My Books

My Books

  1. “Essence of Eve નીતરતી સાંજ” Poems and True Stories in Gujarati and English, and Dilip’s Paintings. 2011

2. “Smile in Tears આંસુમાં સ્મિત”  Poems and Stories–followed by poems, in English and   Gujarati. 2013

3. “Moist Petals” a poetic novel– fictional memoir. 2015

4. “Flutter of Wings” a poetic novel. 2017

5. “MANTRA” poems in English and Gujarati.  2017

6. “મંત્ર” કાવ્ય સંગ્રહ. 2018



Sujata-a face in his paintings ચિત્રોમાં એક ચહેરો

Sujata – a face in his paintings

I had always seen my friend, Sujata, surrounded by some admiring girlfriends and worshiping boys in our neighborhood playground.  It was 1958, when I was a dreamy-eyed twelve-year-old, and my friend Sujata was three years older than I. We all wanted to be her best friend and felt privileged when we could stand next to her. She knew how to please the people around her. She was a very good athlete, a clever student with a charming personality. Some used to compare her to the contemporary film star, Nutan.

In spite of the three-year age difference, we became best friends. I did not bribe Sujata with any special gifts or a fruit from my garden. Of course, having a good-looking older brother might have helped. An awkward, clueless young girl as I was, I learned from Sujata how to be sweet and make friends. Every evening, boys and girls played at our neighborhood playground.  We used to get a kick out of telling her which older boy was staring at her. Her response would be a hidden smile. She loved all that attention.

Sujata graduated from high school and joined an art college. She was very successful in sports, dance and in her studies. Later, we were not very close, but I would hear about her love affairs and her brothers beating up the guys to keep them away from Sujata.  But our friends felt that she was making good choices. One boy was very right for her, but her family would not allow a union. After she graduated from college, Sujata went away to live with her sister in another city for some time.
Then one day, her marriage was arranged. It was disheartening to see her being pressured to say “yes” to a man of her family’s choice. I met him at their wedding. Some younger, crude friends started joking, “Sujata, he looks so dull – if you slap him, he would not say anything.”  One sister of the groom heard the comments and protested sharply, “Don’t you dare. Our brother is not like that.” I said, “Our Sujata is not someone who would slap anyone.” But the damage was done, and Sujata felt ashamed.
But, unfortunately it happened the other way around – the groom hit our Sujata. She came back to her parents’ home after a month or so. She was very upset and refused to return to her in-laws’ house. It was a big scandal. Her mother-in-law came to take her back, and after some tricks, threats, and promises, Sujata had to return.  After that, every time I saw her my heart ached for her and my mind questioned, “Is this the same Sujata?”  The last time I saw her was with her six-month-old-baby. She said, “This baby has brought some joy to my life.”

A few years later, I moved to the USA from India and did not meet Sujata again for several years.  I heard that Sujata had two daughters and was living a somber life.
We were in California. My life was full with two lively children, my parents-in-law, and other family members in the house. One time, some friends of my father-in-law came to visit from northern California. We were talking about my hometown, and he asked me whether I knew Sujata! When I told them that she was my friend, they told me a story which shook me up.
The elderly uncle said, “We have one artist named Ritik in our neighborhood who still worships Sujata after all these years.”
I did not know this fellow because they had met when Sujata stayed with her older sister in another town, but I had heard his name. He had gone to school in a different city but was from the same town and caste as Sujata.  As soon as he found out about me, Ritik called. He wanted to know all about Sujata. Then he requested, “Can you please, mail a letter for me from your address and also receive Sujata’s reply at your address? I don’t want to create any problem for her.”
Wow! I was puzzled by this new romantic complication. Anyway, I agreed and a few letters passed back and forth through my hand. After several months the letters stopped. During a visit to India I met Sujata briefly. She inquired about Ritik, but I did not have any information. I asked her a few questions before we bid goodbye.
With another twist of circumstances, Ritik and our family moved to the same city, and we were invited to his exhibition of paintings. We established a connection. After a few weeks, we sat down for a long talk.
Ritik’s life had been hanging by a thread named Sujata. He said, “In my paintings, do you recognize her face? The day I met Sujata was like a planned event by the stars up above. I believed that Destiny had Her hand in bringing us together. It was love at first sight for me. I met her several times and expressed my feelings and hoped to spend our lives together. I had a hard time reading her thoughts. She was casually agreeing with my feelings and was sweet to me. I made her a painting and presented it to her. Her sister did not look very pleased with our friendship but did not say anything. Sujata was inquiring about my finances and education, which were quite modest. The day came when she had to go back to her parents’ home. I asked, ‘What about us? I love you. Can I come to your house and ask your parents for your hand in marriage?’ She said, ‘My parents will not agree and my brothers will beat you up badly. I cannot displease my family.’ I was devastated.  I had sort of written away my life to her name.  With time, I realized that she had been making up excuses. Maybe she was not committed to this relationship as I had been. But it was too late for me to return to my old self.”
In India, the conversation I had had with Sujata flashed in my mind. I had asked her, ‘Why did you marry this guy instead of Ritik?’ She confessed, ‘I was envious of the girls around me marring the rich guys – so greed clouded my judgment and I agreed to marry an engineer instead of an artist.’
I asked about the letters. Ritik said, “When I wrote the first letter, I was skeptical, but when I received her reply, I felt that on the branch of my mute life the birds started to sing. She said that she had been thinking about me often and missed being with me. As communications continued, she begged me to make arrangements to bring her to America with her two teenage daughters. That proposal made me look at this revived fling differently. I am secretly corresponding with someone’s wife! And I stopped.

So, in this lifetime, I feel rich that I have loved someone. I am not alone because in the corner of my heart Sujata is there. I look and see her face in my paintings. The question does not arise whether she loved me or not because, for me, the reality is that I will always love her.”

Her face in my paintings…
She loved me, she loved me not,
The question does not prick anymore.
Her presence is here like a twinkle in a star,
I am out of her circle, a far-fallen star.

She came into my life, I felt it destined,
Left her shadow melted barely with mine.
Those were the days–tepid, trivial for her.
They still trim colors for this lifelong dreamer.

I offered her a simple and singular daisy,
She chose to take the bunch of roses.
A sweet melancholy comes to sit beside,
Keeps me warm and cozy inside.

My precious past is anchored deep within,
On my blues and grays, bright red reigns.
There she may be, withered and wise,
But smiles in my paintings with a shy surprise.

Saryu Parikh.


મામા કવિ નાથાલાલ દવે

NOTE:  Send your memoir about Kavi NATHALAL DAVE
I am asked to write an article about “My mama, as a kavi.” I have received some kind emails from many.
I request you to spread the word> to write about pujy mama. to

Thanks….Saryu 512-712-5170

ભાવનગરની પ્રતિભાઓ: # ૪૩ – નાથાલાલ દવે         લેખીકા: શ્રીમતિ સરયૂ મહેતા-પરીખ

(સપાદિકયનોંધ :  ગુજરાતી  સાહિત્યના ગાંધીયુગ (૧૯૧૫-૧૯૪૫) દરમિયાન અનેક કવિઓ ગાંધીજીની

અસર તળે આવ્યાં અને તેની સીધી અસર તેમના જીવન-કવન પર પડી.તે સમૂદાયમાં ચાર ભાવનગરી કવિજનો  ક્રિષ્નાલાલ શ્રીધરાણી,પ્રેમશંકર ભટ્ટ,પ્રહલાદ પારેખ અને નાથાલાલ દવેનો સમાવેષ થાય.ચારેયનો                                                              જન્મ ૧૯૧૧-૧૯૧૨ના અરસામાં એટલે તે સૌ સમવયસ્ક. આ વર્ષના સપ્ટેંબર માસમાં કવિશ્રીની ૧૦૦મી સંવત્સરી ઉજવાશે.*

નાથાભાઈના કવયિત્રી ભાણી  સરયૂ મહેતા-પરીખ એક કવિજન તેમજ આત્મજન તરીખે કવિશ્રીનું અંહી નીજ જીવન દર્શન રજુ કરે છે
ડો. કનક રાવળ              જુન ૩ ૨૦૧૨

કવિશ્રી નાથાલાલ દવે                                                                                       

જન્મ: જુન 3,૧૯૧૨     મ્રુત્યુઃ  ડિસેંબર, ૧૯૯૩  જન્મ સ્થળઃ    ભુવા
પિતાઃ   વૈદ ભાણજી કાનજી દવે       માતાઃ કસ્તુરબેન     પત્નીઃ નર્મદાબેન

અભ્યાસ: ૧૯૩૪ -બી.એ.; ૧૯૩૬ -એમ.એ.; ૧૯૪૩ – બી. ટી.
વ્યવસાય: શિક્ષણ;  ૧૯૫૬-૧૯૭૦-ગુજરાત રાજ્યના શિક્ષણાધિકારી
નિવૃત્તિ બાદ ભાવનગરમાં મુખ્ય રચનાઓ:
* કવિતા –  કાલિંદી, જાહ્નવી,
અનુરાગ, પિયા બિન, ઉપદ્રવ,
મહેનતનાં ગીત, ભૂદાનયજ્ઞ, સોના
વરણી સીમ, હાલો ભેરૂ ગામડે,
* વાર્તા –  ઊડતો માનવી, મીઠી છે જિંદગી,
* સંવાદ પ્રધાન રચનાઓ અને અનુવાદો
૨૦ કાવ્યસંગ્રહો, ૫ વાર્તાસંગ્રહો, ૧૧ સંપાદનો = ૩૬ પુસ્તકો  ૧૯૮૨ સુધીમાં.

“મારા મામા, કવિશ્રી નાથાલાલ દવે.                                        સરયૂ મહેતા-પરીખ.

અમારૂ બાળપણ નાનાજી વૈદ ભાણજી કાનજી અને મામાના વિરભદ્ર અખાડા સામેના ઘરમાં પાંગરેલું. નિર્દોષ ભોળી આંખો પૂજ્ય મામાને અહોભાવથી નિહાળતી. એ સમયે ભાવનગરની બહાર હોવાથી જ્યારે પણ અમારે ત્યાં આવતા ત્યારે ખાસ પ્રેમપૂર્વક મારા બા તૈયારી કરતા હોય એ જોવાનો લ્હાવો હતો. એ સમયે હું આઠેક વર્ષની હતી અને મેં ઊભો સોમવાર કરેલો. મામાને લોકોની સમજ્યા વગર અંધશ્રધ્ધાથી વ્રતો કરવાની રીત સામે સખત અણગમો હતો. મારો હાથ ખેંચીને નીચે બેસાડી દેવાની રમત-રકજકની યાદ આવતા હજી પણ મારા ચહેરા પર હાસ્ય ફરકે છે.
ખાદીના સફેદ વસ્ત્રો, ગોરો વાન અને સુંદર ચહેરાવાળા મારા મામા નવલકથાના નાયક જેવા દેખાતા. ઘણી વખત કવિ સંમેલન, શીબીરમાં કે અમારી શાળામાં કવિતાની સુંદર રજુઆત પછી શ્રોતાગણની પ્રશંશા સાંભળીને મામા માટે ગર્વનો અનુભવ થતો. પાઠ્ય પુસ્તકમાં “પિંજરના પંખીની વાત” એમની સહજ ઓળખાણ માટે પૂરતું હતું. વિનોબાજીની ભાવનગરની મુલાકાત વખતે મામાના લખેલા ગીતો ગવાયેલા અને વિરાણી સ્પર્ધા હોય કે અન્ય કોઈ પ્રસંગ, હું મામાની રચનાઓ, “અષાઢના તારા રે, આભ ભરીને ઊગીયા શા?” કે “આજ આભમાં આનંદ ના સમાય રે, ઢળે રૂપેરી ચાંદની”, ઉમંગ અને સૌને ગમશે એ વિશ્વાસ સાથે ગાતી. મારા પતિ દિલીપના કુટુંબમાં મામા ઘણી વખત કાવ્ય રસ વહેંચતા અને અમે હજી પણ સાથે ગાઈ ઊઠીએ “હવામાં આજ વહે છે ધરતી કેવી ખુશખુશાલી.”
મારા બા, ભાગીરથી, એક બાલિકા બહુ, ચાર ચોપડી પણ પૂરી નહીં કરેલ અને ગામડામાં ગૃહસંસારમાં મુંજાતા હતા ત્યારે તેમના ભાઈ કવિ નાથાલાલ દવે એમને સ્વામિ વિવેકાનંદના પુસ્તકો વાંચવા મોકલતા જે એમને આત્મશ્રધ્ધા અને જાગૃતિના રસ્તે દોરી ગયા અને અઢાર વર્ષની ઉંમરે ફરી ભાવનગરની શાળામાં ભણવાનુ શરૂ કરી કોલેજ સુધી અભ્યાસ કરી, હાઈસ્કુલમાં શિક્ષિકા બન્યા. નાનાજી અને ઘરના લગભગ બધા સભ્યોના વિરોધ સામે ટકી રહેવા એમને અમારા મામાનો સતત સહારો હતો. એક પ્રસંગ બા કહેતા કે એમના ગુરુ શ્રી વજુભાઈ શાહના જન્મદિવસે બધા એકઠાં થવાના હતાં અને મારા નાનાજીએ બાને જવાની મનાઈ કરી, ત્યારે મામાએ સિર્ફ એટલું જ કહેલું, “બહેન જશે, એને જવાનુ છે.” ઘરના વડીલની સામે આ રીતનો વિરોધ કરવો એ પ્રેમાળ ભાઈ જ કરી શકે. આવા અનેક પ્રસંગોએ અમારા મામા હિંમત આપતા અચૂક આવીને ઊભા રહેતા.

એક પ્રસંગે હું હતાશ થયેલી ત્યારે મારા સામે સ્થિર નજર કરી મામાએ કહેલ, “Be brave.”
એ બે શબ્દો મને ઘણી પરિસ્થિતિઓમાં આવીને મનમાં ગુંજતા અને હિંમત આપતા રહ્યા છે.
મામા ક્યારેક બગીચામાંથી ફૂલ લઈ આવી મામીને આપતા કે એમની લગ્નતિથિને દિવસે કંકુની ડબ્બી અને લાલ સાડી આપતા હોય એવી રસિક પળો જોઈ છે. તેમજ મામી બપોરે રસોઈમાંથી પરવારીને આવે ત્યારે મામાએ એમને માટે પાથરણું, ઓશિકું, છાપુ અને ચશ્મા તૈયાર કરીને રાખ્યા હોય કે અરવિંદને વાર્તા કહેતા હોય,  એવી કાળજીની પળો પણ અનેક જોઈ છે.
એ વર્ષ અમારા કુટુંબ માટે મુશ્કેલ હતું જ્યારે નાના જીવનમામા, જે મુંબઈમાં વકિલ હતા, એમનું અને છ મહિના પછી નાથામામાના સૌથી મોટા પુત્ર ગોવિંદભાઈનું અવસાન થયેલ. મામાનું ઋજુ હ્રદય કુમળી ઉંમરમાં ગુમાવેલ મોટી દીકરી શારદાની યાદમાં આળું હતું. પછી બીજી દીકરીનો જન્મ થતાં નામ પ્રિયંમવદા આપેલું, પણ આપણે બધાં એને શારદાના પ્રિય નામથી ઓળખીએ અને યાદ કરીએ છીએ.
ધીરૂભાઈ-પ્રફુલા, નીરૂભાઈ, શારદા, અરવિંદ અને નીપાએ જે રીતે પ્રસન્નતાથી માતા અને નાથામામાની સંભાળ લીધેલી એ કૌટુંબિક સહકારનો અસાધારણ દાખલો છે. પૌત્રી કવિતાએ પણ મામાના જીવનમાં સુખ પાથર્યું છે.
એક સફળ અને સહાનુભૂતિભર્યા કવિહ્રદયની સુવાસ મારા અને મુનિભાઈના અંતરમાં સદાય મીઠી યાદ બનીને રહી છે. અમારા જીવનના ઘડતરમાં અમારા મામાની પ્રેમાળ ઓથને ઈશ્વરકૃપા સમજી આભાર.

મામા-મામી             .. સરયૂનાપ્રણામ  “

*BHAVNAGAR: Family members and citizens of Bhavnagar are celebrating the 100th birth anniversary of noted poet and short story writer late Nathalal Dave, who was born on June 3, 1912 in Bhavnagar. According to his son Nirubhai Dave, there are over 36books to his credit.         Nathalal’s first book of poems ‘Kalindi’ was published in 1942. His creations ‘Jhanvi’, ‘Anurag’, ‘Upadrava’, ‘Mukhva’ and ‘Halve Hathe’ are popular even today. Dave’s ‘Jhanvi’ and ‘Upadrava’ won accolades from state government too.

હવામાં આજ

હવામાં  આજ  વહે  છે  ધરતી  કેરી  ખુશખુશાલી,
મોડી રાતે મેઘ વિખાયો ભાર હૈયાનો કીધો ખાલી-હવા.

ઝાકળબિંદુ પાને પાને તૂર્ણે તૂર્ણે ઝબકે જાણે
રાતે રંગીન નિહારિકા ધરતીખોળે વરસી ચાલી-હવા.

રમતાં વાદળ ગિરિશિખરે મધુર નાની સરિત સરે
દૂર દિગંતે અધિર એનો પ્રીતમ ઊભો વાટ નિહાળી-હવા.

રવિ તો રેલે ન્યારા સોનેરી સૂરની ધારા,
વિશળે ગગનગોખે જાય ગૂંથાતી કિરણ્જાળી-હવા.

મન તો જાણે જુઈની લતા ડોલે, બોલે સુખની કથા,
આજ ઉમંગે નવસુગંધે ઝૂલે એ તો ફૂલીફાલી-હવા.

——    કવિ નાથાલાલ દવે

(નાથાલાલ દવે વિષે વધુ માહિતી કે કાવ્યો માટે મારો સંપર્ક, પર કોઈ પણ કરી શકે છે.)

જીવન – મૃત્યુ

રૂઠતી  પળોને  સમેટતી  હું   શ્વાસમાં,
દુઃખના દીવામાં સુખવાટ વણી બેઠી છું.
ઘૂઘવતા  સાગરમાં   નાનીશી  નાવમાં,
હળવા  હલેસાંથી  હામ  ધરી  બેઠી  છું.

ઓચિંતા  ભમરાતી   ડમરીની   દોડમાં,
રજકણ  બની  અંક આકાશે  ઊઠી  છું.
અંજળના આંસુથી  આંખોની  આહમાં,
કરુણાનું   કાજળ  લગાવીને  બેઠી   છું.

ઉરના  સન્નાટામાં  લાગણીના  ગીતમાં,
ઝીણા  ઝણકારને  વધાવીને   બેઠી  છું.
નક્કી છે આવશે, પણ ખાલી એ વાયદા,
ક્યારનીયે મુજને  શણગારીને  બેઠી  છું.

સરી  રહ્યો સથવારો  મમતાના  મેળામાં
આજે  અજાણી,  પરાઈ બની  બેઠી  છું.
જીવન  પ્રયાણમાં ને  મંગલ  માહોલમાં,
હંસ જાય ચાલ્યો, પિંજર થઈ  બેઠી  છું.

                 ————      સરયૂ પરીખ

વસંતના ફૂલ

વસંતના ફૂલ
જુદા જુદા દેશ અને ધર્મવાળી, અનાયાસ મળી ગયેલી, પાંચ બેનપણીઓની કથા.

        અમેરિકાના રહેવાસના ત્રીજા દસકામાં, વ્યવસાયના કારણો અમને હ્યુસ્ટન, ટેક્સાસમાં લઈ આવ્યા હતા. નવી જગ્યામાં સામાજીક પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લેવાની ઈચ્છા સાથે, પુખ્ત ઉંમરના વિદ્યાર્થીઓને અંગ્રેજી શીખવતી સેવાસંસ્થા સાથે જોડાવાના આશયથી, એમના ટ્રેઈનીંગ ક્લાસમાં ગયેલી. શનીવારે આખ દિવસનો કાર્યક્રમ હતો. હું કોઈને ઓળખતી ન હતી. લંચ સમયે મેલીંગ નામની બહેન મળતાવડી લાગી અને મને એકલી જોઈ બાજુના ટેબલ પર સાથે બેસવા બોલાવી. બધા સાથે પરિચય થયો. રોબીન ખુબ ગોરી, માંજરી આંખોવાળી અને મીઠા સ્મિતવાળી અમેરિકન હતી, જેણે અડતાલીશ વર્ષની ઉંમરે ટીચર બનવાનુ સ્વપ્ન પુરૂ કર્યુ હતુ અને નોકરીની રાહમાં હતી. મેલીંગ નિવૃત્ત થયેલ શિક્ષિકા હતી. જીની કેનેડાની હતી પણ વર્ષોથી અમેરિકામાં એન્જીનીઅર પતિ અને બે દીકરીઓ સાથે વસતી હતી. માર્ગરેટ અનોખી તરી આવે તેવા વ્યક્તિત્વવાળી હતી.
મેં મારૂ શાકાહારી ભોજન શરૂ કરતાં જ એની સુગંધ અને મસાલા વિષે અને ભારતિય ખાણુ ભાવે, વગેરે વાતો થવા માંડી. મેં બટેટા વડા ચાખવા માટે આપ્યા. એ ટેબલ પર અમે જુના ઓળખીતા હોઈએ એવી સહજતાથી વાતોએ વળગ્યા. મેં એમજ હળવાશથી સૂચવ્યું કે આવતા અઠવાડિયે મારે ઘેર લંચ સમયે ભેગા થઈએ! અને મારા આશ્ચર્ય વચ્ચે એ લોકો તૈયાર થઈ ગયા અને અમે એક બીજાના ફોન નંબર વગેરે લઈ લીધા.
આમ સાવ અજાણ્યાની સાથે લંચ કેમ થશે એ બાબત ઉત્કંઠા હતી. દરેક જણ એક વસ્તુ બનાવીને લાવવાના હતા. મને શંકા હતી કે ઓછુ બોલતી જીની આવશે કે નહીં! પણ પહેલી એ જ આવી, ને પછી રોબીન, માર્ગરેટ અને મેલીંગ પણ સમયસર આવી ગયા. વાતોનો દોર બરાબર જામ્યો. માર્ગરેટના પતિ પણ એન્જીનીઅર હતા. માર્ગરેટ ફીજી પાસે ટાસ્મેનીઆ નામના ટાપુ પર ઊછરેલ. મેલીંગ પનામાની હતી અને એના અમેરિકન પતિ ચર્ચના પાદરી હતાં. અમે પાંચે કોલેજ સુધીનો અભ્યાસ કરેલા, સફળ કારકિર્દીવાળા પતિ સાથે અનેક સ્થળોએ રહેલા અને દરેક લગભગ ચાલીશ વર્ષના લગ્નજીવનમાં સુખી બહેનોનો, અણધારી જગ્યાએ, જાણે અનાયાસ મેળ પડી ગયો. છુટા પડતા પહેલા અમે પોતાની ડાયરી કાઢી, આવતા મહિને કોને ત્યાં મળશુ એ નક્કી કરી લીધુ.
પછી તો દર મહિને, મળવાનુ, સાથે સાહિત્ય, કલા અને ફીલોસોફીકલ ચર્ચાઓ તેમજ વ્યક્તિગત વાતો કરવાનો મહાવરો થઈ ગયો. અમે પહેલેથી શું બનાવી લાવવું એ નક્કી ન કરતા તો પણ બધુ વ્યવસ્થિત થઈ પડતુ. મોટો ફેરફાર એ થયો કે ભાગ્યે જ કોઈ અશાકાહારી વસ્તુ ટેબલ પર સામેલ થઈ હોય, જો કે મારા તરફથી કોઈ અણગમો કે આગ્રહ નહોતો. અમારા પાંચે જણાના પતિઓ સાથે સાંજના ખાણા માટે પણ ક્યારેક ભેગા થતાં. આમ વિવિધ સંસ્કારિતાને ચાખવાનો, એમના કુટુંબના સભ્યો સાથે ક્રિસમસ, ઈસ્ટર કે દિવાળી ઉજવવાનો અવસર મળતો.
જે સાવ અશક્ય લાગતી હતી એવી, જીની અને મારી વચ્ચેની મિત્રતા, સમય સાથે દ્રઢ બનતી ગઈ. એમના પતિ છપ્પન વર્ષે નિવૃત્ત થઈ ગયા પણ એનો આનંદ મળે એ પહેલા તો એમને પ્રોસ્ટેટ કેન્સરનુ નિદાન થયું. આ એટલી આઘાતજનક વાત જીની મારી સાથે કરી જીવનમાં આવેલ ઉથલપાથલમાં સમતોલન રાખવા પ્રયત્ન કરતી. અમારી પાંચેની હાજરીમાં એ સમાચાર કહેવાની હિંમત આવતા બે વર્ષ નીકળી ગયા હતા. જીની પાસેથી હું ગુંથતા અને સારૂ શીવણકામ શીખી. પાંચે જણાનુ ભેગા થવાનુ અનિયમિત થતું ગયું પણ હું અને જીની મહિને એકાદ વખત કોઈ પણ આગળથી યોજના બનાવ્યા વગર થોડા કલાકો બહાર નીકળી પડતા. પતિની માંદગીને કારણે, જીની માટે થોડા કલાકો ઘરની બહાર નીકળી જવાનુ જરૂરી બની ગયું હતું.
થોડા દિવસ પહેલા જ જીનીએ લખ્યું કે, “બીમારી સામેની લડત બાર વર્ષ પછી સમાપ્ત થઈ છે. એમનું શાંતિપૂર્વક મૃત્યુ થયું છે.” મારા કહેવાથી થોડા દિવસ મારી સાથે રહેવા હ્યુસ્ટનથી ઓસ્ટીન આવશે.
રોબીનના પિતા ભારતમાં થોડો સમય રહેલા. એમના શીખેલા શબ્દો, “જલ્દી જલ્દી કે, ક્યા દામ હૈ?” એવા પ્રયોગો રસ પૂર્વક કરી એ પોતાના અનુભવો અમારી સાથે વાગોળતા. રોબીન અને એમના પતિને ધાર્મિક અને સેવા કાર્યો સાથે કરવામાં ઘણી મીઠી સંવાદિતા હતી. રોબીન એના ચર્ચમાં બહેનોના ગ્રુપની પ્રમુખ હતી. દર વર્ષે અમે પાંચે બેનપણીઓ એના સમારંભમાં આગળના ટેબલ પર, મુખ્ય મહેમાન સાથે માનથી ગોઠવાતા. એક દિવસ ખાસ યાદ છે…એ સમયે હું વિવિધ કારણોને લઈ ચિંતિત રહેતી. એમા એક વક્તાએ કહ્યું કે, “હું હંમેશા ઈશુની સામે જઈને અમારા ભવિષ્યની “શું યોજના છે?” એવો સવાલ કરતી. પણ મનમાં જાગૃતિ થતાં મેં ભગવાનની પાછળ ચાલી એની યોજના સ્વીકારવાની શરૂ કરી.” આ સામાન્ય વાતની મારા દિલ પર સચોટ અસર થયેલી અને ત્યાર પછી ચિંતા વગર, પ્રમાણિક યત્ન કરવાનો અને જે મળે તેનો સહજ સ્વીકાર કરવાનો, એ મારો જીવનમંત્ર બન્યો.
મેલીંગની જેવી મીઠી જ્હિવા હતી એવું જ વિશાળ દિલ હતું. અમારા દસેક વર્ષના સહવાસમાં મેં એને ક્યારેય કોઈ વ્યક્તિ વિષે અણગમો બતાવતા નથી સાંભળી. એમના પતિ જે ચર્ચમાં પાદરી હતા તે જ ચર્ચમાં મેલીંગ મોટી સંખ્યામાં મોટી ઉંમરના બહેનો અને ભાઈઓને અંગ્રેજી ભણાવવાનું સેવા કાર્ય કરતી. પોતાના માત-પિતા અને કુટુંબને અનન્ય સન્માન અને સ્નેહથી સિંચતી જોવી એ લ્હાવો હતો. એના યુવાન પુત્રને રમતા થયેલ ઈજા વખતે અમે બધા એની સાથે પ્રાર્થનામાં જોડાયા અને મહિનાઓ સુધી એના મનોબળનો આધાર બની રહ્યા. હજી સુધી મારા જન્મદિવસે હું સામેથી એની શુભેચ્છા મેળવવા ફોન કરૂં છું.
માર્ગરેટ તાસ્મેનિઆથી દુનિયાના આ બીજે છેડે આવીને વસી હતી પણ એનું દિલ તો એની પ્યારી જન્મભૂમિમાં જ રહેતુ. એના પતિ ઘણીં સારી નોકરી કરતા હતા તેથી એમના મોટા બંગલામાં ઘણી વખત બપોરના જમણ માટે અને કેટલીક સાંજ અમારા પતિ સાથે ઘણી વૈભવશાળી બની રહેતી. માર્ગરેટ એના ચર્ચમાં પ્રાર્થના મંડળમાં નિયમિત ગાતી અને ઘેર કલાત્મક ભરતકામ કરતી.
મને સાહિત્યમાં રસ તેથી હું એનો રસાસ્વાદ કરાવતી રહેતી. અમે ભગવત ગીતા, ઓશો અને બીજા હિંદુ ગ્રંથો સાથે બાઈબલ અને કુરાન વિષે પણ રસપૂર્વક ચર્ચા કરતાં. એક માનવધર્મમાં શ્રધ્ધા હોવાનું વિશ્વાસ સાથે કહેનાર માટે કસોટીનો સમય આવેલ જ્યારે અમારી દીકરીએ બાંગલાદેશી મુસ્લીમ સાથે લગ્ન કરવાની સંમતિ માંગી. પરિચય અને સહજ સ્વિકારથી મીઠા સંબંધો શક્ય બન્યા.
વ્યક્તિનુ મૂલ્ય અમારે મન વધારે મહત્વનુ બની રહ્યુ એ વાત સાબિત થઈ શકી.
મારા સ્વભાવ અનુસાર બધાને સ્નેહતંતુથી બાંધી રાખવાની જવાબદારી મેં સહજ રીતે અપનાવી લીધેલી. એ વર્ષે મારી બીજી વસંત ૠતુ ટેક્સાસમાં હતી. કુદરતના ખોળે રંગીન ફૂલો છવાયેલા હતા. એની પુરબહાર મૌલિકતા મ્હાણવા અમે એક દિવસ વહેલી સવારે નીકળી ગયા. જીનીમાં
ક્યાં અને કઈ રીતે જવાની આગવી સમજને કારણે મોટે ભાગે એ જ કાર ચલાવતી. બ્લુ બોનેટ્સ મધ્યમા અને ચારે તરફ સફેદ, લાલ અને પીળા રંગના સાથીયા જોઈને દિલ તરબતર થઈ ગયું. બપોરના સમયે જમણ માટે એક ઘરમાં દાખલ થયાં. રસોઈબેઠકમાં લાંબા બાંકડાઓ ગોઠવેલા હતાં, જ્યાં ટેક્સાસના કહેવાય છે એવા બે ‘કાવબોય’ બેઠેલા. એમની પાસે અમે પાંચે સામસામા ગોઠવાયા. એ અજાણ્યા ભાઈઓ સાથે મેલીંગ અને રોબીન મીઠાશથી વાતો કરવા લાગ્યા. અમે પાંચે સેવાભાવથી કામ કરતી સંસ્થામાં જોડાયેલા હતા અને એ રીતે મિત્રો બન્યા છીએ, એ વાત પણ નીકળી. જૂની ઓળખાણ હોય એમ વાતો ચાલી. જમવાનુ આવ્યુ અને પછી ચેરીપાઈ પણ મંગાવવાની વાત અમે કરી રહ્યા હતા.
બન્ને ભાઈઓનુ જમણ પુરુ થતા પ્રેમપૂર્વક ટેક્સન સ્ટાઈલથી આવજો કરીને બહાર બીલ આપવા ઉભેલા જોયા અને પછી દૂરથી સલામ કરી જતા રહ્યા.
થોડી વારમાં વેઈટ્રેસ બહેન આવીને પુછે કે, “ગળ્યામાં કઈ પાઈ તમારે લેવાની છે?”
અમને નવાઈ લાગી, “તમને કેવી રીતે ખબર કે અમારે પાઈ જોઈએ?”
“પેલા બે સજ્જનો તમારૂ, પાઈ સહિત, પુરૂ બીલ ભરીને ગયા છે.” વાહ! અમને ટેક્સન મહેમાનગતીનો અવનવો અનુભવ થયો. અમારા ધન્યવાદની પણ અપેક્ષા રાખ્યા વગર એ બન્ને ચાલ્યા ગયા.
સદભાવનાની સુવાસ જાણ્યે અજાણ્યે દિલથી દિલને સ્પર્શી પ્રસરતી રહેતી, આમ અનેક પ્રસંગે અનુભવી છે. અમેરિકા આવી ત્યારે કોઈક લોકો એવું કહેતા કે તમને આ પરદેશીઓ સાથે મિત્રાચારી થાય પણ મિત્રતા નહીં. મારા અનુભવમાં એવું વિધાન પાયા વગરનું સાબિત થયું છે. અમુક મિત્રો સાથે છેલ્લા પાંત્રિસેક વર્ષોથી ગહેરી દોસ્તી રહી છે. એક વાત યાદ આવે છે કે એક આગંતુક ગામના મુખિયાને પુછે છે, “આ ગામમાં કેવા લોકો છે?” મુખી પુછે, “ભાઈ, તું આવ્યો એ ગામમાં કેવા લોકો હતાં?”

        વસંતના ફૂલોના વિવિધ રંગો આ ધરતીને,
તેમજ મિત્રતાની સંવાદિતામાં હસતાં ચહેરાઓ જીવનને,
વૈભવશાળી બનાવે છે.


The Wild Flowers of Spring                             Saryu Parikh

Five different races, religions, and cultures, and a story of our friendship.
We had moved to Houston, Texas not too long before when I joined a volunteer group to teach English. We had a day-long workshop, and I was sharing a desk with a lady named Mei Ling. At the lunch break, when she saw me sitting alone, she called me to sit with her group. At her table was an American lady, Robin, who welcomed me with a friendly smile. There was a Canadian lady, Ginny, who gave me a guarded but polite smile. Tall and talkative Margaret was from Tasmania, an island near Australia.  Mei Ling had Chinese heritage but was born and raised in Panama.
I have been in the USA for the last forty years but with my long hair, ethnic outfit, with a bindi on my forehead, no one had confusion about my heritage. I do wear all kinds of clothes without being self-conscious, but I always felt privileged to wear a sari or salwar-kamiz  at any gathering. I have been so comfortable with who I am, it has been easy to strike up interesting conversation with any person of any nationality.
I started my lunch and the ladies around said, “Oh! That spicy fragrance, I love Indian food,” echoed. I let them taste some food. Inquiries about each other uncovered that we all were married to professional men for many years and had lived in the many corners of the world. At this stage of our lives, when children are grown and moved out and had no need to work for the money, we all had gathered here to do some volunteer work. Wow! Interesting!  At the end of the hour, I casually suggested we meet at my house for lunch the following week. They all agreed to come and bring a covered dish.
I was skeptical about who would come, how the time would pass, etc. I was doubtful that the Canadian lady, Ginny, would come, but it turned out that she was the first to arrive. And then the other ladies showed up. The conversation and food blended very easily. After that, our monthly get- together continued at different homes or Indian restaurants with in-between visits to temples, churches, and art stores. One nice aspect was that, even without my request, our meals were vegetarian most of the time. We shared our knowledge and experiences with great interest. Each person’s life was a unique story.
Robin was in her late forties when she secured her teaching certificate.  She was happy and a proud mother of three and a grandmother of seven. She and her husband were very involved in church activities. That was the one couple I met who was living their lives as Christians in a real sense. They used to travel to foreign countries to do charity work. Robin was the president of the women’s ministry of her church. Every year, it was a great privilege for our group to sit at the main table with Robin and the invited speaker. Her father was in India in war time and had taught Robin some Hindi words like, “jaldi, jaldi” (“hurry hurry”) and “kitaneka hai?” (“What’s the price?”). We spent quite a few holidays with her family. Robin was an avid reader of the books. She gifted me a volume of the Bible, which I treasure. I used to share philosophical Hindu books with her. The great thing to share with Robin was her jovial laugh.
Margaret had come from a small place called Tasmania and her Australian accent with her deep voice sounded poetic. She would say, “You can take Margaret out of Tasmania but you cannot take Tasmania out of her”.  She was very talkative, and if I would not interrupt her, she would tell very long stories of simple daily routines. She was a sophisticated and talented lady. Her husband had to travel so she had to occupy herself in social clubbing and church singing. We all enjoyed dinner parties at her sumptuous home. She soon lost her beloved husband after a short period of illness. She moved to be near her children, and unexpectedly ended up near Robin, who had shifted to the West coast after retirement. The great thing I shared with Margaret was her worldly knowledge.
Mei Ling, a peaceful and pleasant soul, was a very compassionate person. She was born and raised in Panama. She had come to America for her education. She fell in love and made her home in the USA. Her husband was a pastor in the Baptist church, and Mei Ling was devoted to her church. As a retired teacher, she was managing large adult classes and was recognized as a top volunteer by our organization. At our luncheons, we used to hold hands and she used to say prayers, and at the dinner table, her husband. One time her son had a very serious injury and she called me in that difficult time. The emotional support for her family and friends was tremendous, and fortunately their son recovered completely. Every year I would like to receive good wishes from Mei Ling on my birthday. The great thing to share with Mei Ling was her wisdom.
Ginny was a person who talked less and did a lot more for me and everyone else around her. She became my guide in knitting, sewing, shopping and in traveling around Houston. Within a few weeks of our introduction, we started to go out without much planning, just to do something creative. Her husband and mine were engineers and we recognized some striking similarities in their behaviors. That was so much fun for us to talk about because we knew exactly what the other one was talking about. We would whine and complain about someone and then burst out laughing, saying, “We are perfect!”  When very serious illness struck her loved one, I was her confidant and supporter. It took her two years to verbalize it with the rest of the group. She devoted herself to the struggle against the sickness, which extended to twelve years. The great things I shared with Ginny were unplanned outings and the quiet time together.
After coming from India in 1969, we lived in New Jersey, Southern California, Florida, and finally Texas. As a volunteer I was involved in many lives. My religion gives me peace of mind and to achieve that, unconditional acceptance and respect for all human beings are necessary.  My magnanimous talk came to the test when our daughter chose to marry a Bangladeshi Muslim young man. We valued a good human being with open minded attitude which brought sweet harmony in our relations.

It was spring time and the wild flowers were in full bloom all around. That was my second season in Texas.  We all decided to take a sightseeing trip to the countryside with the navigation leadership of Gene. The beautiful Blue Bonnets with circles of red, yellow and white flowers had spread a colorful carpet as far as we could see.  At lunch time we stopped at a homey Inn for lunch. There were three long bench-style tables and customers would sit anywhere, like family members.  We joined two cowboys eating their meal. Mei-ling and Robin and rest of us started friendly conversation with those two gentlemen. We ordered food and were telling each other to order the pies later. When they asked how we (such a different-looking bunch) became friends, Robin told them about our common link of volunteer work. The pleasant chit-chat ended with a kind good-bye as they left, waving their hands in salute as they walked away.
In a short while the waitress came and asked, “What kind of pie do you want?”
We asked, “How do you know we are going to order pie?”
The waitress said, “Those two cowboys paid your bill, including the pies.” We five friends were surprised. We were impressed by the Texan hospitality. Wow!
When I was new in this country, I had heard our Indian friends saying, “You will find friendly relations among these people but you will not find friends.” My experience has been different. Some tender loving friendships with women from a variety of backgrounds have been alive after more than thirty-five years in different corners of this country. My new friends came into my life unexpectedly like wild flowers and added some more colors to make my life richer.————
You never know a smile on your lips
May grace the hope in some one’s heart.
You never know when you share your joy,
May help someone to find a song.
You never know a touch of your hand
May spread some wings to seek solace.



Her Dry Tears

Her Dry Tears-a true story

While living in Houston, I was invited to be a Board member for a volunteer domestic violence organization.   That week I was monitoring calls.  In the middle of the afternoon, I got a call from a far-away state. The lady said she had a niece named Reema in India whose five-year-old daughter and husband were living in the Houston area. Two years prior, they had all gone to India for a short visit, and Reema was tricked into staying in India while her in-laws brought her child back to the U.S.  She was left without her passport so she could not re-enter the U.S.

The situation seemed beyond the capacity of our small nonprofit organization. Reema’s aunt kept on calling me, saying that we were her last hope. By that time, Reema had secured her passport and she was ready to come to Houston.  I presented her case to the Board and we accepted her as our client.  As a volunteer this was such a new experience for me.

Reema came to Houston with her aunt, Monabua, and I went to see them. Reema was quiet, somewhat dull.  She was 32-years-old and had education as a pharmacist in India. I became very hopeful with the idea that we could help her to get her license as a pharmacist to work in the U.S. They both did not share my enthusiasm.  I was unsure as to why at the time. Monabua arranged a meeting with Reema’s husband.  They all sat down together for all of ten minutes.  It was very clear that he wanted a divorce and she wanted to see her child.  Monabua hired a lawyer before she went back to her home state.

Reema was left in my care.  I managed to get her a place in the Women’s shelter. I started hearing about her inability to follow simple rules. I would get calls from her from all over town saying she missed her ride. I felt sorry for her for getting into these troubles because of her lack of attention.  I got her all the necessary materials to study for her pharmacy exam, but I never saw her open a single book.  She had some excuse every time.  After two weeks I talked to a manager in a chain store, and out of her kindness she gave Reema a job.  The next step was to find her an apartment, for which our organization would initially pay the rent. Fortunately, I saw an advertisement for a room to rent in the house of a divorced young mother with a baby. Meanwhile, I tried to talk to Reema’s husband, but he would only politely give me his lawyer’s number.

She did not have transportation, so my duty was to drive her around. Her attitude and lack of efficiency were frustrating. On the first day of work my husband Dilip and I both went to pick her up early in the morning but she had overslept.  But we were glad that now she had a job. I thought that she should have a car. In my neighborhood, I spotted a car for sale, and the owners were kind enough to reduce the price. I proposed to the Board that we loan her the money which she may pay back. There was disagreement about this unprecedented help to the victim. After a lot of discussion, Reema got that money. I got used to the phone ringing early in the morning with questions like, “Where are my car keys?”  I would tell her to look in her heavily-loaded purse again. One night at ten o’clock she called after work saying, “My car does not start.” After some questions I asked her to check the gear, which had been in Drive.

She was depressed most of the time, so I got her a psychiatrist to help her. Depression is a vicious cycle of cause and effect. I felt compassion for all parties involved. Her actions made me realize that how important it is to have a functional brain, common sense, and intelligence to get us through difficult situations.

By court order, the day of meeting with her daughter had arrived. She dressed up nicely and took some toys with her. The meeting place, a mall, was one hour away and this was the first time I was to meet her husband. To be safe, Dilip drove us there.

The little girl was not ready to let go of her father’s hand. She was gently forced to sit near her mother while the father sat nearby so she could see him. The child had to spend one hour with her mother. She was in tears and all she talked about was her dad. Reema took her around for a little walk and when they came back, the child was all smiles at seeing her father. Reema later told us that it was the only time she saw her smile. In following visits she remained distant from Reema.

Reema was managing her life with lots of help from us. After about six months, the court decision was to give custody of the child to her father with visiting options for Reema. She got some money, but she had to pay child support. She had lived in Houston as a married woman for two years but no one came forward to say that she was a capable mother. She told me often that no one cared for her except me.

She was then let go from her job. She moved back to the shelter. On moving day I had told her to pack her things so I could help her to load at three o’clock. When I arrived, she was running in circles, doing many things and accomplishing very little. We loaded things as they were and I told her that at the shelter she would have plenty of time to sort things out. I talked to her aunt and we both felt that she had to live with some family members.  She just wasn’t able to function on her own. She did not want to go back to live with her widowed mother in India.

Reema ended up moving to her aunt’s home hundreds of miles away.  She left some important papers in her car, which she had parked at our home. When I opened the car door, I found it was full of junk. So day by day I had to empty the car to prepare it for sale. The car was sold, and to be kind to her I gave her the money. She had been oblivious to the fact that it was the organization that had bought her the car!  After my explanation, she thanked the organization properly.

She had to come for the scheduled meetings to visit her child, but the trips were too expensive for her. I suggested that she go back to India and be someone of whom a daughter could be proud.  After a year or so, I received a phone call. “Saryu!  I miss you. I am going to India.
I don’t know what will be next! Thank you very much for giving me a chance to see my child again.”

She was a victim of her own attitude and in turn she became victim of her own people. Her emotions were still behind her dry tears. An organization can help but the success of a survivor depends upon her own instinct and intelligence.

Depression-Cause and Effect

In the dark corner with ghosts
I paid a heavy depression cost;
God gave me a sweet angel
and her to you, I simply lost.

Some kind people do care,
But relation is a two-way affair;
I feel barren, dull within,
Have nothing much to share.

They say my tasks are all undone,
But I have been busy, overwhelmed;
I saw good fortune dance away
Leaned on someone else’s sway.

My life is thick layers of cloud
I fall and fall, no one  to hold;
I hope and pray a spark in night
May ignite dim internal light.



Kamal–a true story

I was on my way to meet Kamaljit kaur at the County Women’s Shelter to listen and to teach English. Kamal met me at the door wearing a simple outfit, Salwaar-kamiz. My first thought was, “Oh! She looks like a film star and playing a sad role in this grim place.” We were told to sit in the computer room. She was ready with paper and pen. I know Hindi, which is a National language of India. But Kamal informed me that she knew Punjabi and a little Hindi. So, in the circle of three languages our sailing started.

My good friend Charu, a devoted volunteer member of our domestic violