમા કોઈ પણ બહેન ભાગ લઈ શકે છે. ૧૯૯૪ની સાલથી શરૂ થયેલ ભાગીરથીના સ્નેહનું ઝરણું હજુ પણ અસ્ખલિત વહે છે. આજે બાને યાદ કરતા કલારસિકોને જોઉં છું, ત્યારે એ દિવસોની યાદ આવે છે જ્યારે  કવિતાની રજુઆત કરવા, બધી હિંમત ભેગી કરીને, સફેદ ખાદીની સાડી પહેરેલા, જાજરમાન બહેન ભાગીરથી, બોલવા ઉભા થતાં……

ભાગીરથી મહેતાના પુસ્તકો શિશુવિહાર, ભાવનગરમાં ઉપલબ્ધ છે

“અભિલાષા”.  “સંજીવની”.  “ભગવાન બુધ્ધ”, –કાવ્ય સંગ્રહો.
“સ્ત્રી સંત રત્નો”. સંત સ્ત્રીઓના જીવન ચરિત્ર. ત્રણ આવૃત્તિ
અનુવાદઃ “આત્મદીપ.”  “સહજ સમાધિ ભલી.”  પુ. વિમલાતાઈ ઠકારના પ્રવચનોનો
“આનંદલહર.” હનુમાનપ્રસાદ પોદાર.

——-

હળવેથી હાથ મારો હોઠે લગાડતી, મીઠી ચૂમીમાં મર્મજ્ઞતા;
આવકાર, આભાર, ગદગદ એ વ્હાલથી, કહી દીધું સર્વ હાથ ચૂમતા.

અરવા આ બંધનને અશ્રૂની અંજલી, સ્મરણો અસ્તિત્વને હસાવતા,
છલછલ રે છલકે મમ જીવન સરોવર, મા મધુ બિંદુ રહ્યાં સિંચતા.

સરયૂ મહેતા-પરીખ,   “એક ચૂમી” કાવ્યમાંથી
http://www.saryu.wordpress.com     512-712-5170

કાવ્યસંગ્રહ ‘મંત્ર’ સરયૂ મહેતા-પરીખ  સ્ત્રી સંત–રત્નો’ લે. ભાગીરથી મહેતા
પ્રાપ્તિસ્થાનઃmail@shishuvihar.org Bhavnagar chairman@glsbiotech.com  Vadodara

સ્ત્રી સંત-રત્નો, લેખિકાઃ ભાગીરથી મહેતા. લગભગ પચાસ અજાણી અને જાણિતી ઉમદા સ્ત્રીઓના જીવન ચરિત્રની ઝાંખી. ૩જી આવૃત્તિ, પ્રકાશકઃ શિશુવિહાર, ભાવનગર. શાળા અને સંસ્થાઓ માટે નિઃશુલ્ક ઉપલબ્ધ છે.

MANTRA-English/ Gujarati poems:     MANTRA-poems by Saryu Parikh        << click to read

My mother, Bhagirathi, ‘jaahnvi’ was born in a small village. Her mother died when she was only one year old, so she and her two brothers were raised by her father and aunt in a joint family. She decided to quit school in forth grade and family encouraged her to learn more household chores.

Her father arranged her marriage at very early age. After self realization, she decided to educate herself and at eighteen she joined school and graduated from college in 1943. My bother and I were born around that time. There were many objections and struggles but her courage was immeasurable. My father was a simple nice individual and was a teacher in elementary school. My mom started teaching in a High-school and then she was a Principal.

In those days, very few women were college graduates. My mother was admired as a person and as a poetess. She was a powerful supporter and guide for many students. My brother, Munibhai… India’s top award, Padmshree, winner and I are blessed to have our parent’s heritage.

Every year since 1994, a women’s Poetry Festival is encouraging many young girls to write poems…

“Jahnvi Smriti” in Bhavanagar. India.

બંદિશ એક, રૂપ અનેક (૭૮) : “Imagine….દિવાસ્વપ્ન”

http://webgurjari.com/2021/05/15/one-composition-several-forms_78/

મિત્રોનો સાથ. નૈતિક સરહદ. વિમળા હીરપરા. Rangoli and more

સરહદ સર્વત્ર છવાયેલી છે. પણ, એક સાવધ માનવ તરીકે, આપણે  એવી નૈતિક સરહદ બનાવવી જોઇએ કે એમાં પાપ, લોભ,વાસના, લુચ્ચાઇ જેવા શત્રુ પ્રવેશી ન જાય. વિમળાબેન

Vimala Hirpara writes:

સરયુબેન, આ લેખમાં આજે આપણે માનવસ્વભાવનું એક પાસું વિચારીએ.  સજીવ હંમેશા પોતાના અસ્તિત્વ માટે લડતો રહે છે. જોખમથી દૂર રહેવું ને પોતાના રક્ષણ માટે અનુકુળ પરિસ્થિતિ ઉભી કરવી એ એની પ્રાથમિકતા છે. સલામતી માટે સારો ખોરાક, રહેઠાણ અને અનુકુળ હવામાન માટે એ ભટકતો રહે છે. દેશાવર ખેડે છે. આપણા શાસ્ત્રોમાં માનવ તરીકે જન્મ લેતા પહેલા ચોર્યાસી લાખ યોનીમાંથી જીવ પસાર થાય છે, એવું મનાય છે. તો ઉત્ક્રાંતિવાદ પ્રમાણે આપણે અમીબા જેવા એકકોષી જીવમાંથી માંડીને અનેક જન્મોને અંતે માનવ બન્યા છીએ. હવે આ બધા જન્મોની ખાસિયતો ને ખામી આપણા જીનમાં  માનવઅવતારમાં પ્રગટ થાય જ છે. જેને આપણે પશુવૃતિ કહીએ છીએ. આજે એમાની એક વૃતિ તે ‘સરહદ’ પર વિચાર કરીએ.      

આપણે કીડી મંકોડા જેવા કીટકનું નિરિક્ષણ કરીએ તો સમજાય કે એ કીટકો ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે.પોતાના દર આગળ  બીજા દરની કીડી આવે તો મારામારી કરીને હાંકી કાઢે છે. એટલેકે પોતાની સરહદનું રક્ષણ કરે છે. આજ સંગ્રહવૃતિ, આપણે આજે સભ્ય છીએ તો પણ. આપણામાં અકબંધ છે. પછી જુઓ કે ગરોળી, કાંચીડા જેવા સરીસૃપોની ખોરાક મેળવવાની પોતાની સરહદ હોય છે. એમાં કોઇ પ્રવેશે એટલે જીવલેણ યુધ્ધ થાય. એજ પ્રમાણે સિંહ વાધ, દીપડા, એ માંસાહારી પ્રાણીઓની શિકાર માટેની સરહદ  એ પોતાના મુત્રના છંટકાવથી નક્કી કરે. એમાં કોઇ હરીફ પ્રવેશે તો ખુનખાર યુધ્ધ અને એકાદને પલાયન થવું પડે. આજે પણ આ વૃતિ  અકબંધ છે.

જુઓ કે દેશ દેશ વચ્ચે સરહદો ને એના માટેના જીવલેણ સંગ્રામો ચાલુ જ છે.  ભારત, પાકિસ્તાન અને ચીન – ભારત વચ્ચેના સરહદના ઝઘડા અને માનવ ખૂંવારીના આપણે રોજના સાક્ષી છીએ. ઇઝરાયેલ અને પેલેસ્ટાઇન, ઇરાન – ઇરાક, આવી કેટલીય સળગતી સરહદો છે. અખંડ ભારતમાં અલગ રાજ્યનો દરજ્જો માગતા લોકો પણ છે. પછી આપણા નાગરીકોના સરહદના ઝધડામાં સીમ,શેઢા માટેની તકરારો કયારેક લોહીયાળ બની જાય છે. એ સરહદનાં રક્ષણ માટે ખેતર ફરતી થોરની કે વાયરની વાડ બનાવાય છે. તો દેશની સરહદે શસ્ત્ર-સેના  રાખવી પડે છે જે  સામાન્ય હથીયારથી માંડી આધૂનિક ઘાતક  હથીયારથી સજ્જ  હોય. તો આપણા રહેઠાણ માટે પણ સરહદ હોય જેને આપણે વંડી કે વાડથી સજાવીએ છીએ. કોઇ રજા વિના આવી ન શકે. એ માટે મુખ્ય દરવાજો, તાળાકુંચી સાથે અને પોંસાય તો ચોકીદાર પણ હોય. બારણાને પણ તાળા હોય. આજના સમયમાં સિક્યુરીટી કેમેરાથી ગમે ત્યાથી તમે ઘરની ચોકી કરી શકો. તમારે ઘરને દરવાજે તમારી ગેરહાજરીમાં કોઇ આવે તો પણ તમારો ફોન તમને જાણ કરે.  ઘરફોટ ચોરીની જાણ પણ થઇ જાય.   

 આ અગાઉ જયારે દેશ નાના એકમો ને રાજા,રજવાડા, દરબારો ને ભાયાતો વચ્ચેના વંહેચણીના સંગ્રામોમાં ફસાયેલો હતો ત્યારે ગામડામાં દરબારગઢ હોય ને એના ચોકીદારો એની રક્ષા કરે. રજવાડાના મુખ્ય મથક એના ગામોમાં ગામની ફરતો ઉંચો ગઢ હોય. એના તોતીંગ દરવાજા નિયત સમયે જ ખુલે અને નિયત સમયે બંધ થઇ જાય. પંહોચતા લોકો ડેલીબંધ મકાન બનાવે. મોટેભાગે વડીલોની બેઠક ડેલીમાં હોય.કોઇ અજાણ્યુ એની નજર ચુકવીને ઘરમાં આવી નશકે.  

આમ સરહદ સર્વત્ર છવાયેલી છે. પણ એક સાવધ માનવ તરીકે આપણે  એવી નૈતિક સરહદ બનાવવી જોઇએ કે એમાં પાપ, લોભ,વાસના, લુચ્ચાઇ જેવા શત્રુ પ્રવેશી ન જાય.  એજ વિમળાબેનના પ્રણામ.


Nature

The inborn nature is an imminent core,
The changes around are transient fore.

Data, know how will tarnish with time,
Identifies with the impetuous mind.

The layers and layers of illusive favors,
Selfish and centered are solo endeavors.

The genuine shine is covered with creed,
The letters of life are colored with greed.

Dynamic efforts to wake and wean,
Forget the lessons you labored to learn.

Though, ego forever is continual keep,
The intrinsic nature will propel and peek
—— Saryu Parikh

Inborn nature is hard to change, unless the individual is awakened and puts positive efforts to change from inside out.
 Comment: Dear Saryuben, your poems are really original thoughts and words! Your richness with words impresses me. Many of the words I read for the first time. I am looking forward to the next Poetry Festival. Very good poem. With regards, Dr. Dinesh O. Shah

પુનઃ સાકાર

દાદા દાદી વાત કરે  મીઠી  યાદો  મમળાવે,
નદીકિનારે સાંજ ઢળ્યે તું કેવી મળવા આવે!

ફૂલ  લઈ  હું  રાહ  દેખતો ઉત્સુકતાથી તારી
   તું આવે તો સંધ્યા ખીલતી, ના આવે કરમાતી.

વીસરીને વર્ષોની રેખા પુનર્મિલન હાં કરીએ,
   મધુર મધુર યાદોને વ્હાલી! ફરીથી નંદન કરીએ.

દાદા ફક્કડ પહેરણ પહેરી ઊભા નદી કિનારે,
  ફૂલ સંભાળે, થાકે,  બેસે, ઊઠે  રાહ  નિહાળે.

દાદી ના દેખાયા અંતે  ધુંઆપૂંઆ થઈ આવ્યાં,
  “
કેમ આવી?” રોષ કરીને દાદીને તપડાવ્યાં.

અચકાતી, શરમાતી, ધીમે  ધીમે  બોલી દાદી,
   “કેમ કરીને આવું?  મારી  માએ ના કહી દીધી.”
——-
સરયૂ પરીખ

દાદીએ નાનપણને યાદ કરી સો ટકા એ પ્રમાણે કર્યું. ભોળા, બિચારા દાદા અમથા જઈને થાક્યા.
પ્રતિભાવઃ દેહ તો વૃધ્ધ થાય છે પણ મન વૃધ્ધ નથી થતું.   વિતેલા સમયની યાદગાર પળોને મન દોહરાવવા ચાહે છે… પણ વિત્યો સમય કદી પાછો નથીફરતો. શૃંગાર રસ ભરેલ સુંદર કાવ્ય…..મા સરસ્વતીના ચાર હાથ તમારા ઉપરછે. બસ એ લખાવે તે લખતા રહો… શરદ શાહ.

——


Rangolies by Ila Maheta


fresh flowers with color powder.

Paintings by Dilip

Sharing Some of the Paintings by Dilip K. Parikh

Dilip Parikh. Introduction: After finishing studies in Physics and Electronics, Dilip came to USA on a fellowship for higher education in 1965. Married to Saryu Mehta in 1969. He worked for Microelectronics Industries, such as Rockwell International, AT&T Bell Lab, Texas Inst. for many years. At present he resides in Austin, Texas. His paintings express his deep interest in spirituality. He paints every day while listening Indian classical music. More paintings on Saryu Parikh’s web site www.saryu.wordpress.com   
contact:
hdkp@yahoo.com   512-712-5170

A brief note on paintings #1, #2, #3:

E=MC2 paintings (#1, #2, #3) have two aspects: Physics and Spiritual.Physics aspect: Matter and Energy are two different states of the same thing (Einstein: E = MC2).

“There was a time called the big bang when the universe was infinitesimally small and dense. God created the universe at the big bang.” (Stephen Hawkins). The ‘black circle’ in the center represents a ‘black hole’ — a source of the energy, which manifested as the visible universe. Everything is nothing but the Energy.

Spiritual aspect: The Unmanifested, the Infinite, the Changeless Spirit is called Brahman: the one Absolute. This is described as Aum-Tat-Sat. Aum is the creative vibration that upholds the worlds through Prakriti, mother nature. All created things originate in the cosmic energy of Aum —the universal energy manifested as matter.

#1 CREATION

#2 BRAHMAN-MAYA

#3 PURUSH and PRAKRITI

A brief note on paintings #4, #5: (Satyam, Shivam, Sundram)

When a dancer (or a musician) becomes one with the dance (or music), there is no interference of thoughts. The movement of moment (which is time) stops, and one may experience inner Bliss.
This is a state of meditation. When the mind is totally free of its content (a state of pure silence) then “Satyam” (truth) is experienced. “Shivam” is “Satyam” in action; one lives from moment to moment.

When every action is “Shivam” then this totality flowers as beauty, which is “Sundram.”      ………….  Dilip Parikh

#4 Dance

#5 MUSIC

———

Einstein and Tagore
Meghadut…the cloud messenger
Rageshree…Raga of Romance

Saheli at the river. DKP

Sujata…Buddha’s devotee watercolor 1956 DKP
watercolor 1956. DKP.
Sujata. Donated for a charity. DKP

Essence of Eve
સરયૂ  દિલીપ  પરીખ

ગુજરાતી, હિન્દી તથા અંગ્રેજીમાં…. કાવ્યો, અનુભવો, વાર્તા
Essence of Eve
poems and True stories by Saryu Parikh
Paintings by Dilip Parikh… Book-Cover  “નીતરતી સાંજ” અમારાં પુસ્તકનું મુખપૃષ્ટ

1999
Happy Birthday Saryu… 2019

The Musicians. DKP 2018
sweet moments…2019 DKP
RADHA-KRISHNA…DKP
The Village

Books of poetry, story and paintings of Dilip. Two novels in English. Saryu Parikh

Saryu and Dilip Parikh
saryuparikh@gmail.com  www.saryu.wordpress.com

Paintings by Dilip Parikh-English    May click on this link

#31

ચિત્રકલા અને સાહિત્યનો સુભગ સંગમ એટલે દીલીપ અને સરયૂ પરીખ

Saryu Dilip Parikh

ગુજરાતી સાહિત્ય સંગમ

“નીતરતી સાંજ Essence of Eve” સરયૂ પરીખ ના ગુજરાતી, હિન્દી અને અંગ્રેજીમાં કાવ્યો, અનુભવો અને દિલીપ પરીખના ચિત્રોના, અનોખા પુસ્તકનુ પ્રકાશન.

ભાવનગરમાં શિશુવિહાર બુધસભાના ઉપક્રમે અમેરિકા સ્થિત સરયૂબહેન દિલીપ પરીખના પુસ્તકનુ વિમોચન કવિશ્રી ડો.વિનોદભાઈ જોશીના
હસ્તે, સપ્ટેમ્બર ૨૫ ૨૦૧૧ના રોજ, સુજ્ઞ સાહિત્યકારોના ભાવભર્યા પ્રોત્સાહન સાથે થયું. “જાહ્ન્વી સ્મૃતિ” કવિયેત્રી સંમેલનનો અઢારમો અવસર હતો. અનેક કવિમિત્રોનો
ભાવવિભોર પ્રતિભાવ “નીતરતી સાંજ” વિષે મળ્યો.

અતિથિ વિશેષઃ પદ્મશ્રી મુનિભાઈ મહેતા,પત્રકાર શ્રી રમેશભાઇ તન્ના, કવિયત્રી લક્ષ્મીબહેન ડોબરીયા.

કવિશ્રીવિનોદભાઈજોશીના  શબ્દોમાં, ….પુસ્તકઘણાજતનથીસર્જાયુછેહાથમાંલેતાખબરપડેછે. “નીતરતીસાંજ”કેજીવનનોનિચોડઅનેસુંદરચિત્રસાથેજેરીતેલખાયુછે, ઘણુકહીજાયછે. ભાવભરીરચનાઓસાથેસુંદરચિત્રોનોસુમેળ……..

કવિમુનિભાઈના  શબ્દોમાં, ….It has brought tears of joy time and again and new dimension to our own understanding and appreciation. The most…

View original post 711 more words

કૃષ્ણલીલા…સરયૂ અને ગીત યમુના…ચંદ્રકાન્ત દેસાઈ.

કૃષ્ણલીલા
  મનડાંના મધુવનમાં રાસ લે રસીલી
શ્યામ સંગ શ્યામ રંગ રાધા રંગીલી—     

જન્મકર્મ રંગોળી આંગણ સજેલી
મંડપમાં વૈરાગે આવી વહેલી—  

આમંત્રે તત્વજ્ઞાન સહોદર સહેલી
સ્થીરભાવ, શાંતચિત્ત, નિર્ગુણ નવેલી

આસક્ત એકરસ એકધ્યાન ચેલી
કૃષ્ણ કૃષ્ણ રોરોમ ઘેલી અલબેલી

વૃંદાવન ચિત્તવનમાં કૃષ્ણલીલા ખેલી
આત્મસાત જ્ઞાતાને અનુપમ સુખહેલી
                           —સરયૂ પરીખ
રાસલીલાનું અધ્યાત્મિક રસદર્શનઃ મનડાંનાં મધુવન…શુધ્ધ અને ભક્તિલીન હ્રદયમાં રાસલીલાની તૈયારી થતી હોય. જન્મકર્મ …ઉંચી કક્ષાનો આત્મા વૈરાગનાં વાતાવરણમાં જલ્દી આવી જાય છે. આમંત્રે… સતસંગ તેને આવી મળે જ્યાં સ્થીરભાવ જેવા સદગુણો જન્મજાત મળેલા હોય. આસક્ત એકરાગ…ભક્તિમાં તરબોળ. તેનાં વૃંદાવન ચિત્તવન…માં કૃષ્ણલીલા રમાય છે અને આત્મજ્ઞાનીને અનુપમ સુખનો અનુભવ થાય છે.
—–
ગીત યમુના…ચંદ્રકાન્ત દેસાઈ.


Rang-Holi by Ila Maheta

કાવ્યો. દેવિકા ધ્રુવ. હરીશ દાસાણી. સરયૂ

સલૂણી સાંજ ઝળહળતી. દેવિકા ધ્રુવ

સલૂણી આજ આવીને, ઊભી આ સાંજ ઝળહળતી;
જરા થોભો  અરે  સૂરજ, ન લાવો રાત ધસમસતી.

હજી  હમણાં  જ  ઉતરી  છે, બપોરે બાળતી ઝાળો,
જરા  થોભો  અરે ભાનુ, ભૂલાવો વાત બળબળતી.

હવે   મમળાવવી  મારે  અહીં  કુમાશ  કિરણોની,
જરા  થોભી, ફરી  ખોલું  હતી બારી જે ઝગમગતી..

અહો   કેવી  મધુરી   સ્‍હેલ  આ સંસાર  સાગરની,
જરા થોભો તમે નાવિક, ભલે આ નાવ ડગમગતી.

કટુ  કાળી   અને   અંતે  જતી  અણજાણ   નિર્વાણે,
જરા  થોભો વિધિ ‘દેવી’, સજુ એ રાત તનમનથી!!

~ દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ

ખૂબ સુંદર રચના…” અહો   કેવી  મધુરી   સ્‍હેલ  આ સંસાર  સાગરની,
જરા થોભો તમે નાવિક, ભલે આ નાવ ડગમગતી.
” સરયૂ.
———

કહો ગમે તે.
પરપોટો કે ગલગોટો.
કદંબ કહો કે કહો કાંકરી.
લીલામાત્ર નામની.
નામની પાછળ મન.
મન જ જન્માવે જગત.
ન હો નામ.
તો ન હો સંબંધ.
ન હો સંબંધ.
તો ન હો જુદાઈ.
જે કંઈ લીલાપાત્ર
તે બધું નામમાત્ર.
નામ નહીં. આકાર નહીં.
અને જે રહે તે?…

હરીશ દાસાણી.
——–

નિમિત્તમાત્ર
   કર્યાં  કર્મોને     ટેરવે   ગણાવે,
   કરી  મદદોને    માનદ  મનાવે,
   તો મૂલ્ય તેનું  શૂન્ય બની જાય.

ઉપકારોની    આરતી   ઘુમાવે,
   આપ  મહોરાની  મૂરત  બેસાડે,
   તો મૂલ્ય તેનું  શૂન્ય બની જાય.

હું  હુલામણાને   હરખે  પોંખાવે,
   ને   ફરી  ફરી   ફાલકે  ચડાવે,
   તો મૂલ્ય તેનું  શૂન્ય બની જાય.

તેની  કરુણા, ને  હું એક સાધન,
   સર્વ  સેવામાં  સહજતાનું સૌજન,
    તો શૂન્ય પણ અમૂલ્ય બની જાય.

ણાં જન્મ, વંશ, અંશના સુપાત્ર,
ભાગ્યયોગે દેવત્વ નિમિત્તમાત્ર,
શુભકાર્ય તે અતુલ્ય કરી જાય.
——- સરયૂ પરીખ
Very well said. In NASA-there is a Quote displayed. “Great things are done when you do not care who gets credits!!” Love, Munibhai.

મનઃશાંતિ Stillness. Saryu

મનઃશાંતિ

અવનીને આંગણે ઊમટ્યાં આકાશનાં
 ધુમ્મસને, ધીરજ  ઉજાળે  અવકાશમાં.
 કોલાહલ કુંજનમાં  મહોરાં  ઉલ્લાસમાં,
 સંવેદન સંશય   સમજાયે  અવકાશમાં.

મનડું   મૂંઝાયે  અટવાયે   ડહોળમાં,
જળમાં કમળ સ્થિત  સોહે અવકાશમાં.
 સૂના બધિર  તાર જડવત્  વિરામમાં,
ચેતન ટંકાર, સાજ રણકે  અવકાશમાં.

ઘોડાપૂર લાગણી, ધસમસતાં વ્હેણમાં,
 લાગે  લગામ શરણ માંગે અવકાશમાં.
ભમરો અધીર મધુ આસવની આશમાં,
 હળવે હવામાં  ફૂલ  ફાલે  અવકાશમાં.

ઝાકળની  જાળી  ને  માની  લે પિંજરું,
ઊડવાને  મોક્ષ માર્ગ દીસે અવકાશમાં.
 અંતર  સૂતેલી આ સર્જકતા  શક્તિની,
 ક્ષણમાં સુહાન  કળી જાગે અવકાશમાં.
——-

આંતરિક શક્તિને ચેતનવંત થવા દેવા માટે અવકાશ,
અર્થાત, શાંતિંભરી નિરાંત આપવી પડે છે.

Peaceful Within     
The earth is dark in storm and cloud.
The bleak turns bright, only in stillness.
The laugh is loud in a rowdy crowd.
The true tears flow, only in stillness.

The fretful petals drown in a whirl.
 A lotus is untouched, only in stillness.
The notes vibrate, dismay with discord.
 Repose gives voice, only in stillness.

The untamed emotions vehemently surge.
They softly flow, only in stillness.
The anxious bees, buzz around the buds.
The flowers will bloom, only in stillness.

The soul will rage in an illusory cage.
Seeps stream of beam, only in stillness.
The creativity in me, a God-given gift,
Will rise and pervade, only in stillness.
——-
To activate internal strength, and to give opportunity to our creativity,
we have to provide peaceful space to our mind.



મિત્રોનો સાથ..કાવ્ય..શૈલા મુન્શા

http://www.saryu.wordpress.com

સમજદારી જરૂરી છે!

ખરી પડવું સહજતાથી, સમજદારી જરૂરી છે;
ફરી ઉગવું સફળતાથી, સમજદારી જરૂરી છે!

ન ધારો, કે ધરે કોઈ સજાવી થાળ રંગોનો;
કદી દૂરી વિફળતાથી, સમજદારી જરૂરી છે!

અજાણ્યા રાખે જો સંબંધ, ભરોસો ના તરત રાખો;
પરાયાની નિકટતાથી, સમજદારી જરુરી છે!

નજરઅંદાજ લોકો તો કરે, આદત એ ના છૂટે;
જિવનરુપી સરળતાથી, સમજદારી જરુરી છે!!

નથી રાધા કે મીરા બસ દિવાની વાંસળી નાદે,
ભરમની એ ગહનતાથી, સમજદારી જરુરી છે!!

શૈલા મુન્શા તા.૧૩ માર્ચ ૨૦૨૧
——

સલૂણી સાંજ

 ક્ષિતિજ  રેખાની કોરે બારણાં દેખાય છે આજે,
સખીસાજન મળે એ ધારણાં દેખાય છે આજે.

તરસતાં તૂર્ણને સિંચ્યાં નશીલા ઓસથી લાજે,
સુગંધી યાદ પુષ્પો ત્યારનાં દેખાય છે  આજે.

હ્રદયના સૂર પ્રીતમ પ્રેમ અધ્યાહારમાં સાજે,
થયા સંધાન, તૂટ્યા તારના  દેખાય છે આજે.

પતંગી  આશની  દોરી  મળીતી  સૈરને  કાજે,
ધરાનાં રંગ ઝાંખા ક્યારનાં દેખાય  છે  આજે.

સમી  સંધ્યાય શોધે  તારલાનાં  તેજને  રાજે,
વાં નક્ષત્ર ઉત્સુક ન્યાળતાં દેખાય છે  આજે.

સલૂણી સાંજ દે દસ્તક, ને વિનવે રાતને નાજે,
અઢેલાં દ્વાર, દીવા પ્યારનાં  દેખાય છે  આજે.
——
Saryu Parikh

સલૂણી=રંગીલીતૂર્ણ=કમળઓસ=ઝાકળ

પ્રતિભાવઃ  નવેમ્બર 22, 2014 ”સલૂણી સાંજ દે દસ્તક” વાહ શું શબ્દ પ્રયોગ કર્યો છે, ભરપુર છલકે છે કવિત્વ…યોગેશભાઈ.

જીવન મૃત્યુ..Life and Death…Saryu. પ્રતિભાવઃ Vimala Hirpara


સાહિત્યમિત્ર વિમળાબેનનો મનનિય અને સરળ પ્રતિભાવ અહીં રજુ કરતા આનંદ અનુભવું છું. સરયૂ

Vimala Hirpara <vshirpara@gmail.com>To:parikh Saryu Mon, Mar 15 at 10:18 AM

નમસ્તે,સરયૂબેન.
કાલે તમારી કવિતા વાંચી ને મનમાં ઘણા સ્પંદન જાગ્યા એમાથી થોડા તમારી સાથે વંહેચું છું. જીવન ને મૃત્યુ એક દ્વંદ્વ. માણસ જીવનભર પોતાના અસ્તિત્વ માટે લડતો રહે છે.  આપણા શાસ્ત્રોમાં પણ સો વરસ જીવવાની પ્રાર્થના કરવામાં આવી છે. તો વડીલો સંતાનોને દીર્ઘજીવનના આશિષ આપે છે. જુઓ કે સિંકદરે લાંબા આયુ માટે વિકટ સફર ખેડી  હતી ને છેવટે મૃત્યુનું અસ્તિત્વ સ્વીકારવું પડ્યું. ઇજિપ્તના ફેરોથી માંડી આજ સુધી મૃત્યુ પછી પણ પોતાની હાજરી  પુરાવવા શક્તિ અનુસાર લોકો પ્રયત્ન કરે છે. સદગત સ્વજનોની યાદમાં શ્રાધ્ધ, કથા,પારાયણ, તો એમના નામે દાનપુન્ય, કબરો,રાજમહેલ કે તાજમહેલ બનાવે છે…કયારેક વિચાર આવે છે કે જીવતા જેને અવગણ્યા હોય, દુઃખ આપ્યુ હોય એ જ સ્વજન પાછળ લોકો  એની  યાદ રાખવા  પ્રયત્ન કરે છે તો કયારેક ખૂવાર પણ થઇ જાય એ હદે. ત્યારે વિચાર આવે કે શું વિગત આત્મા આ બધું જોતો હશે? કોફીનમાં સુતેલો માણસ એકાએક ઝીરોમાંથી હીરો થઇ જાય એટલી હદે એના સદગુણ ને સતકર્મની પ્રશંસા થાય કે માણસને કબરમાંથી બેઠા થઇને પાછા આવવાનું મન થઇ જાય.  હવે મારા વિચારો એવા કે મને  બચપણથી જ આવા વિચારો આવતા. કદાચ જીવન કરતા મૃત્યુના વધારે વિચારો. આજે પણ જીવન કરતા મૃત્યુનું ચિંતન વધારે. એના અનુંસંધાનમાં મારી કેટલીક કૃતિ કાવ્ય તરીકે।      
આજે પણ જીવન કરતા મૃત્યુનું ચિંતન વધારે. એના અનુંસંધાનમાં મારી કેટલીક કૃતિ કાવ્ય તરીકે।   

    જાવાદો
અમે રે આતમરામ દુર દેશના રે!                    
  અમે રે મુસાફિર અનંત રાહના રે!    
લાંબી સફરના આ ટુંકા વિસામા રે
ઝાઝુ રહેવાના ફાંફા નકામા
રે!                    

 બાંધો ના અમને પ્રેમના પાશમાં રે!                  
અંત કાળે રહી જશે તમમાં વાસના રે
છોડી દો હાથ, પુરો થયો સંગાથ રે
જાવાદો અમને અમારા ધામમાં રે
—— વિમળા હિરપરા
નિંદા કે વખા

આવજો,એમ નહિ કહુ,આવશો ક્યા?                      
  જીંદગીની જેલમાંથી છુટી ગયા

    અખીલ બ્રંહ્યાંડમાં મારુ જ ઠેકાણું નથી ત્યાં!                
ફોટો બનીને દિવાલે લટકી ગયા.

 આ તો વાટમાં મળી ગયા, મેળામાં ભળી ગયા!              
તમારા હાથમાંથી આબાદ  છટકી ગયા

   પુરા થયા સબંધો ને છુટા પડી ગયા!                        
સાંભળી વખાણ ને મનમાં મલકી રહ્યાં

 છુટી ગયા સબંધો,ઓગળી ગઇ ઓળખાણો
પરવા કોને છે? હવે કરો નિંદા કે વખાણો.

—— વિમળા હિરપરા

કબીરના દોહરામાં… સંબંધો વિષે અને મૃત્યુ વિષે દ્રષ્ટિ બદલાવવાની વાત દરેકને ફરી ફરીને યાદ કરાવતી હોય છે. જે બહુ જરૂરી છે.

જીવન – મૃત્યુ
રૂઠતી  પળોને સમેટતી  હું  શ્વાસમાં,
લૂખાં દીવામાં સુખવાટ વણી બેઠી છું.
ઘૂઘવતા  સાગરમાં  નાનીશી  નાવમાં,
હળવા  હલેસાંથી હામ ધરી  બેઠી  છું.

ઓચિંતા ભમરાતી  ડમરીની  દોડમાં,
રજકણ  બની અંક આકાશે  ઊઠી છું.
અંજળના આંસુથી આંખોની આહમાં,
કરુણાનું  કાજળ લગાવીને  બેઠી  છું.

ઉરના સન્નાટામાં લાગણીના ગીતમાં,
ઝીણા ઝણકારને વધાવીને  બેઠી  છું.
નક્કી એ આવશે પણ ટાળેલા વાયદા,
ક્યારનીયે મુજને શણગારી બેઠી  છું.

સરી રહ્યો સથવારો મમતાના મેળામાં,
આજે  અજાણી, પરાઈ બની બેઠી  છું.
જીવન પ્રયાણમાં ને  મંગલ  માહોલમાં,
હંસ જાય ચાલ્યો, પિંજર થઈ બેઠી  છું.
    —— સરયૂ

comment by respected Anand Rao: Saryuben, Excellent … excellent … poem.

Life and Death
I am trying to gather failing moments in my breath,
Trying to light the candle in the grave cup of my life.
In a large ocean I’m sailing in a dinky boat,
holding on to my courage with the simple oars.

In the sudden gust of wind,
I have risen up to the sky.
The pain of the unfortunate tears in my eyes,
 I’m soothing them with compassion-kohl.

In the stillness of my heart, the song of my feelings,
welcomes the gentle sound.
Would he come to take me away or not!
I have adorned myself for a long while.

My fanfare world is slipping away,
I’m sitting here like a stranger.
I’m leaving forever in this somber celebration,
My soul flies away and my cage is left behind.

——-


At the door of death, one wonders – will it come today or not. The preparation is made to meet the maker. Our own relatives seem strangers. The pain of leaving, the anxiety of meeting and then the final departure.

Shivratri.
ઈલા મહેતા.


Soft Yellow Ball. સંબંધો.

Soft Yellow Ball

We had a soft yellow ball and green little bat;
A rug in her room was a grand play mat.
“Granny! You throw the ball and I hit away;
I know you are slow and I will get away.”

She would laugh and say, “Oh, boy! You are fast.
You surely are the best; now I need some rest.”
In the heart of my heart, I had a suspicion,
Sometimes grandma just lets me win.

“I make the tricky moves; I am a checkers champ.”
But alas! When I was trapped; I held the tears back.
Grandma used to say,
“Oops! I made a wrong move.
It looks like, boy, you will win soon.”

In the heart of my heart, I have now confidence;
Grandma has helped; it is coincidence.
I go out into the world, so assertive and keen,
I have to do my best
where no one easily…. allows me to win.
—— Saryu Parikh

—–
A poem from…Amita Trivedi’s Face book

સગપણ

એવું નથી સહુ કોઈ સાથે અહિં સગપણ હોવું જોઈએ
પણ જે હોય પોતાનું એનું થોડું વળગણ હોવું જોઈએ.
કિતાબ આ જિંદગીની સાવ કોરી હોય તો પણ ચાલશે
એમાં એક અધૂરું કે પૂરેપુરુ પ્રેમ પ્રકરણ હોવું જોઈએ.
નથી સનમ સાથે તો શું થઈ ગયું,એની યાદ, વિચાર
એના સપનાઓ, તડપ, એનું કંઈ પણ હોવું જોઈએ.
મોટા થઈ જાય ભલે સહુ વહેતા સમયની સાથ સાથ
દરેકના દિલ સચવાયેલ એનું બચપણ હોવું જોઈએ.
વારંવાર ખુશી ખુશી ચઢાવું, સજાવું એને મારા મસ્તકે
મારી વતનની ધરાના ધૂળનું એ રજકણ હોવું જોઈએ.
આસાનીથી સૌને ગળે ઊતરી જાય છે એમની વાતો
એમની વાતોમાં જરૂર થોડું તો ગળપણ હોવું જોઈએ.
જીવો તો એવું જીવો દોસ્તો હર પળ જિંદગાનીમાં
યુવાનીને શરમાવે એવું તમારું ઘડપણ હોવું જોઈએ.
પ્રભુ આપવું જ હોય તો આપ એક વરદાન નટવરને
હસતા રમતા છૂટે પ્રાણ એવું મારું મરણ હોવું જોઈએ
——- નટવર

સંબંધો

 સહજ   સાજ  તૂટતા સંબંધોને તૂટવા દે.
લાગણીની ગાંઠો સરી છૂટે, તે છૂટવા દે.
 ખેંચી  તાણીને  ફરી  સાંધીને   બાંધેલી,
દંભી દોસ્તીની  ઝાંય  ઝાંખી, ભૂંસાવા દે.

વહેતી નદી ને સદા તરતાં પાન જાય,
 બીજા ખરી સાથ તરી વહેણે વિખાઈ જાય.
બહુ રાખ્યા ના  રે’  તો  વહેતા રે  મૂકજે;
થાયે  તે  સારુકહી  દિલથી  વિસારજે.

ભવની ગાડીમાં ચડે, અણજાણ્યાં આવશે;
પ્રેમ  સહિત  બેસાડી  ભવભાતુ  આપજે.
સંગસંગ થોડી સફર, ઊતરે ત્યાં અલવિદા.
અભિગમનાં    ઓરતાં    ના    રાખજે.

સગપણનાં જાળાંમાં ગુંગળાવી ગુંગળાવી,
મસ્તાના મોરને ના મારજે.
 સાચા ને પ્રીતભર્યા મોતીને વીણીવીણી,
પોતીકા પ્યારથી  પલકોનાં તારે પરોવજે.

 ——— સરયૂ પરીખ
સગપણના જાળાંમાં ગુંગળાવી…. આ અમૂલ્ય જીવનને વેડફી ન નાખવું.
પરંતુ પ્રેમનું બહુમૂલ્ય કરી, સંભાળના તારમાં મોતીની માફક સાચવવું.


મિત્રોનો સાથ. Art-Work by Geeta Acharya.

https://saryu.wordpress.com/

Hi Saryuben,
Thanks so much.I have been experimenting with gel pens, doodling also helps me meditate. I think I am meditating while doing these. Every morning with my coffee is the time I draw.
Take care and stay well.Geeta.


————–

Essence … Saryu Parikh

The dewdrops of your blessings
on the petals of my life,
O God! Give me wisdom
to Receive, Embrace, and Let go.
——

If a touch can electrify, a word can pacify.
A whisper can awaken; a look can mesmerize.
Then faith and trust bring winsome songs,
and ring the bells to wake up the souls.
——
Let’s hold hands and ride through the storm.
Hold tight! So, no flow can sway you off.
Pray, o my friend! With all your might,
and the cosmos will unite to make things right.

—–
a few poetic quotes from my Novels…”Moist Petals” and “Flutter of Wings” Saryu Parikh
open to read in my blog or contact me.

With Good Wishes…Saryu

www.saryu.wordpress.com

Happy Valentine

The Present Moment

Being at peace, my mind and soul,
 guide to accept, enthuse, enjoy.

Accepting all and evenly so,
As the humble one says, “Let it be so.”

Enjoyment stream flows from within,
Wakeful and free with internal mean.

Enthusiasm, a visionary force,
Pulsating, renewing, the energy source.

The ego entices with illusory dreams,
The string of stress may choke innocence.

The smooth surrender and positive presence,
Aware, this moment is gifting the present.
——

Inspired by Eckhart Tolle’s writing: The consciousness can flow into everyday life;
Acceptance, enjoyment, enthusiasm.

સ્નેહ
સ્નેહનાં વહેણં  કોઈ શર્ત નહીં, વરસંતી વાદળીને તર્ક નહીં.
વાયરો વીંટાળે પર્ણ  વ્હાલમાં, લીલાપીળાનો કોઈ ફર્ક નહીં.

મોહનાં મીંઢોળ એને બાંધીયા, જાણીને  જાન એની  જાનમાં,
ટેરવે  ગણેલ એના વાયદા, મન મતિ દિલમાં વિતર્ક  નહીં.

સોળે  કળાએ ખીલનારને, શોભા  શૃંગાર તણો  દર્પ  નહીં.
મંત્રમુગ્ધ  બંધાયે  પાંદડીછોને મધુર  કોઈ  અર્ક  નહીં.

દરિયા દિલ હેતનાં હીંડોળ પર, હુલાવે સૌને ગમત ગેલથી.
સ્નેહ દેણ દાન ને સ્વીકારમાં, નાતજાત ભેદ કોઈ ગર્ત નહીં.

ક્યાંનો પરિચય, શું છે સગા, પ્રશ્નો પૂછ્યાનો કોઈ અર્થ નહીં.
વીણાનાં તાર સાથ ઝણઝણે, કોણ એ વગાડે કોઈ શર્ત નહીં.
——–


Icicle toran in Austin Tx. 2/14/2021
Unusual events continue……

Timeline…New and not so new…a poem by Aaria Mehta and Vimla Hirpara

http://www.saryu.wordpress.com

  proud to introduce my grandniece, Aaria Mehta,

At Pavagadh – by Aaria

NATURE

The birds are chirping
As the leaves rustle
This is peace
Away from the city’s hustle

A giant green canopy
Shades my eyes
The sun travels east to west
How time flies

An early daffodil
Shines golden in the sunlight
The same way
Does moonlace in the night

Crickets chirp instead of birds
And the trees tell a story of shadows
The waterfall crashing on the rocks
Brings a thousand rainbows

Early morning the birds return
A breakfast of fresh fruit
The wind play a melody
Sweeter than a flute

A nearby stream, so clear
Populated by fish, so near
This is my home, right here
Living in perfect harmony, no fear
—–
(moonlace – a fictional plant from the Percy Jackson & The Olympians book series
at a beautiful place name Pavagadh, Gujarat State.)
ઈલા મહેતા
——————————————————————————————————

વિમળાબેન હિરપરાનું કાવ્યઃ નમસ્તે. સરયુબેન. આજે આપણા રાષ્ટ્રપિતા ગાંધીજી વિષે મારી  લાગણીઓને કવિતા સ્વરુપે રજુ કરુ છું.   

જ્યમ કિરાતને કામઠે કિસન વિંધાઇ ગયો   
એમ એક પાપીને હાથે પનોતો હણાઇ ગયો.   
 હે રામ,રટતા વાણી અટકી ગઇ.   
દીન  ભારતમાતની કલઇ હાથથી છટકી ગઇ.    
તને ય શું કહેવું ભાઇ નાથુ તે તો હણ્યા એક જવાર.   
પણ એના વચનભંગ કરી અમે હણ્યા હજાર વાર.   
તાજનો સાક્ષી બનાવી  કાયમની ફાંસી દીધી. 
 દિવાલે લટકાવી  કાયમની કેદ દીધી. 
તારા પુતળા પુજ્યા  પણ ઉપદેશ ભુલી ગયા. 
ખાદી નાખી ખાડીમાં ને રેંટિયો ઉકરડે 
બગલાથેલી વાળા મહાલે બંગલે   ભુલાઇ ગઇ નીતિ રીતી
ને દરીંદ્રનારાયણો ફરી ભારતમાં નહિ જન્મે ગાંધી, એવી લાગે ભીતિ 
——- Vimla Hirpara        

કયારેક એમ થાય કે અંગ્રેજો આપણા દેશમાં આવી ને ગુલામ બનાવી ગયા.પણ આજે  આપણે સામેથી ગુલામ બનવા એના દેશમાં જઇએ છીએ.ત્યારે ગાંધીજીનો આત્મા શું કહેતો હશે કે આને માટે લાઠીઓ ને છેવટે ગોળી ખાધી?
એજ વિમળાબેનના વંદન.      

Ava Samir Parikh

https://wordpress.com/post/saryu.wordpress.com

2/2021

પૌત્રી

                   અધૂરી   પૂવૅજન્મની   પ્રીત  આજે  પૌત્રી બનીને  આવી,
                           દિલના  પ્રેમ સરોવર  મધ્યે  એવા , કમળ  બનીને  આવી.
                   બાપુ બેનાના   ચહેરા  પર  મંજુલ  સ્મિત  બનીને  આવી,
                           મૃદુલ  મીઠા  સ્નેહ  ઝરણમાં  સૂર  સંગીત  બનીને  આવી.
                   બુલબુલ  મેનાના  કલરવમાં  વિધિનું  ગીત  બનીને  આવી,
                        એવા, ઉત્સુક  અધીર  અષાઢે  શાંત  સમીર  બનીને   આવી.

Ava S. Parikh
Incomplete love of our previous lives, today came as a grand-baby.  
 In the center of our hearts’ love lake,
Ava arrived as a lotus.          

On the faces of 
Bapu-Bena,arrived as a sweet smile.
 In our
Mridul-gentle affectionate brook,
arrived as
Sangita-harmonious music. 
 In the singing of robin and Maena, arrived as a song of destiny.

 
Ava, in a season of anxiety and impatience,
       arrived as peaceful 
Samir-gentle breeze.
——-

Ava-Mae/Samir Parikh.   Bapu-Dilip, Bena-Saryu

2007

Her Seamless Love…અસીમ સ્નેહ. a story by Saryu Parikh

http://Her Seamless Love…અસીમ સ્નેહ. a story by Saryu Parikh

 Her Seamless Love                                                   

We were new in town and got an invitation from Suha and Ranbir Sinha’s house for an Indian classical music concert. That evening my husband pulled our car into a circular driveway in front of a mini-mansion in an elite residential area. We were greeted at the door by Ranbir, a handsome, confident gentleman. Suha came crisscrossing several people to greet us. A beautiful, poised and gracious lady in her late forties, Suha impressed me with her warm welcome. During the concert’s intermission, I came to know that she was Marathi and married her Punjabi husband after they both graduated from an engineering school in the U.S. They had two daughters and the older girl, Anu, came to greet the guests. We were impressed to know that she had been admitted to MIT and would be going to Boston soon.

While we were talking, a lady came and tapped Suha on the shoulder. With that, Suha turned and headed to the back door, through which there was a guesthouse. A friend in the crowd told me that Suha’s mother-in-law had Alzheimer’s disease and stayed in the guesthouse. I was shocked to know that Suha had taken full responsibility for this very sick woman and would not send her to any institution. With so many responsibilities, Suha was a founder and leader of a non-profit organization that focused on caring for senior citizens.

Over the next eight years, we would see each other from time to time and have good talks.  But then time passed without a word. Then one day after almost a year, Suha called to invite me to a function to honor community writers.

“Didi, I will pick you up. I have moved to a new home!  I am divorced. We’ll talk more on Sunday.”

I was stunned.  What could have happened to this picture-perfect couple?

When she picked me up, Suha opened up about her life.
“We started our life like real partners. My job was interesting but I had to quit due to family responsibilities. Ranbir turned out to be very successful. I took care of our household and his sick mother, who passed away three years ago. But her sickness took a toll on me and our relationship. Then came another shock. As a mother, I accepted the situation but it was beyond Ranbir’s tolerance. Still, I was saying that we should continue to live in the same house and give ourselves some time, but he wanted freedom. So, we ended up in court.  I kept it as simple as possible for our girls’ sake. We are on friendly terms, but my whole world has turned upside down.”  

“What was the other shock?” I asked. That is when Suha handed me a thick envelope. I opened it and read the invitation inside:


                         Please Join Us as We Celebrate the Wedding of Our Daughter

Anu
and
Jennifer

…. Suha and family.

“Oh! So, this was the main reason for your break-up?” I asked in shock.
“Yes. Ranbir couldn’t fully accept Anu and Jennifer’s relationship. I am organizing the reception at my place. Ranbir will come…as a guest.”

I hugged her and said, “Suha, you do not feel guilty. Because, spiritually… Ranbir is not evolved as you are. Everyone is not capable of loving unconditionally…I admire you.”

——– Saryu Parikh

   અસીમ સ્નેહ…સરયૂ પરીખ

સુહાનો, ‘લેખક સન્માન’ના પ્રસંગમાં, મને આમંત્રણ આપતો ફોન આવ્યો. અમે એકાદ વર્ષથી વાત નહોતી કરી તેથી મને અનેરો આનંદ થયો.

સુહાને હું મારી મિત્ર કહું કે, કેવળ ઓળખીતિ કહું… કે નાની બહેન કહું એ ચોક્કસ કહેવું મુશ્કેલ હતું. પણ જ્યારે જ્યારે સુહા સાથે વાત થાય ત્યારે કોઈ દંભ દેખાવનું આવરણ રહેતું નહીં. આઠેક વર્ષ પહેલાં અમે પહેલી વખત સુહાને ઘેર સંગીતગ્રુપના સભ્ય તરિકે આમંત્રણ હોવાથી ગયેલાં. એક મોટા બંગલાના ગોળ ડ્રાઈવ-વે પર મારા પતિએ કાર ઊભી રાખી. વિશાળ બારણાઓ પાસે સુહાના પતિ, રણબીર સિન્હાએ પોતાનો પરિચય આપી, અમને આવકાર્યા. સુહા લોકોની વચ્ચેથી જગ્યા કરતી અમને આવીને મળી. સુંદર અને સાદી પણ પ્રેમાળ સુહાને પહેલી વખત મળી…પણ જાણે પુરાણી પહેચાન હોય તેવી ઉષ્માભરી તેની વર્તણૂક હતી.

સંગીતનાં કાર્યક્રમનાં મધ્યાંતરમાં વાતો કરતાં જાણવા મળ્યું કે સુહા મરાઠી, અને રણબીર પંજાબી છે, અને અમેરિકાની એન્જિનિયરીંગ કોલેજનો અભ્યાસ પૂરો કરી બન્નેએ પ્રેમલગ્ન કરેલા. રણબીરને પોતાની કંપની હતી. સુહાની મોટી દીકરી અનુ, સૌને મળવા આવી અને MITમાં પ્રવેશ મળી ગયો હોવાથી બે મહિના પછી Boston જવાની હતી. અમે બધાં સુહાનાં સૌભાગ્યને અહોભાવથી નવાજી રહ્યાં… એવામાં એક મદદનીશ બહેને આવીને સુહાના ખભે હાથ મૂકી ઈશારો કર્યો. સુહા તરત જ પાછલા દ્વારથી બહાર નીકળી, ત્વરાથી પાછળના ગેસ્ટ હાઉસ તરફ દોડી.

“સુહાનાં સાસુને ‘અલ્ઝહાઈમર છે. સુહા સિવાય બીજું કોઈ તેમને સંભાળી શકે તેમ નથી.” આ સાંભળી સુહાની સહનશીલતાનો ખ્યાલ આવ્યો.

ત્યાર બાદ જ્યારે પણ મળતા કે ફોન પર વાતો કરતા ત્યારે સુહા પોતાની અને સમાજની અનેક સમસ્યાઓ વિષે મારો અભિપ્રાય માંગતી.

કાર્યક્રમના દિવસે સુહાએ ફોન પર કહ્યું, “દીદી, હું તમને લેવા આવીશ.”

“એટલે દૂરથી? … તને લાંબુ પડશે.” મેં કહ્યું.

“મારું નવું ઘર બહુ દૂર નથી. ફોન મૂકું છું… રવિવારે વધુ વાત કરશું.” કહીને સુહાએ વાત બંધ કરી.
મારા ‘કેમ’ અને ‘ક્યાં’ અધ્યાહાર રહી ગયા.

જતી વખતે તો ટ્રાફિક અને સમયનાં દબાણને લીધે વાત ન થઈ પરંતુ વળતાં સુહા ગમગીન ચહેરે બોલી, “દીદી, છ મહિના પહેલાં રણબીરથી હું અલગ થઈ ગઈ. મારા સાસુ બે વર્ષ પહેલા મૃત્યુ પામ્યાં પણ તેમની બિમારી અને બીજા કારણોને લીધે અમારાં સંબંધમાં અકળામણ વધી હતી. તો પણ હું સાથે રહી પરિસ્થિતિ સુધારવા તૈયાર હતી. પણ રણબીર ન માન્યા. બીજી એક સમસ્યા ઊભી થઈ તેમાં અમારા વચ્ચે સખ્ત વિરોધ સર્જાયો. હું મા તરિકે પરિસ્થિતિ સ્વીકારી શકી પણ રણબીર ન સ્વીકારી શક્યા.”
“એવું તે શું થયું?”…પ્રશ્નાર્થભરી નજરે હું તેની સામે જોઈ રહી. ઘર આવતા સુહાએ કાર અટકાવી. તેની પર્સ ખોલી એક આમંત્રણ કાર્ડ મને આપ્યું. જેમાં લખ્યું હતું…

ભાવભર્યું નિમંત્રણઃ
ચિ.અનુ અને જેનિફરનાં લગ્નની ઉજવણી…
       યજમાનઃ સુહા અને પરિવાર…

“ઓહ! તો અણબનાવનું અંતિમ પરિણામ આ કારણે આવી ગયું…છૂટાછેડા?”

“અનુ અને જેનિફરનાં સંબંધને રણબીર અપનાવવા તૈયાર જ નથી.” સુહાની આંખમાં આંસુ જોઇ મારું મન પણ રડી ઊઠ્યું. “મારું એકલાપણું કેટલિક વખત અસહ્ય બની જાય છે. આ બધી તૈયારીમાં પણ તેનો સાથ ન હતો.”

“રણબીર સત્કાર સમારંભમાં પણ નહીં આવે?”

“આવશે…એક મહેમાનની જેમ.”

સુહાને વ્હાલ કરી મેં કહ્યું, “તું જરાય દુખ નહીં લગાડતી. રણબીરની મનઃસ્થિતિ તારા જેટલી ઉચ્ચ
કક્ષાની નથી તેથી એ સ્વીકારી ન શક્યા. દરેકમાં અસીમ સ્નેહ કરવાની ક્ષમતા નથી હોતી.
——-
લે.  સરયૂ પરીખ


photo by Raksha Bhatt


Rangoli by Ila Maheta

મિત્રોનો સાથ. રજુઆતઃ અમિતા ત્રિવેદી. કાવ્યઃ સરયૂ

http://મિત્રોનો સાથ. રજુઆતઃ અમિતા ત્રિવેદી. કાવ્યઃ સરયૂ

થોડું હસી-હસીને, થોડું રડી-રડીને,
જોયા કરું છું એનાં ફોટા અડી-અડીને !
લસરીને ગાલ પરથી સીધ્ધું હૃદયને અડતું,
આંસુય જાય તો ક્યાં આખર દડી-દડીને ?
તું જીવવાનું કહે છે આ વર્તમાનમાં પણ-

ભૂતકાળ બીવડાવે પાછળ પડી-પડીને !
આંસુથી તરબતર છો ? ચિંતા જરા ન કરશો !

સોનું બને છે સુંદર હીરા જડી-જડીને.
માણસ બન્યો તવંગર મૂર્તિ બનાવી તારી,

ઈશ્વર તને મળ્યું શું માણસ ઘડી-ઘડીને ?
તારી નજર હમેશા શિખર ઉપર જરૂરી,

નીચે જરા ન જોતો ઉપર ચડી-ચડીને.
જીવનના છોડ માટે ‘નિનાદ’ ખુશખબર છે:

ખાતર બની ગયા છે સપના સડી-સડીને !
કવિ- નિનાદ અધ્યારુ

Commentsઃ Sapana Sapanaઃ શ્વાસ થોડા હું લઈ લઉં આ હવામાં યાદને પણ હું જડી લઉં આ હવામાં ફૂલ ફૂલે પાન પાને ગાન ગાનેજુમું તાલે ,મન હરી લઉં આ હવામાં સપના સપના.
—————-

ખીલું ખીલું

હતું  ગીત કો અધૂરું  ઘર સૂનું  સૂનું,
બધું  લાગતું  હતું  જરા  જૂનું  જૂનું.

આજ દિલમાં ગાયે  કોઈ ધીમું ધીમું,
 હાસ હોઠમાં છુપાયે છાનું  ધીરું ધીરું.

સખા  સુખડ સુવાસે મન ભીનું ભીનું,
 
ઝરે ઝાકળ  ઝીણેરી તેને ઝીલું ઝીલું.

 ફરી  હેતલ  હરિયાળીમાં લીલું લીલું,
 આસે  મીઠો   મધુર રસ  
પીઉં પીઉં.

 મારે નયણે સમાય આભ નીલું નીલું,
 સ્નેહ  કોમળ  કળી  કહે  ખીલું ખીલું.
—— સરયૂ પરીખ

પ્રતિભાવઃ અતિ ઉત્તમ. અલગ અદામાં લખાયેલ છે… દિલીપ પરીખ

રંગોળી…ઈલા મહેતા

મકરસંક્રાંત/ Kite Festival

સપનામાં સુલેહ…સરયૂ પરીખ

http://સપનામાં સુલેહ…સરયૂ પરીખ

સપનામાં સુલેહ

બોલ મીઠા સાંભળ્યાં આજે અમોલા,
સપનામાં  તુટ્યા અમારાં અબોલા…

દ્રષ્ટિકોણ  એમનો… હશે કોઈ  રંજ,
માન અભિમાન સૂક્ષ્મ જાળીમાં બંધ.
એમ જ ખોવાયા અવગણમાં સંબંધ,
 કોણ જાણે કેમ! બોલવાનું કર્યું બંધ…

શમણામાં આવીને ગ્રહ્યો મારો હાથ,
ભાવુક નજાકતથી  હેત ભરી બાથ.
કરી લીધી પ્રેમળ પ્રસન્નતાથી વાત,
 કેટલી  સરળ હતી સ્વપ્નાની રાત…

નિર્મળ સંબંધ  દીયે  હૈયામાં  હાશ,
સોણલામાં  મલકાયે મૈત્રી ઉલ્લાસ.
જાગીને જોઉં તો એ જ અણબનાવ,
પણ, લાગે ના આજ હવે રીસનો તણાવ…

———- સરયૂ


one leaf different….Artistic Freedom…Geeta Achary

મિત્રોનો સાથ. કાવ્ય. હરીશ દાસાણી..રસદર્શન..પ્રજ્ઞા વ્યાસ

http://મિત્રોનો સાથ. કાવ્ય. હરીશ દાસાણી..રસદર્શન..પ્રજ્ઞા વ્યાસ

આ માણસ તો સાવ નવરો ધૂપ !
હાથ પગ ન ચાલે તેના, મન,બુદ્ધિ પણ ચૂપ.
આ માણસ તો સાવ નવરો ધૂપ…
હોય સૂતેલો કે ઊઠેલો, કાંઇ ફરક ના તેને.
ટીકા ટિપ્પણ લોક કરે પણ અડે ન એને કાને.
આવા આ માણસથી દુનિયા અચરજ પામે ખૂબ.
આ માણસ તો સાવ નવરો ધૂપ…
ખવડાવે તો ખાઇ લેતો, બોલાવે તો બોલે .
કોઈ વાર તો બેઠા બેઠા ચડી જાય એ ઝોલે!
કોઈ કહેતું ગાંડો તેને કોઈ કહે અવધૂત.
આ માણસ તો સાવ નવરો ધૂપ…
ભરી સભામાં થાય મશ્કરી; તાળી પાડી હસતો.
જાણે કે જુદા  જ શરીરે આમ અમસ્તો રમતો.
એવી રીતે જીવે છે કે થઈ જાતો એ ગુમ !
આ માણસ તો સાવ નવરો ધૂપ…
હરીશ દાસાણી.

પ્રતિભાવઃ

સાવ નવરો ધૂપ !…
યાદ આવે અમારું બાળપણ.–ઉનાળાની રજાઓ એ આમ તો મોજ, મજા, મસ્તી કરવાનો સમય છે. પરીક્ષા પછી આ ‘ગર્મી કી છુટ્ટિયોં’ના દિવસોમાં સ્કૂલોમાં કોલેજોમાં ભણનારાઓ સાવ નવરા ધૂપ બની જતા હોય છે. હવે એ લોકો નવરા પડે એટલે એમનાં મા-બાપ પણ નવરાં પડે. ટૂંકમાં, આ નવરાશના દિવસો છે, પણ આજકાલ એવું નથી છતા રચનાની છેલી પંક્તીઓજાણે કે જુદા  જ શરીરેઆમ અમસ્તો રમતો.એવી રીતે જીવે છે કેથઈ જાતો એ ગુમ !આ માણસ તો સાવ નવરો ધૂપ યાદ અપાવે

ઈશાવાસ્યમ ઈદં સર્વં યત્કિંચિત જગત્યામ જગત તેન ત્યક્તેન ભુંજીથા મા ગૃધ કસ્ય સ્વીદ ધનમ. આ સઘળો સંસાર ઈશ્વર રચિત છે. ઈશ્વરની મરજી પ્રમાણે તે જેને જે આપવું હોય તે આપે. આ સઘળું મારું નથી પણ ઈશ્વરનું છે તેવો ભાવ રાખીને જીવવાથી ક્યાંય મમત્વ થતું નથી અને તેમ છતાં સઘળું ઈશ્વરનું છે તેથી સર્વ પ્રત્યે રાગ-દ્વેષ વગર પ્રેમભાવ જાળવી શકાય છે.

દાદા ભગવાને નાનકડા સૂત્રોમાં મનને કાબુમાં રાખવાની સરળ રીતો સમજાવી દીધી છે.ભોગવે તેની ભૂલબન્યું એ જ ન્યાય Adjust Everywhere નિજ દોષ દર્શનથી નિર્દોષઅને છેવટે જાતને સતત પ્રશ્ન કરવો કે: હું કોણ છું? આ માણસ તો સાવ નવરો ધૂપ..લાગે પણ તેને કોઈ પણ ઘટના ઘટે તે વખતે વ્યગ્રતા થાય ત્યારે માત્ર ’ઈશાવાસ્યમ ઈદં સર્વમ’ આ મંત્ર યાદ આવી જાય અને તરત જ વ્યગ્રતા ગાયબ થઈ જાય છે.

जर घरी नसेल नवरा तर–मोठा बंगला पण ओसाड आहेआपल्या नवऱ्याला मान ना देणेक्षमा न करणारा गुन्हा आहे.!तसे पाहिले तर नवऱ्या शिवायघरातील कोणतेही पान हालत नाही.घरातील कुठलाही आनंदनवऱ्या शिवाय फुलतही नाही.!


રંગોળી.. ઈલા મહેતા

DREAM FOR MOTHER EARTH…Mehta. કાગળની હોડી. મુનિભાઈ મહેતા

http://DREAM FOR MOTHER EARTH…Mehta. કાગળની હોડી. મુનિભાઈ મહેતા

DREAM FOR MOTHER EARTH…Mehta

We stand on mother earth, but look up to the sky
We think of next birth, and the present goes by
We pray for God as unknown, 
and forget the soil from which born

Our Gods are here,  right amongst us
They are all visible,   in nature around us
Earth is the mother, we her children
The Trees, the birds,  animals and men

Trees are her infants; she holds them at her breasts
The animals are toddlers, they walk on all four legs
The grown up and gruff,  men walks so erect
On two legs very proud,  and without much care

Keeping the mother healthy, beautiful, happy
Should be our religion, our joy, our duty
Our dreams are for the earth, not heaven
For heaven is here to make,  not on cloud seven

What is heaven, but the earth beautiful ?
What is God, but nature rejoicing in full ?

                                                Muni Mehta  27.10.2020.   Vadodara.

કાગળની હોડી

વરસતા વરસાદે કાગળની હોડીની
                  જેમ વહી જાય ભીની યાદો
ઘરમાં હું બંધ બસ ખૂલ્લી એક
                           બારી એમાંથી થાય સંવાદો ….

સમય તો નીકળી ગ્યો, બાંધ્યો બંધાય નહીં
ખુશબુ રહે ક્યાંય ઊંડા શ્વાસમાં
ભીંજાય યાદો ને આંસુઓ ઉગ્યા ત્યાં
મેદાને ઊભેલાં ઘાંસમાં….

મોગરાના ફૂલ ઝીલે ટપકતા મોતી અને
અંતર કોરૂં – નથી પાણી
હું યે ચાહું ફરી વહેતી થઈ જાય
મારે રૂદયેથી જૂની સરવાણી….

ભીંજાવું મારે ને ભીજવી હું દઉં બધું
ધરતી આકાશ – સૂરજ ચાંદો
વરસતા વરસાદે કાગળની હોડીની
જેમ વહી જાય ભીની યાદો…
—–

મુનિભાઈ મહેતા   ૨૧.૬.૨૦૦૫

માતા અને પુત્ર…સરયૂ

http://માતા અને પુત્ર…સરયૂ

માતા અને પુત્રના સંબંધને… શબ્દોમાં કેમ કરી ને સમજાવી શકાય? બાળક મટી યુવાનીમાં પ્રવેશતા પુત્ર સાથે માને પણ ઉભરતી આયુનું દર્દ સહેવું પડે છે. “ઓકે મામ! જે તમે નક્કી કરો તે પ્રમાણે ઠીક.” સાંભળવા ટેવાયેલા કાનને, “ના મારે કોઈની સાથે જવાનું છે.” સાવ સહજ અને સામાન્ય લાગતા સંદેશને અનુકુળ થતા માને સમય લાગે છે. બાળક સાથે માને પણ મોટા થવાનું દુઃખ, કળતર સહેવાં પડે છે.

સમજાવું
માના મનવાને ફરીને બહુ દિનથી  બહેલાવું,
સર્વબ્રહ્મ છેસર્વબ્રહ્મ છેકહી  કહીને  સમજાવું.

સાધક  જીવડો  તોય ફરી જ્યમ મક્ષિકા મધુપુંજે,
પરિવર્તન  ને આવર્તનના   વર્તુળે   જઈ   ગુંજે.

નવમાસ  એક અંગ  બનાવી ચેતન ઝરે જનેતા,
પ્રથમ  પ્રાણ  પૂર્યાની  પીડા આનંદઅશ્રુ  કહેતાં.

અહર્નિશ  ને  એકધ્યાન, લઈ પારેવાં  પાલવમાં,
આગળપાછળ ઓતપ્રોત  પોષણ ને પાલનમાં.

ના મેલતો ઘડીય  છેડો‘,   હસીને યાદ  કરે   છે,
ખુશ છેઆજે  ઘડી  મળે તો માને  સંભારે   છે.

નવી ડાળ ને નવાં ફૂલઅહીં વ્હાલપવળ છૂટે ના,
સમય  સાર  સંસાર મા સમજે, તોયે કળ વળે ના.

મોહજાળ  મમતાની   ચાહે  મુક્તિનાં  અજવાળાં,
સહેજે હો  સંયોગ વિયોગ ને સમતાના  સરવાળા.
———–


નથી મા વધારે પડતી લાગણીશીલ કે નથી પુત્ર બેકદર, પણ બન્ને વચ્ચે જે નાજુક સંબંધ છે તેને માતાએ જતનથી નવા રુપમાં જોતા શીખવું પડે છે. મન મગજની ગડમથલમાં ક્યારેક ચમકારા સાથે ઊઘાડ થાય છે.

સંતાનને…     
       
ભાવભર્યા  પ્રેમ  મધુ  ગીતે ઉછેર્યાં,
       
સંસારી  સુખચેન  સુવિધા વર્ષાવ્યાં,
       
હેતાળે  પ્રેમાળે  કામળે   લપેટ્યાં
    
હૈયાની હુંફમાં હિલોળા, બાળ મારા!                     
     
મીઠા અમ મમતાના કુમળા આસ્વાદને,
      
વળતરમાં  આનંદે  ભરિયા આવાસને,
      
આજે પણ યાદ કરું સ્પંદન પરિહાસને,
    
હૈયાની હૂંફમાં હિલોળા બાળ મારા!

    પણ, આવી છે આજ ઘડી શીખવાની, ત્યજવાની.
    
આગળ ક્યાંય ગયા, નવજીવન નવ સાથી.
     
પાછળ તું વલખા કાં મારે, જીવ મારા?

       આંસુનાં તોરણ ને ઊના નિશ્વાસ પછી
     
મન મનન મંથન ને ઉરના ઉજાસ પછી.     

      આપું  છુંમુક્તિ આજ તારા નવજીવનમાં,
     
આપું  છું, મુક્તિ મારી આશાના બંધનમાં,
     
આપું છું, આંસુ સાથ ખુશી મારાં નયનોમાં,
     
સાચા સ્નેહની કસોટી, બાળ મારા!

      તું  જ્યારે ચાહે, છે ખુલ્લું દ્વાર મારું,
         
આવે તો વારુ, ના આવે ઓવારુ.
   ———
પુત્ર નજીક હોય કે દૂર, પણ સ્નેહનો પ્રવાહ વહેતો રહે છે. પછી ક્યારેક, તેમાં ભરતી આવે છે અને માતા તટસ્થભાવ સાથે પૂર્ણ આનંદ અનુભવે છે.

પુત્ર અને પૌત્ર
મારી આંખ્યુંનું તેજ, ને કલેજાનો ટુકડો, મારી હસતી રેખાનો દોરનારો.
માસુમ ગોપાળ આજ  માધવ કહેવાયો, ને જગના મેળામાં  ખોવાયો.

મીઠાં  હાલરડાં  ને પગલીની છાપ પર સમય સાવરણી  જાય ફરતી,
રાખવાને ચાહું  હું  પાસે, પણ દૂર તેનું પંચમ  સોહિણી ધ્યાન  હરતી.

જાણે  કે કોઈ  કરે અવનવ  એંધાણ, મેઘ ખાંગા ને ઘેલા થઈ  ગાજે,
તુલસી  ક્યારે  દીપ ઝીણો  લહેરાય, નયન જાળીમાં  ચમકારા આજે.

આત્મજ  આયોતેની  આંગળીએ  જાયો, તાદૃશ  પિતાનો  પડછાયો,
હૈયામાં    હેતના  ઓઘ  ઊમટિયાપૌત્ર  આવીને  ગોદમાં  લપાયો.

થાપણ આપીતી  મારી કોંખમાં   પ્રભુએ તેને પૂંજી ગણીને મેં ઉછેરી,
મુદ્દલ ને વ્યાજ  એના બાળક્ની  સાથ, અમોલી  બક્ષિસ આજ આપી.
——

સરયૂ પરીખ saryuparikh@yahoo.com    http://www.saryu.wordpress.com

મિત્રોનો સાથ. કાવ્યો…શૈલા મુન્શા અને ડો.ભરત ઠક્કર

http://મિત્રોનો સાથ. કાવ્યો…શૈલા મુન્શા અને ડો.ભરત ઠક્કર

જાજમ
બિછાવી છે જાજમ પર્ણોએ, કરીને ડાળ સૂની;
તટસ્થ ભાવે ધરી મૌન ખડું વૃક્ષ, સાક્ષાત મુની!

ખરે પાન ને વેદના વૃક્ષને સહેવી,
વર્ષોની તપસ્યા જઈ કોને કહેવી?
ભીતર ઝંઝાવાતને અડગતા રહેવી,
ઝીલી ઘા પ્રકૃતિના, જાત સમેટવી!

બદલાતી મોસમ તો યે વ્યથા થાય ના જૂની,
બિછાવી છે જાજમ પર્ણોએ, કરીને ડાળ સૂની!

પાંગરતું બીજ એક ભીતર, ગર્ભ ધારી,
સૃજન નવસૃષ્ટિનું, ઓવારણા લે વારી;
અકળ વિધાતા ચાલ ચાલે થઈ જુગારી,
સર્જનમાં વિસર્જન, ઈચ્છાઓ સહુ હારી;

હર પળ જગવે ઉમ્મીદ, નવજીવનની કહાની,
બિછાવી છે જાજમ પર્ણોએ, કરીને ડાળ સૂની!

શૈલા મુન્શા તા.૧૨/૩૦/૨૦૨૦
————

  જેલ      
આજે નવા વર્ષે,
સૂર્યચંદ્રતારા એના   ઉગવાના
નથી કોઈ ચમત્કાર થવાનો.
ગઈ કાલ જેવી આજ વીતી જવાની.

ફર્ક એટલો મનમાં નવી ઉત્કંઠા થવાની. કદાચ કાંઈ જાદૂ થાય,
પૃથ્વી પર સ્વર્ગ એકાએક આવી ઉતરે. માનવ વિચિત્ર પ્રાણી!

વિચારવામાં ખોટ શી?
હું ખુશ તો જગત ખુશ.
દુઃખનો વિચાર કરી મરવું છે શું મારે?

મેં વાડ બાંધી દીધી
મારી
 આસપાસ પોઝિટિવિટીની.
નેગેટીવીટીને હડસેલી મૂકી હજારો માઈલ.

છતાં માનવ વિચિત્ર પ્રાણી!
ક્યાંકથી ઘૂસી આવ્યો એક વિચાર:
સળિયા વિનાની જેલ  દુનિયા.
ક્યારે આમાંથી બહાર નીકળાશે?
——
Bharat Thakkar, Ph.D. Chicago
bharatthakkar@comcast.net


A Friend in Frustration…Saryu. Rangoli.Ila

http://A Friend in Frustration…Saryu. Rangoli.Ila

A Friend in Frustration

In my gloom and doom, a message pops up,
“How was your day?”
With that one line the tedium is shaken
I turn up the light getting rid of the dark.

I share with my friend a few funny quips
still tinged by my grief and grievance.
My friend sends her love with rays of courage
 Her poise and praise make me pause and rethink. 

Simple sweet zest and a few kind words,
 turn my world quite easily around.
“What about the day?” “Oh, it wasn’t so bad”
I bid her goodnight with a lingering smile…

——– written by Saryu and Sangita
My daughter Sangita, my expert editor and kind supporter.

Folk Art embroidery.
( finger designs with colored powder) Rangoli by Ila Maheta

મિત્રોનો સાથ. ૧.ગઝલ.દક્ષેશભાઈ ૨.સત્યકથા.

http://મિત્રોનો સાથ. ૧.ગઝલ.દક્ષેશભાઈ ૨.સત્યકથા.

મુસીબત યાદ આવે છે


(A Painting by Donald Zolan)
*
ખુશીના કૈં પ્રસંગોમાં મુસીબત યાદ આવે છે,
ખુશીને પામવા ચુકવેલ કીમત યાદ આવે છે.

વ્યથાની ખાનદાની કે છળે ના કોઈને સ્મિતથી,
ખુશીની સાથ આંસુઓની સોબત યાદ આવે છે.

હતી મુફલીસ દશા તોયે છલકતાં આંખમાં સપનાં,
ખુદા, તારી દિલેરી ને એ રહેમત યાદ આવે છે.

તણખલા સ્પર્શના લઈને પ્રણયની આગ પેટવવા,
કરેલી આપણે શ્વાસોની જહેમત, યાદ આવે છે.

કોઈને યાદ કરવાનો ઈજારો આપ ના લેતા,
તમારું ભૂલવાનું પણ ગનીમત, યાદ આવે છે.

પ્રસંગોપાત ઠોકર વાગશે તમનેય રસ્તામાં,
પ્રસંગોપાત અમને પણ મુહબ્બત યાદ આવે છે.

મિલનની શક્યતાના બારણાંઓ બંધ છે ‘ચાતક’,
જડેલી હસ્તરેખાઓમાં કિસ્મત યાદ આવે છે.

– © દક્ષેશ કોન્ટ્રાકટર ‘ચાતક’ https://www.mitixa.com/
——————-

સત્યકથા… દીપ્તિ પટેલ તરફથી મળી.

જમીન… વાવેલા દાણા પાછા આપે કે ન આપે, Bank… મૂકેલા નાણા પાછા આપે કે ન આપે, પણ… કરેલા સારા કાર્યો તો એના મીઠા ફળ આપે ને આપે જ! સમય પાકતા ને વખત આવતા, અને તે’ય શાહુકારી વ્યાજ સાથે ને ક્યારેક ચક્રવર્તી વ્યાજ સાથે! _એક નાની સત્યઘટનાની સાક્ષી, વાંચો કથા._

વાત બહુ જૂની નથી. Scotlandમાં આવેલા મોટા-મોટા ખેતરોમાંથી એક ખેડૂત, જેનું નામ Fleming હતું. એ ઝપાટાભેર જઈ રહ્યો હતો. એને ઘેર પહોંચવાની ઉતાવળ હતી. કેમકે આજે ઘરે એક મોટું કામ કરવાનુ હતું. જો એ કાર્ય ઘરે થઈ જાય તો એને ખૂબ નફો થાય એવું હતું. એ ઘરે જલ્દી પહોંચવાની ધૂનમાં હતો.

ત્યાં જ એના કાનમાં દૂર-દૂરથી કોઈ બાળકના કણસવાનો અવાજ આવ્યો. એના પગ થંભી ગયા. ફ્લેમિંગે વિચાર્યું, આ કોઈ બાળકનો અવાજ લાગે છે, ને એ રડે છે, કણસે છે. એટલે નક્કી કે એ એકલો જ હશે. એણે ચારે તરફ નજર કરી તો દૂર-દૂર કાદવમાં એક બાળક ફસાઈ ગયો છે, ને એ એમાંથી નીકળવાના હવાતીયા મારી રહ્યો છે.

એ જેમ-જેમ નીકળવાની કોશિશ કરે છે, એમ-એમ એ વધુ ને વધુ અંદર ફસાતો જાય છે. ખેડૂત ફ્લેમિંગે વિચાર્યું કે, અત્યારે જો આ બાળકને બહાર નહિં કાઢું તો કદાચ કંઈ ન બનવાનું બની જાય. ને જો કાઢવા જઉં તો, ઘરે જઈ મોટું કામ કરી એનો મોટો Benefit – લાભ જે મળવાનો છે, એ લાભ હું Late પડું તો ચાલ્યો જશે એ નક્કી! પણ… Flemingના મનમાં દયા હતી. _દયા એટલે કોઈના દુઃખે દિલનું દ્રવી જવું.

ખેડૂત Flemingના દિલે એને આગળ વધતો અટકાવીને સીધો જ બાળકની મદદે મોકલી દીધો. એણે બાળકને ખૂબ સાચવીને કાદવમાંથી બહાર કાઢ્યો, ને પોતાના ઘરે લઈ જઈ નવડાવ્યો, ને ખવડાવ્યું.* બાળક શાંત થયો, ત્યાં તો થોડીવારમાં એક મોંઘી કાર એના ઘરઆંગણે આવી ઊભી.

એમાંથી ઉતરેલા શ્રીમંતને જોઈ Fleming કંઈ વિચારે એ પહેલા તો પેલો  બાળક દોડ્યો. ને “પપ્પા! પપ્પા!” કહેતો પેલા શ્રીમંત માણસને ભેટી પડ્યો. ને એ Richest માણસની આંખમાં આંસુ છલકાણા. એમણે દિકરાને તેડી લીધો, ને..આભારવશ થઈ ખેડૂતની સામે ડોલરોની થપ્પી ધરી દીધી.

Fleming ખેડૂત હતો. એ Richest નો’તો, પણ.. દિલની અમીરાઈ હતી એની પાસે. ખેડૂત Fleming બોલ્યો, “Sir! સત્કાર્યનો Charge ન હોય, સત્કાર્ય તો Charger છે. જે આપણા નસીબની Low Batteryને Charging કરી દે છે.’’ ખેડૂત ફ્લેમિંગે જ્યારે વિનમ્રતાપૂર્વક પૈસા લેવાનો ઈન્કાર કર્યો, ત્યારે આ શ્રીમંત સજ્જને કહ્યું, “તો તારે મારી એક વાત માનવી પડશે. તારા છોકરાનો ભણવાનો તમામ ખર્ચ હું ઉઠાવીશ. એને જેટલું ભણવું હોય, ને જ્યાં જઈ ભણવું હોય, Total Educationનો ખર્ચ હું જ આપીશ.”

ખેડૂત Fleming આર્થિક દ્રષ્ટિએ પોતાના બાળકને શ્રેષ્ઠ શિક્ષણ આપી નો’તો શકતો. એણે નીચી નજર કરી દીધી ને પછી ઈતિહાસ રચાયો. એ ખેડૂતનો છોકરો Londonની પ્રખ્યાત, મોભાદાર Saint Marry Medical Hospitalમાં સ્નાતક બન્યો, પછી વૈજ્ઞાનિક બન્યો.

એનુ વિશ્વપ્રસિધ્ધ નામ, “Alexander Fleming.” એણે ઘણા સંશોધન કાર્યો કર્યા. ઘણી બધી દવાઓના નિર્માણ કર્યા. ને.. એક દિવસ ઈતિહાસ રચાયો. એક અતિ ધનાઢ્ય પરિવારનો દિકરો ન્યુમોનિયામાં પટકાયો. એના બચવાના Chance ખૂબ ઓછા હતા. એ જ અરસામાં Alexander ફ્લેમિંગે ‘Penicillin’ની શોધ કરી, જે ન્યુમોનિયાની અક્સીર દવા સાબિત થઈ, જે આજે’ય World Famous છે.

એ જ દવાએ આ ધનાઢ્ય પરિવારનો લાડકવાયો બચી ગયો. ને આ ધનાઢ્ય પરિવારને જ્યારે ખબર પડી કે, આ દવાના શોધનાર Sir Alexander Fleming આટલા ઉચ્ચ સ્થાન સુધી પહોંચી શક્યા, આ ઉચ્ચ અભ્યાસ કરી શક્યા, ને આટલા મોટા વૈજ્ઞાનિક બની શક્યા, એનું શ્રેય આપણા જ પરિવારને ફાળે છે, ત્યારે તેઓ ગદગદ બની ગયા.

જ્યારે આ ધનાઢ્ય પરિવાર ને Sir Alexander Fleming ભેગા મળ્યા ત્યારે બંન્ને એકબીજાના આભારવશ ભીના બની ગયા. ખેડૂત Fleming કહે, “મારા દિકરાને તમે આટલે પહોંચાડ્યો.” ધનાઢ્ય પરિવાર કહે, “મારા દિકરાને તમે બચાવ્યો.” અને આ ન્યુમોનિયાથી બચી ગયેલો યુવાન એટલે, Sir Winston Churchill!

એક નિઃસ્વાર્થ ભાવે કરેલું કાર્ય ક્યારેય નિષ્ફળ જતું નથી.

Forwarded by Dipti Patel.

Merry Christmas


watercolor by Geeta Acharya. NJ

બરફના ફૂલ

હિમના હળવા ખરતા ફૂલ…
એ   શ્વેત    સુંવાળા    ચમકે
તરૂવર  આધારે  જઈ અટકે
એના  પળપળ  અશ્રૂ ટપકે
હિમના  હળવા  ખરતા ફૂલ

નીરવ   નિર્મળ   ઉરે  ઉસૂલ
નહીં   રંગે    રંગીલી   ઝૂલ
વળગે  ના  વ્હાલપની  ધૂલ
હિમના હળવા   ખરતા ફૂલ

ગુનગુન ગુંજે ના કોઈ ભમરો
નીરખે   નહિ રે  કામણગારો
નહીં   રે  કરમાવાનો   વારો
હિમના  હળવા  ખરતા  ફૂલ

એને  વીંજણો   ઢોળી  જાવ
એમાં    ફોરમ   ફૂંકી    જાવ
એમાં   ચેતન    રેડી    જાવ
વિસ્મિત  ઠરી  ગયેલા  ફૂલ

વેણું    વસંતની     વાગી  રે
પર્ણે    ઉત્સુકતા     જાગી  રે
ડાળી   ડાળી   હવે   હસી  રે
પુલકિત સ્મિત  વેરતા  ફૂલ!
————

  1. sapana
    મે 03, 2010 @ 13:02:18 સંપાદન કરો સરયૂબેન આ સુપર્બ વિચાર છે..આપને અહી બરફ પડે એટલે આ લાગણી થાય છે. હિમના ફૂલ નામ પણ બિલકુલ યોગ્ય.મજા આવી.
    સપના Like જવાબ આપો
  2. jagadishchristian
    માર્ચ 14, 2010 @ 02:08:34 સંપાદન કરો એકદમ સરસ કાવ્ય. હિમવર્ષાથી વાસંતી વાયરા સુધીની સફર માણવાની મઝા આવી. શબ્દોનું લાવણ્ય ગમ્યું. Like જવાબ આપો
  3. વિવેક ટેલર
    માર્ચ 12, 2010 @ 07:23:56 સંપાદન કરો સુંદર રચના… લય પણ લગભગ સારો થયો છે… Like જવાબ આપો
  4. પંચમ શુક્લ
    માર્ચ 11, 2010 @ 18:27:00 સંપાદન કરો સરસ કાવ્ય.


Geeta Acharya

મિત્રોનો સાથ. રાણાની વેદના…કિશોર વિ ઠાકર. રંગોળી..ઈલા મહેતા.

http://મિત્રોનો સાથ. રાણાની વેદના…કિશોર વિ ઠાકર.
શ્રી. કિશોરભાઈનો નવો પરિચય થતાં આનંદ થયો. આ સાથે તેમની રચના રજુ કરી છે, સૌને ગમશે. સરયૂ

આભાર બહેન. મારો પરિચયઃ નામ:  કિશોર વિ ઠાકર
વતન: ધોલેરા, હાલ અમદાવાદ વ્યવસાય :   જીવન-વીમા  નિગમનો નિવૃત કર્મચારી વાચનનો શોખ  છે એમ કહું તો એ થોડું વધારે કહેવાય પરંતુ સરેરાશ  ગુજરાતી  કરતા થોડું વધારે વાચ્યું હોવાનો દાવો કરી શકું છું , ગાંધીજીનું ‘દક્ષિણ આફ્રિકાનો સત્યાગ્રહ’ સ્વામી આનંદનું ‘ધરતીની આરતી’ અને ટોલ્સ્ટોયનું ‘ત્યારે કરીશું શું?’ એ મારા સૌથી પ્રિય પુસ્તકો છે. 65 વર્ષે લેખન કાર્ય શરૂ કર્યું અને ‘વેબ ગુર્જરી’ નામની વેબસાઈટ  પર હળવા અને ગંભીર એમ બન્ને મળીને 81 લેખો લખ્યા છે.  કાવ્ય પર હાથ અજમવવાનો આ પ્રથમ પ્રયાસ છે.  kishor_thaker@yahoo.in

રાણાની વેદના

માન્યું કે મીરા તમારા રાધેશ્યામ છે સાચા 
પણ કહેશો જરા  કે પડ્યા અમે ક્યાં કાચા? 

   પૂજાપાઠથી તો તમે સદૈવ બની રહેશો વૃદ્ધા 
મુજ સંગે પામશો  બાલિકા રૂપ સુધ્ધા 

જન્મારો વીતશે  તુજ દેવને નહીં ફૂટે વાચા
ક્ષણાર્ધમાં તો સૂણશો મુજ પ્રેમનાં વેદ કેરી ઋચા 

 જડવત બની રહેલા એ દેવને શાને નિશદિન જપો?
અર્પી રહ્યો મુજ હૃદયન   અહીં   પ્રેમ કેરા પુષ્પો

તો પણ મીરા નથી કહેતો કે તમારા શ્યામને છોડો
જરા એમ તો પૂછું ને કે મુજને શીદ તરછોડો?

——–  કિશોર વિ ઠાકર
————- 
રંગોળી.. ઈલા મહેતા

મિત્રોનો સાથ. રક્ષા ભટ્ટની અનેરી વાત.

http://મિત્રોનો સાથ. રક્ષા ભટ્ટની અનેરી વાત.

વીસેક વર્ષ પહેલા તુ મને કચ્છના અંતરિયાળ ગામડાઓની મારી ગાંડી રખડપટ્ટી દરમિયાન મેઘવાળની આ દીકરીના ચહેરા પરના સ્મિતમાં મળ્યો હતો. તારા ચહેરા પર ક્યાંક ક્યાંક ધૂળ હતી પરંતુ તારું રુપ કેવું નિતર્યુ ને નિર્દોષ ! તારા ગાલ પરના ખંજનમાં તો હુ તને જોયાની ક્ષણે જ ડૂબી ગઈ હતી.
તારા કાન પર લટકતા ચાંદીના ઘરેણા અને ગળામાં વજનદાર હાંસડી જોઈ મને થયું હતું કે આ તો તારું કેવું અનેરું સ્વરુપ !
ઘેર વાળી ઘાઘરી પર લીલા રંગની લાંબી કંજરી અને સફેદ બલોયા-બંગડીથી તારો નાનકડો કુણો હાથ કેવો ભરચક !
નખ રંગેલી તારી નાની નાની આંગળીઓમાં તે એક ઢીંગલી પકડી હતી ને એ પણ તારી જેટલી જ રુપકડી ને વ્હાલી.
તારી ઢીંગલીની કાળી ઘાઘરીની કોરે વળી પીળા રંગનું સાંકળી ભરત અને માથે લાલ ચુંદડી .
મને સ્મરણ છે એ ક્ષણોનું ,તારું અને તારી ઢીંગલીનું.

હવે તો તને આ સ્વરુપે ક્યાં શોધું પરંતુ તને ખબર છે તું આવા અનેક સ્વરુપે મારી સાથે જ હો છો.
તુ મારા પ્રવાસોમાં…. વસ છો અને મારા શ્વાસોમાં પણ……
રક્ષા ભ
ટ્ટ Raksha.Bhatt4@gmail.com

My True Pearl. મારું સાચું મોતી…સરયૂ પરીખ


My True Pearl
A traveler came to my town,
and he brought the precious pearls
.

Love-struck as I was,
he stared at me and followed me around.

One day he put a pearl in my hand,
I accepted his pearl and melted in his world.
I built my dream palace with my true love,
and planned to live happily ever after.

The limit of time and limited space,
suffocated my free-spirited ace.
My love of life seemed forlorn,
I held him in my heart; and I set him free.

——

મારું સાચું મોતી
એક અનોખી રાત હતી,
એક વણઝારાની વાત હતી.
દૂર દેશાવરથી આવ્યો’તો,
અણમોલા મોતી લાવ્યો’તો.
એના રંગોમાં મન મોહ્યું’તું,
એના નયણામાં દિલ ખોયું’તું.
એની નજરું મુજને જોતી’તી,
એના સંચારે સૂધ ખોતી’તી.

સાવ સુંવાળો હાથ ગ્રહી,
એણે મોતી મૂક્યું હાથ મહીં.
મેં મોતી લઈ સત્કાર કરી,
મારી ઈચ્છાને સાકાર કરી.
એણે એની રીતે પ્રેમ કર્યો,
મેં મોતી ઉપર મ્હેલ કર્યો,
મારા સો ટચ સાચા સોનાથી,
એ વણઝારાને પ્રેમ કર્યો.

મેમાન બનીને આવ્યો’તો,
અસ્થાયી રંગો લાવ્યો’તો.
અલગારી મસ્ત મુસાફરને,
હ્રદયે રાખી ને વિદાય કર્યો.
——-
Comment by Dilip Parikh: “MY TRUE PEARL” In this poem, beautiful feelings of attraction are exquisitely expressed. The poem leaves not only an impression of young girl’s romance, but something deep and spiritual…. Perception creates an image. Image creates feelings of pleasure and a desire to possess is born. This we call Love. This love remains, as long as it satisfies us. It is conditional. This love has anxiety, pain, jealousy, possessiveness. Is there another love, which is unlimited, unconditional, without any desire to possess? This poem expresses true feelings of love. The wisdom and devotion are beautifully expressed in the last two lines–“living in the moment with the freedom from the known”!
——

મિત્રોનો સાથ. કાવ્ય..હરીશ દાસાણી

17 ડિસેમ્બર 1951.
તેં મને મોકલ્યો અહીં તારી કવિતા સાથે
અને ત્યારથી,
તું રોજ મને નવી કવિતા મોકલે છે.
વાયુ સાથે, ફૂલની સુગંધ સાથે,
સૂર્ય કિરણ સાથે, ગમતા અવાજ સાથે.
પવન,જળ,પાંદડું, બારીએ બેસતો કાગડો…
ટ્રેઇનના દરવાજેથી આવજો કહેતી આંખો.
કોરો કાગળ, ઝૂમી ઉઠીએ એવું સંગીત
મિત્રનું ખડખડાટ હાસ્ય, પૌત્રની જીદ.
તારી પાસે તો કવિતા મોકલવા માટે
સામગ્રીની કયાં ખોટ છે?
હું કયારેક જ ઝીલી શકું છું અને કહી શકું છું,
તેં મોકલેલી કવિતા.
પણ જ્યારે તેની પાછળ
મારું નામ લખું છું ત્યારે,
તારો છળ નથી કરતો?

હરીશ દાસાણી.
મુંબઈ. HarishDasani5929@gmail.com

મિત્રોનો સાથ. ઉર્વી પંચાલની રચના.સંકલનઃ સરયૂ

http://મિત્રોનો સાથ. ઉર્વી પંચાલની રચના.સંકલનઃ સરયૂ આ મથાળા સાથે… અન્ય સાહિત્યકારોની રચના પ્રકાશિત કરતી રહીશ.

નામ :ઉર્વીબેન શૈલેષકુમાર પંચાલ (ઉર્વી પંચાલ “ઉરુ”)ઉપનામ : “ઉરુ”અભ્યાસ :એમ.કોમ.બીએડહાલ   એમ.એમ.પટેલ સાર્વજનિક હાઇસ્કૂલ ,પીપળાવ , આણંદ   ઉચ્ચતર માધ્યમિક વિભાગમાં  કોમર્સ  શિક્ષિકા તરીકે ફરજ બજાવું છું.
> લેખન રુચિનાં પ્રકારો : ગીત,ગઝલ, લેખો,હાઇકુ ,માઇક્રોફિક્શન , ભજનો,તેમજ અછાંદસ  રચનાઓ ..
 > પ્રકાશિત પુસ્તક : “એક નવું આકાશ” નામનો ગઝલસંગ્રહ. “કાગળમાં નદીઓ ઉતારી “નામનાં માત્ર કવયિત્રિઓનાં ગઝલસંગ્રહમાં ૭ ગઝલો પ્રકાશિત થઇછે.”યુવા  કવિ પ્રતિભા ૨૦૧૪ “માં તેમજ “સ્વને શોધું શબ્દોમાં ” જેવા કાવ્યસંગ્રહોમાં ગઝલો સમાવેશ  પામી છે.”અખંડ આનંદ ” ,”ગુજરાત પાક્ષિક” તેમજ  અવારનવાર જુદા જુદા સામાયિકો તેમજ ઇ -મેગેઝીનોમાં ગઝલો પ્રકાશિત થતી રહે છે.  સંગીતમાં પણ રસ રુચિ ધરાવું  છું.
urvipanchal08@gmail.com
*ગઝલ*
કમાડે જો ખુશી આવે અલાભે પોંખવા નીકળું !
વધેલી *વેદનાને* કયાં બજારે વેચવા નીકળું!
વહે  છે રાત આખી જાગરણમાં ને વિચારોમાં,
હવે એ ઊંઘને હું કયાં દિવસનાં ખેંચવા નીકળું.
ગલી-નાકે હવે વેચાય છે સંબંધ ને સ્વપ્નો!
નકામી હું બધે આ લાગણીને વ્હેંચવા નીકળું.
સમજવાની જ વાતો છે,સમય કયાં છે બધા પાસે,
મને પણ કયાં મળી ફુરસત સમજને શોધવા નીકળું! 
મળે  વરસાદ કે ઝાકળ, સહર્ષે હું સ્વીકારું છું,
બધાનાં પ્રેમને “ઉરુ”કયાં કદીયે માપવા નીકળું .

    *ઉર્વી પંચાલ “ઉરુ”*     *નવસારી*
—-

*ગઝલ : બંધ કર*     
સુખ તણાં સ્વપ્નો થકી, ભરમાવવાનું બંધ કર.
જિંદગી કહું છું મને , અજમાવવાનું બંધ કર.
પોત પોતાની જગા પર,  શ્રેષ્ઠ છે સૌ જીવ પણ,
માનવી તારા મતે , સરખાવવાનું બંધ કર.
પ્રેમ જો આપી શકે તો , આવ  અઢળક આપ તું ,
કાંકરીચાળા કરી ,તડપાવવાનું બંધ  કર.
સાવ પોતાના બની, વિશ્વાસઘાતી જે બને,
માફ કર એને ફરી, અપનાવવાનું બંધ કર.
આંખમાં દરિયો હવે ,તોફાનનું સૂચન કરે.
મન મહીં “ઉરુ” દર્દને દફનાવવાનું બંધ કર.

       *ઉર્વી પંચાલ “ઉરુ”*        *નવસારી*


હસતાં ઝખમ…સરયૂ પરીખ. એક વાર્તા.

http://હસતાં ઝખમ…સરયૂ પરીખ. એક વાર્તા.

હસતાં ઝખમ…સરયૂ પરીખ

અમરપૂર નામના ગામમાં, માનસીની નાનકડી દુનિયા સગા-સંબંધીઓ વચ્ચે હરીભરી હતી. મોટામામાનો બંગલો માનસીના ઘરથી અરધો માઈલ જ દૂર હતો. સમવયસ્ક મિત્રમંડળનો પણ રોજનો સંગાથ. માત્ર, નાનામામા, કમુમામી અને તેમની દીકરી આરુષી મુંબઈમાં રહેતા હતાં, તેથી માનસીને તેમનો ખાસ પરિચય નહોતો.

આજે આરુષીનો પત્ર આવતા… અઢાર વર્ષની માનસી સામે આખો ભૂતકાળ ખડો થઈ ગયો. માનસી વિચારે ચડી, “હું આરુને પહેલી વખત મળી ત્યારે એ નવ વર્ષની હતી. એ દિવસ, હું ક્યારેય નહીં ભૂલું… અમે બધાં મોટામામાને ઘેર મહેમાન આવવાની રાહ જોતાં હતાં. આખરે નાનામામા, કમુમામી ને સાથે માંજરી આંખો અને વાંકડિયા વાળવાળી સુંદર કપડામાં સજ્જ આરુષી ઘોડાગાડીમાંથી ઊતર્યાં. આરુષી બહાર આવીને લાગણીશૂન્ય ચહેરે અજાણ્યા લોકોને જોઈ રહી. એ સમયે, હું તેનાં કરતા બે વર્ષે મોટી, જરા અસ્તવ્યસ્ત વાળ અને અણઘડ દરજીએ સીવેલા ફ્રોકમાં આરુને દૂરથી જોતી રહી.” માનસી એ સાત વર્ષ પહેલાની ઘટનાઓ મનનયનમાં જોઈ રહી…

એ સમયે નાનામામાની ‘તબિયત ઠીક નથી’ તેમ છોકરાઓને કહેવામાં આવ્યું હતું અને પંદર દિવસ પછી તેમના મૃત્યુના માતમ દરમ્યાન આરુષીએ માનસીનો હાથ કસીને પકડી રાખ્યો હતો…કારણ બીજું કોઈ આરુષી તરફ ધ્યાન આપતું નહોતું. સગા-સબંધીની રોકકળ વચ્ચે કમુમામી સફેદ કપડામાં, રીત-રિવાજમાં ઘેરાયેલાં રહેતાં. માનસીનું સ્વાર્થીલું બાલમાનસ કહેતું, “આ તો ખરી મને વળગી છે,” માનસી હાથ છોડાવવા પ્રયત્ન કરતી પણ આરુષી બે હાથથી તેને પકડી, પોતાનો ચહેરો માનસીની ઓથમાં છુપાવી રાખતી.

થોડા દિવસો પછી અચાનક ચાર રસ્તા પરથી લોકોના રડવાનો ડરાવણો અવાજ સંભળાયો. ગભરાઈ ગયેલાં બાળકોને ખબર પડી કે મુંબઈથી કમુમામીના પિતા, બહેન-બનેવી અને બીજાં સગાઓ કાણે આવ્યા હતાં. રડારોળ પછીની શાંતિમાં માનસીએ જોયું કે કમુમામીના ચહેરા પર પહેલી વખત ચમક આવી. મુંબઈના મહેમાનોની શક્ય તેટલી સંભાળ લેવાઈ રહી હતી. આરુષીનાં નાનાની શ્રીમંતાય તેમના વ્યક્તિત્વમાં અને વાતોમાં અતિ આત્મવિશ્વાસ સાથે દેખાતી હતી. તે બોલે અને બધાં તેમને સાંભળે. માનસીનાં નાના અને આરુનાં નાનાએ પોતાનો નિર્ણય જણાવ્યો, “વિધવા કમુ અને આરુ અમરપૂરમાં જ રહેશે.” આ સાંભળી મામીની આંખો પહોળી થઈ ગઈ પણ…કોઈને તેમનો અભિપ્રાય જાણવાની દરકાર નહોતી. આરુષી અને કમુમામીને મોટામામાના બંગલામાં રહેવાની વ્યવસ્થા કરીને સગાઓ વીખરાયા. એ સમયે મોટામામા નોકરી અંગે ઘણો સમય બહારગામ રહેતા હતા.

માનસીનું ઘર અને બીજા સગાઓના ઘર નજીકમાં જ હતાં તેથી તેમનું કામકાજ સચવાઈ જતું. કમુમામીને શાળાંતની પરીક્ષા પાસ કરવા શિક્ષકની વ્યવસ્થા કરી આપી હતી. નવ વર્ષની આરુષી, જે તેના વર્ગમાં હંમેશા પહેલો નંબર આવતી, એ પણ તેની મમ્મીને ભણવામાં મદદ કરવા લાગી. પણ એમનું ‘વિદ્યા ન ચડે’ તેવું મગજ, મામી પાસ ન થયાં. આ છ મહિના દરમ્યાન મામીનાં ઘરમાં પડોશના યુવાનોની આવ-જા રહેતી… તેમાં એક ખાસ હતો તે મામીને ઘેર પડ્યો પાથર્યો રહેતો. છોકરાઓ ઘણી વાર ઉનાળાની બપોરે બહાર ઓટલા પર રમતા હોય અને અંદરથી હસવાનો અવાજ આવે. છોકરાઓ આશ્ચર્યથી જુએ અને પાછા રમવામાં ખોવાઈ જાય. આરુનો ગંભીર ચહેરો અને ઓછું બોલવાની આદતને લીધે કોઈ બાબત કશી વાત કરતી નહીં. માનસીને કોઈ ન મળે ત્યારે આરુષીને રમવા ખેંચી જાય. માનસી ગમે તે કરે, પણ આરુષી તેની પાછળ પાછળ ફર્યાં કરતી.

એક દિવસ ઓચિંતા માનસીએ કમુમામીનાં પિતાને આવી ચડેલા જોયા…અને પછી અંદરના ઓરડામાંથી ઘાંટા સંભળાયાં, “આ હું શું સાંભળું છું? વિધવા થઈને મર્યાદામાં રહેતા નથી આવડતું? આબરુનાં કાંકરા કરવા બેઠી છે? કમુ! સામાન બાંધ અને મુંબઈ જવાની તૈયારી કર.”

એ સાંભળી આરુષીનો ચહેરો વ્યથાથી કરમાઈ ગયો અને આંખો આંસુથી તરી પડી. બસ, બીજે દિવસે મામી અને આરુષી મુંબઈ જતાં રહ્યાં. માનસી વાતો સાંભળતી રહી, “કમુની સાવકી મા દોઢ વર્ષ પહેલાં ગુજરી ગઈ છે. તેનાં પંદર અને સોળ વર્ષના બે સાવકા ભાઈઓ અને એક આરુષી જેવડી સાવકી બહેનને સાંચવવા અને રસોઈ વગેરે માટે કમુને લઈ ગયા. બિચારી આરુને નહોતું જવું.” થોડા દિવસમાં, આરુષીની યાદ અને વાત બન્ને બંધ થઈ ગયાં.

ત્રણ વર્ષ પછી આરુષીનાં માસી માનસીને ઘેર મળવાં આવ્યાં. એક મોતીનું પર્સ માનસી તરફ ધરીને કહ્યું, “આરુએ માનસી માટે આ પર્સ મોકલ્યું છે.” ભાગ્યે જ ભેટ મળવાની શક્યતાઓ વચ્ચે… એ વાક્ય માનસી માટે અત્યંત આનંદદાયક હતું. તેનાં દિલને એ વાત સ્પર્શી ગઈ કે આરુષીએ પોતે એ પર્સ બનાવ્યું હતું.

પાંચ વર્ષ પછી મેટ્રિકની પરીક્ષા આપી આરુષી તેના બીજા પિત્રાઈઓ સાથે પ્લેઈનમાં અમરપૂર આવી. માનસી કે કોઈ એ વખતે વિમાનમાં બેઠેલાં નહીં તેથી માનસીએ આરુષી તરફ અહોભાવથી વિશેષ ધ્યાન આપ્યું. એ આઠ દિવસમાં માનસી અને આરુષી મિત્રો બની ગયાં. આરુને ખડખડાટ હસતી જોવી એ એક લ્હાવો હતો, પણ ચહેરા પર ઉદાસીની છાયા ફરી વળતા વાર નહોતી લાગતી. તેનાં સાવકા મામાઓની વાત કરતા અણગમાનો ભાવ આવી જતો. એવામાં પરીક્ષાનું પરિણામ આવ્યું અને આરુષી નપાસ થઈ હતી! આરુષી માનસી પાસે ખૂબ રડી હતી. માનસીએ પૂછ્યું કે, “આરુ, મને ખ્યાલ છે ત્યાં સુધી તો તું ભણવામાં હોશિયાર હતી. નપાસ કેમ થઈ?”

અશ્રુ લૂછતાં આરુ બોલી, “મને મુંબઈમાં, એ ઘરમાં જરાય નથી ગમતું. ત્યાં મારું કોઈ સ્થાન, માન કે મહત્વ જ નથી. ત્રણ રૂમનાં ફ્લેટમાં છ જણાં…એક ખૂણાં સિવાય મારું કહી શકું તેવું કશું નથી.” માનસી અને તેનાં બા તેને સંવેદનાથી સાંભળતાં રહ્યાં. સમય પૂરો થતાં, આછા કરુણ સ્મિત સાથે આરુષી મુંબઈ પાછી જતી રહી.

એકાદ વરસ પછી આરુનો કાગળ આવ્યો. “પુજ્ય ફોઈબા અને પ્રિય માનસી, આપ મજામાં હશો. શું કહું તે સમજાતું નથી…મારું હવે આ ઘરમા રહેવું શક્ય નથી તેથી અમરપૂર આવું છું. બે દિવસ પછી, ટ્રેઈનમાં આવીશ. ત્યાં આવીને વિગત જણાવીશ. આરુનાં પ્રણામ.”

કાગળ વાંચી આશ્ચર્ય ચકિત માનસી તેની બા પાસે દોડી.

“બા… નાનામામાની આરુષીનો કાગળ આવ્યો છે. તેને મુંબઈ છોડી અમરપૂર આવીને આપણે ઘેર રહેવું છે…સદાને માટે.” માનસી બોલી, “આવી મજાની મુંબઈ નગરી છોડી આ નાના ગામમાં કેમ આવવા માંગે છે?”…તેની બા વિચારમાં પડી ગયાં પણ જવાબ ન આપ્યો.

માનસી અને મોટામામાનો દીકરો આરુષીને સ્ટેશનેથી ઘેર લઈ આવ્યાં. ઘણો સામાન હતો જે કહેતો હતો કે હંમેશને માટે આવતી રહી હતી. આરુષીને પહેલી વખત ફોઈબાને વળગીને રડતી દેખીને માનસીનાં પપ્પા અને ભાઈ પણ લાગણીવશ થઈ ગયા. એકાદ બે દિવસ પછી આરુષી સ્વસ્થ થતાં, સૌનાં મનમાં ઘોળાતા પ્રશ્નોનાં ઉત્તર આપવાનો સમય આવી ગયો હતો. આરુષીને હવે કશુ જ છુપાવવું નહોતું તેથી મોટામામાના પરિવાર સહિત બધાં માનસીને ઘેર એક સાંજે ભેગા મળી બેઠાં.

આરુષી બોલી, “હવે હું મારા ભૂતકાળ તરફ નજર કરું છું તો મને પ્રતીતિ થાય છે કે મારી કમુમમ્મી માટે મને પહેલેથી જ ખાસ લગાવ નહોતો! અમારાં બન્ને વચ્ચે એક અણગમાનો ઓછાયો છવાયેલો રહેતો. છેલ્લા વર્ષોમાં કમુમમ્મીની અવગણના મને કાંટાની જેમ વાગતી. તે મારી જરૂરિઆતો પૂરી પાડવામાં ઊણી ઊતરતી એ તો હું સ્વીકારી લેતી, પણ મારા સાવકા મામાઓ મારી વસ્તુઓ જબરજસ્તીથી છિનવી લે તે પણ એ હી હી કરતી ચલાવી લે… એ સહેવું અશક્ય બનતું જતું હતું. એક દિવસ ગટુમામાએ મને દિવાલ સાથે જડી દીધી અને જોરથી મારા હાથમાંથી મારું સીડી પ્લેયર ઝૂંટવી લીધું. મમ્મી કપડા સંકેલતી હતી તેને મારા આક્રંદની રતીભાર અસર થઈ નહીં…અને હું વીફરી, “મને આટલી કકળતી જુએ છે છતાં તને કોઈ દરકાર નથી?… તું મારી મા છે જ નહીં.”

આરુષીએ પ્રયત્નપૂર્વક વાત ચાલુ રાખી, “એ શબ્દોથી મમ્મીનો ચહેરો ગુસ્સાથી લાલ થઈ ગયો. કંઈક બોલવા જતી હતી પણ રૂમ છોડીને ઝડપથી જતી રહી. એ રાત્રે હું જમ્યા વગર ઊંઘી ગઈ હતી. કમુમમ્મીએ મને જગાડી ત્યારે ઘરમાં નિદ્રાધિન શાંતિ હતી. મેં જોયું કે રાતના સાડાઅગ્યાર વાગ્યા હતાં. તેણે મને મારા હાથમાં એક ત્રાંબાનો ડબ્બો પકડાવ્યો અને કહ્યું કે, “આરુ! તું હવે આપણાં જીવનનું સત્ય સમજવા લાયક થઈ ગઈ છો. આ થાપણ તારા પપ્પા તારા માટે મૂકી ગયા છે.” ગમગીન ચહેરે મમ્મી બહારના રૂમમાં જતી રહી. મેં ડબ્બો ખોલી જોયું તો તેમાં લાલ ગુલાબની સૂકાયેલી પાંદડી સાથે એક ગુલાબી રૂમાલ, સોનાની ચેઈન અને બુટ્ટી હતાં. એક કાગળ ઘડી કરીને મૂકેલો હતો. પપ્પાના અક્ષરો જોઈ પહેલાં તો હું ખૂબ રડી.” આરુનાં ગળામાં શબ્દો અટકી ગયાં. સાંભળી રહેલાં પરિવાર જનોની આંખો ભીની થઈ ગઈ. થોડું પાણી પીધાં પછી આરુષીએ પત્ર હાથમાં લઈ કાળજીપૂર્વક ખોલી વાંચવાનું શરૂ કર્યું.

“મારી વ્હાલી દીકરી આરુ, આજે તને તારા જીવનનું સત્ય જણાવું છું. તારી માતાનું નામ મધુ હતું, હાં તારી જન્મદાત્રી…અમે બન્ને અમરપૂરમાં એક થયાં હતાં. મધુ એક શ્રીમંત કુટુંબની પુત્રી હતી જ્યાં વારસાગત ધન, હોદ્દો અને પ્રતિષ્ઠા  સૌથી મહત્વના ગણાતા. મારા જેવા ગરીબ અને મ્હાણ વકીલની પરીક્ષા પાસ કરેલાની સામે જોવાની પણ દરકાર ન કરે, તેવા પિતાની પુત્રી મારા પ્રેમમાં અને હું તેનાં પ્રેમમાં પાગલ થઈ ગયા હતાં. મધુનાં ભાઈઓના મૌનસાથને લીધે અમે મંદિરમાં લગ્ન કરી મુંબઈ જવા નીકળી શક્યા હતાં. તે પછી, મધુનાં પિતાને હકીકતની ખબર પડતાં…તેમના ઘરમાં ક્યારેય મધુનું નામ નહીં લેવાની સખત આજ્ઞા તેમણે આપી દીધી હતી.

“મુંબઈમાં અમારી જીવનગાડી કેટલાક સ્નેહાળ લોકોની મદદથી ઠીક ચાલતી હતી. તારા આગમન માટે અમે અત્યંત ઉત્સુક હતાં. પણ નિયતીની ક્રૂર મજાક…મારી નાજુક મધુ તને જન્મ આપતાં જ મૃત્યુ પામી.”

માનસીએ આરુષીને વ્હાલથી આવરી લીધી. “ઓહ મારી પ્યારી બહેના…આવી કરૂણ વિગત અને તું એકલી હતી? ઇચ્છું કે હું પાસે હોત.” આરુષી તેનો સ્નેહ ઝીલી રહી. પછી સ્વસ્થ થઈ તેણે તેનાં પપ્પાનો પત્ર આગળ  વાંચવાનું શરૂ કર્યું. “હું વિક્ષુબ્ધ, ભાંગી પડેલો દિશાહીન બની ગયો હતો…અને તેમાં નવજાત બાળકીને સાંચવવાની જવાબદારી. વકીલ રાવસાહેબ, જેમણે મને તેમની ઓફિસમાં પહેલી નોકરી આપી હતી, તેમણે મને સંભાળી લીધો હતો. બે મહીનાની આરુષીને માટે મમ્મીની જરૂર હતી. એમણે લગ્ન બાબત કમુનાં પિતા સાથે ગોઠવણ કરી લીધી. મારી શર્ત એટલી જ હતી કે બાળકીને પોતાની સમજીને ઉછેરવાની અને અમારા ભૂતકાળ વિષે ક્યારેય વાત નહીં કરવાની…કારણ કે, મધુ અને મારા લગ્ન સમાજની નજરે સ્વીકાર્ય ન હતા.

“આ સાંસારિક ખેલમાં બિચારી તારી કમુમમ્મી પણ એક કઠપૂતળી જ છે. તેનાં શોખ, અરમાનો બધું કચરીને તેનાં બાપાએ મારી સાથે પરણાવી દીધી. તેણે મન મારીને, તેની ક્ષમતા અનુસાર ફરજ નિભાવી. અને હવે, હું લાંબુ નહીં જીવું તેથી કમુને વૈધવ્ય પણ વેંઢારવું પડશે.” ફરી સૌની આંખોમાં આંસુનાં તોરણ બંધાયાં. “બેટા આરુ! આ કરૂણ કોહરામાં આશાનાં કિરણ સમા અમરપૂરમાં મુરબ્બી મોટાભાઈ અને બીજા સગાઓ છે. મને એ પણ શ્રધ્ધા છે કે તારા મોસાળમાં તને એક દિવસ જરૂર આવકાર મળશે. વ્હાલી દીકરી! હું જ્યાં હઈશ ત્યાંથી તારી રક્ષા કરતો રહીશ,” અને પછીના અક્ષરો આંસુમાં રોળાઈ ગયાં હતાં.

માનસીનાં મોટામામાનો રુંધાયેલો અવાજ આવ્યો, “બેટા આરુષી, તારા પપ્પાએ મને દરેક ઘટનાઓ વિષે વાકેફ કર્યો હતો. મધુનાં અવસાન પછી હું તારા પપ્પા પાસે મુંબઈ ગયો હતો. આરુષી! અહીં અમરપૂરમાં તારા મામા અને મારી દોસ્તી બાળપણની છે. કોલેજકાળમાં તારા પપ્પા મારી સાથે ‘મધુવન’ બંગલે આવતા અને એ મુલાકાતોમાં તારા પપ્પા-મમ્મીનો ઇતિહાસ આલેખાયો. થોડાં મહિનાઓ પહેલાં મધુનાં પિતાશ્રીના મૃત્યુના સમાચાર મેં તારી કમુમમ્મીને જણાવ્યા હતાં. આરુ! તારા મામાને ઘેર જવું છે?”

“હા મોટાકાકા! મારે મારું મોસાળ જોઉં છે. માનસી અને ફઈબા, તમે પણ સાથે આવશો ને? મને જરા ગભરામણ થાય છે.” પછી નિરાંતનો શ્વાસ લઈ આરુષી બોલી. “હવે હું કમુમમ્મીને મુંબઈ ફોન કરી દઉં…એ ચિંતા કરતી હશે.”

બીજે દિવસે આરુષી એક વિશાળ બંગલાના, તાજા ફૂલોના તોરણ બાંધેલા બારણાં સામે આવીને ઊભી રહી. તેનું દિલ વ્યાકુળતાથી ધડકતું હતું. બારણું ખોલી હસતાં ચહેરાઓ આરુષીને કંકુ ચોખાથી આવકારી રહ્યાં હતાં. બે મામા, મામી અને આરુષી જેવા દેખાવડા, તેના પિત્રાઈ ભાઈ-બહેનો…અહા! આવો મજાનો પરિવાર હોય!! સામે એક ફોટો હતો જેમાં આરુષી જેવી માંજરી આંખો અને વાંકડિયા વાળ કિશોરી…આરુષી જાણે પોતાનું પ્રતિબિંબ જોતી હોય તેમ સ્તબ્ધ થઈ ફોટા સામે તાકી રહી. આરુષીનાં મોટામામાએ નજીક આવી સ્નેહથી ખભે હાથ મુક્યો. “આરુષી! આ અમારી વ્હાલી મધુબેનની તસ્વીર…જે ઘણાં વર્ષોથી છુપાવીને રાખી હતી. આજે તારા આગમનથી દૂઝતા ઝખમને શાતા મળી છે. એક ખાસ વાત…અંદર તારી કોઈ આતુરતાથી રાહ જુએ છે, ચાલો”

થોડાં કમરાઓ પસાર કર્યા પછી એક બારણાં પાસે આરુષીને આગળ કરીને બધાં અંદર દાખલ થયાં. “આરુ! આ તારાં નાની છે.” પલંગ પરથી પ્રયત્ન પૂર્વક ઊભાં થઈ આરુષી તરફ નાનીએ હાથ લંબાવ્યાં. સોળ વર્ષની આરુષીને પહેલી વખત પૂર્ણ પ્રેમનો અનુભવ થયો. નાનીના આલિંગનમાં હાસ્ય અને અશ્રુ ઓતપ્રોત થઈ ગયાં.

“ગઈકાલે રાત્રે અમે મોટાબાને ‘આરુષી આવશે’ તે વાત કરી હતી. અમને ખબર હતી કે તેને પોતાની લાગણીઓને સમેટવા સમય જોઈશે. બા! હવે ઠીક છો ને?”

મીઠાં હાસ્ય સાથે નાનીએ આરુને નજીક ખેચીંને બેસાડી. “જો બેટા, આ તારી માનો રૂમ. ઘણાં સમયથી હું આ રૂમમાં મધુને ઝંખતી રહી છું. આજથી આ રૂમ તારો. એ સમયે સજાવેલો હતો એમનો એમ છે, પણ હવે… તું તારી રીતે સજાવજે.”

“મોટાબા! આરુ મારી સાથે પણ રહેશે હોં! એ અમારી પણ ખરીને?” માનસી મોગરાનું ફૂલ આરુષીનાં વાળમાં સજાવતી બોલી.

“હાં માનસી, મારી વ્હાલી આરુષી, આપણાં સૌની…”

વાત્સલ્ય વર્ષા
વર્ષોની પાર, ઝૂમી ઓચિંતી આજ,
અહો! માનાં આંગણની સુવાસથી.
 ઓઝલ અતિતની તરસી કળી,
આજ ભીંજી પળભરમાં પમરાટથી.     

પહેલાં સુગંધ, પછી પમરાતી પાંખડી,
વાત્સલ્ય વર્ષાનાં પરિતોષથી,
સાચા સંબંધોની સ્નેહલ હથેળીઓ,
સ્પર્શે મધુ જાઈને કુમાશથી.
———      
હસતાં ઝખમ…લે.સરયૂ પરીખ. કાલ્પનિક પાત્રો. Dec.2020
saryuparikh@yahoo.com www.saryu.wordpress.com

Ganesh
Rangoli by Ila Maheta      

પછી બહુ મજા આવશે…મુનિભાઈ મહેતા. અને એક લઘુકથા.

પછી બહુ મજા આવશે

સિત્તેર નો દશકો થાય જ્યાં પૂરા પછી એશીનો દશકો આવશે

મુંજાઇશ નહીં, તું તારે રહજે તૈયાર, પછી બહુ મજા આવશે.

બોલીશ હું કાંઈ તું સાંભળીશ કાંઈક

તું કહીશ કાંઈક ને હું સમજીશ કાંઈક

વાતુ કરશું ધડ માથા વિનાની

અને લોક ત્યારે બહુ દાંત કાઢશે.

                   પછી બહુ મજા આવશે……..

એશીનો દશકો આવે જે આપણો

એ પણ છે મોટી વાત

છોકરાને પોતરામાં અતાર સુધી

ભલે કાઢ્યા દિવસ ને રાત.

ના કાંઈ પામવુ ના કાંઈ ગુમાવવું

જેવું હશે તેવું ચાલશે.

                           પછી બહુ મજા આવશે……...

એક તો સીધાવશે વહેલું સરગમાં

ને બીજાની જોશે ત્યાં રાહ

પ્રભુજી પૂછશે “રેવું છે ક્યાં તારે ?

શું છે તારી કોઈ ચાહ ?”

બોલશે “બેસીશ હું બાકડે જ અહિયાં

એ આવે પછી બધે ફાવશે.

                        પછી બહુ મજા આવશે….

મુંજાઈશ નહીં , તું તારે રહજે તૈયાર , પછી બહુ મજા આવશે.

                                                           મુનિ  21-10-2020


 કૃષીગોષ્ઠી…એક લઘુ કથા.    લેખકઃ  મુનિભાઈ મહેતા

કૃષી વિદ્યાપીઠ તરફથી સેટેલાઈટ કૃષીગોષ્ઠીનું એક નવું સ્ટેશન નાનકડા ભુઆ ગામ પાસે મુકાયું ત્યારે ઘણાને આશ્ચર્ય થયું. ભુઆ ગામ જ કેમ? સેટેલાઈટ કૃષીગોષ્ઠી એટલે વૈજ્ઞાનીકો અને તજજ્ઞો ગાંધીનગરના સ્ટૂડીઓથી ખેડૂતો – વિજ્ઞાનીઓ વચ્ચે સીધો સંવાદ થાય – ખેતીના પ્રશ્નોનું નિરાકરણ થાય એ દિશામાં મોટું પગલું હતું. ગુજરાત રાજ્યની કૃષી વિદ્યાપીઠના કુલપતિ પોતે ઉદ્‍ઘાટન કરવા આવ્યા અને પછી ભુઆ ગામના વૃધ્ધ નાનજીઆતાનું ઘર શોધતા એમની ડેલીએ પંહોચી ગયા. સાથેના અધિકારીઓને કુલપતિએ કહ્યું, “મારી માતાનો જન્મ આ ગામમાં થયો હતો. નાનજીઆતાને કહો કે વૈદ ભાણજીબાપાનો ભાણો મળવા આવ્યો છે.”

હાથમાં લાકડી લઈ ડગુમગુ કરતા નાનજીઆતા ડેલીએ આવ્યા. સાહેબને જોઈ બે હાથ ફેલાવી દોડ્યા…”મારો ભાણો આવ્યો, મારો વાલો આવ્યો!” અને પગે લાગવા વાંકા વળેલા કુલપતિને ઉભા કરી – હરખે છાતીએ ચાંપી રડતા જાય અને બોલતા જાય. સૌની આંખોમાં આશ્ચર્ય અને આંસુ ઊભરાયા.

પછી વાતચીતનો દોર ચાલુ થતાં આતાએ હળવેથી કહ્યું,”દીકરા, તેં આ કૃષીગોષ્ઠી અને અવકાશમાં થી ખેડૂતોની હારે વાત કરવાનું તો શરૂ કર્યું, ઈ તો બહુ સારૂ…પણ અમારા બેય પોતરા અહીં ચાલીશ વીઘા જમીન રેઢી મૂકીને સૂરત હીરા ઘસવા ભાગી ગ્યા છે. એક ઓરડીમાં રે’ છે. ઈ પાછા આવે એવું પેલા કરને!
મુનિ મહેતા.. સત્યઘટના. chairman@glsbiotech.com

Happy Diwali

Wish you great moments of joy to all friends, family and everyone.

સાલ મુબારક અને શુભેચ્છા. સરયૂ-દિલીપ અને પરિવાર.


Rangoli by Ila Maheta

Is This Heaven or What?

Is This Heaven or What?

The birds fly by with me on their wings,
Sweet chirping in trees, competing to sing,
The birds and the leaves are turning their heads,
Is this Heaven or what?

The sailing and piling of cloud after cloud,
The sun on its tippy toes, holding the veil,
The sand and the rays feel warm and vast,
Is this Heaven or what?

The seeds are sleeping quite snug and safe,
Spring comes swinging to shake them awake,
The seedlings spring out so green and grinning,
Is this Heaven or what?

I sit on my deck so close to the dell,
  Imbibe all I can to please my every cell.
The life in me longs to ask an angel,
Is this Heaven or what?
——

Wonderful World…. કેવી મનોહર દુનિયા…Saryu Parikh