મિત્રોનો સાથ. નૈતિક સરહદ. વિમળા હીરપરા. Rangoli and more

સરહદ સર્વત્ર છવાયેલી છે. પણ, એક સાવધ માનવ તરીકે, આપણે  એવી નૈતિક સરહદ બનાવવી જોઇએ કે એમાં પાપ, લોભ,વાસના, લુચ્ચાઇ જેવા શત્રુ પ્રવેશી ન જાય. વિમળાબેન

Vimala Hirpara writes:

સરયુબેન, આ લેખમાં આજે આપણે માનવસ્વભાવનું એક પાસું વિચારીએ.  સજીવ હંમેશા પોતાના અસ્તિત્વ માટે લડતો રહે છે. જોખમથી દૂર રહેવું ને પોતાના રક્ષણ માટે અનુકુળ પરિસ્થિતિ ઉભી કરવી એ એની પ્રાથમિકતા છે. સલામતી માટે સારો ખોરાક, રહેઠાણ અને અનુકુળ હવામાન માટે એ ભટકતો રહે છે. દેશાવર ખેડે છે. આપણા શાસ્ત્રોમાં માનવ તરીકે જન્મ લેતા પહેલા ચોર્યાસી લાખ યોનીમાંથી જીવ પસાર થાય છે, એવું મનાય છે. તો ઉત્ક્રાંતિવાદ પ્રમાણે આપણે અમીબા જેવા એકકોષી જીવમાંથી માંડીને અનેક જન્મોને અંતે માનવ બન્યા છીએ. હવે આ બધા જન્મોની ખાસિયતો ને ખામી આપણા જીનમાં  માનવઅવતારમાં પ્રગટ થાય જ છે. જેને આપણે પશુવૃતિ કહીએ છીએ. આજે એમાની એક વૃતિ તે ‘સરહદ’ પર વિચાર કરીએ.      

આપણે કીડી મંકોડા જેવા કીટકનું નિરિક્ષણ કરીએ તો સમજાય કે એ કીટકો ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે.પોતાના દર આગળ  બીજા દરની કીડી આવે તો મારામારી કરીને હાંકી કાઢે છે. એટલેકે પોતાની સરહદનું રક્ષણ કરે છે. આજ સંગ્રહવૃતિ, આપણે આજે સભ્ય છીએ તો પણ. આપણામાં અકબંધ છે. પછી જુઓ કે ગરોળી, કાંચીડા જેવા સરીસૃપોની ખોરાક મેળવવાની પોતાની સરહદ હોય છે. એમાં કોઇ પ્રવેશે એટલે જીવલેણ યુધ્ધ થાય. એજ પ્રમાણે સિંહ વાધ, દીપડા, એ માંસાહારી પ્રાણીઓની શિકાર માટેની સરહદ  એ પોતાના મુત્રના છંટકાવથી નક્કી કરે. એમાં કોઇ હરીફ પ્રવેશે તો ખુનખાર યુધ્ધ અને એકાદને પલાયન થવું પડે. આજે પણ આ વૃતિ  અકબંધ છે.

જુઓ કે દેશ દેશ વચ્ચે સરહદો ને એના માટેના જીવલેણ સંગ્રામો ચાલુ જ છે.  ભારત, પાકિસ્તાન અને ચીન – ભારત વચ્ચેના સરહદના ઝઘડા અને માનવ ખૂંવારીના આપણે રોજના સાક્ષી છીએ. ઇઝરાયેલ અને પેલેસ્ટાઇન, ઇરાન – ઇરાક, આવી કેટલીય સળગતી સરહદો છે. અખંડ ભારતમાં અલગ રાજ્યનો દરજ્જો માગતા લોકો પણ છે. પછી આપણા નાગરીકોના સરહદના ઝધડામાં સીમ,શેઢા માટેની તકરારો કયારેક લોહીયાળ બની જાય છે. એ સરહદનાં રક્ષણ માટે ખેતર ફરતી થોરની કે વાયરની વાડ બનાવાય છે. તો દેશની સરહદે શસ્ત્ર-સેના  રાખવી પડે છે જે  સામાન્ય હથીયારથી માંડી આધૂનિક ઘાતક  હથીયારથી સજ્જ  હોય. તો આપણા રહેઠાણ માટે પણ સરહદ હોય જેને આપણે વંડી કે વાડથી સજાવીએ છીએ. કોઇ રજા વિના આવી ન શકે. એ માટે મુખ્ય દરવાજો, તાળાકુંચી સાથે અને પોંસાય તો ચોકીદાર પણ હોય. બારણાને પણ તાળા હોય. આજના સમયમાં સિક્યુરીટી કેમેરાથી ગમે ત્યાથી તમે ઘરની ચોકી કરી શકો. તમારે ઘરને દરવાજે તમારી ગેરહાજરીમાં કોઇ આવે તો પણ તમારો ફોન તમને જાણ કરે.  ઘરફોટ ચોરીની જાણ પણ થઇ જાય.   

 આ અગાઉ જયારે દેશ નાના એકમો ને રાજા,રજવાડા, દરબારો ને ભાયાતો વચ્ચેના વંહેચણીના સંગ્રામોમાં ફસાયેલો હતો ત્યારે ગામડામાં દરબારગઢ હોય ને એના ચોકીદારો એની રક્ષા કરે. રજવાડાના મુખ્ય મથક એના ગામોમાં ગામની ફરતો ઉંચો ગઢ હોય. એના તોતીંગ દરવાજા નિયત સમયે જ ખુલે અને નિયત સમયે બંધ થઇ જાય. પંહોચતા લોકો ડેલીબંધ મકાન બનાવે. મોટેભાગે વડીલોની બેઠક ડેલીમાં હોય.કોઇ અજાણ્યુ એની નજર ચુકવીને ઘરમાં આવી નશકે.  

આમ સરહદ સર્વત્ર છવાયેલી છે. પણ એક સાવધ માનવ તરીકે આપણે  એવી નૈતિક સરહદ બનાવવી જોઇએ કે એમાં પાપ, લોભ,વાસના, લુચ્ચાઇ જેવા શત્રુ પ્રવેશી ન જાય.  એજ વિમળાબેનના પ્રણામ.


Nature

The inborn nature is an imminent core,
The changes around are transient fore.

Data, know how will tarnish with time,
Identifies with the impetuous mind.

The layers and layers of illusive favors,
Selfish and centered are solo endeavors.

The genuine shine is covered with creed,
The letters of life are colored with greed.

Dynamic efforts to wake and wean,
Forget the lessons you labored to learn.

Though, ego forever is continual keep,
The intrinsic nature will propel and peek
—— Saryu Parikh

Inborn nature is hard to change, unless the individual is awakened and puts positive efforts to change from inside out.
 Comment: Dear Saryuben, your poems are really original thoughts and words! Your richness with words impresses me. Many of the words I read for the first time. I am looking forward to the next Poetry Festival. Very good poem. With regards, Dr. Dinesh O. Shah

પુનઃ સાકાર

દાદા દાદી વાત કરે  મીઠી  યાદો  મમળાવે,
નદીકિનારે સાંજ ઢળ્યે તું કેવી મળવા આવે!

ફૂલ  લઈ  હું  રાહ  દેખતો ઉત્સુકતાથી તારી
   તું આવે તો સંધ્યા ખીલતી, ના આવે કરમાતી.

વીસરીને વર્ષોની રેખા પુનર્મિલન હાં કરીએ,
   મધુર મધુર યાદોને વ્હાલી! ફરીથી નંદન કરીએ.

દાદા ફક્કડ પહેરણ પહેરી ઊભા નદી કિનારે,
  ફૂલ સંભાળે, થાકે,  બેસે, ઊઠે  રાહ  નિહાળે.

દાદી ના દેખાયા અંતે  ધુંઆપૂંઆ થઈ આવ્યાં,
  “
કેમ આવી?” રોષ કરીને દાદીને તપડાવ્યાં.

અચકાતી, શરમાતી, ધીમે  ધીમે  બોલી દાદી,
   “કેમ કરીને આવું?  મારી  માએ ના કહી દીધી.”
——-
સરયૂ પરીખ

દાદીએ નાનપણને યાદ કરી સો ટકા એ પ્રમાણે કર્યું. ભોળા, બિચારા દાદા અમથા જઈને થાક્યા.
પ્રતિભાવઃ દેહ તો વૃધ્ધ થાય છે પણ મન વૃધ્ધ નથી થતું.   વિતેલા સમયની યાદગાર પળોને મન દોહરાવવા ચાહે છે… પણ વિત્યો સમય કદી પાછો નથીફરતો. શૃંગાર રસ ભરેલ સુંદર કાવ્ય…..મા સરસ્વતીના ચાર હાથ તમારા ઉપરછે. બસ એ લખાવે તે લખતા રહો… શરદ શાહ.

——


Rangolies by Ila Maheta


fresh flowers with color powder.

1 ટીકા (+add yours?)

  1. nabhakashdeep
    એપ્રિલ 28, 2021 @ 15:48:25

    મનનીય લેખ. વાસ્તવદર્શી સંદેશ

    Sent from my iPhone

    >

    Liked by 1 person

    જવાબ આપો

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s

%d bloggers like this: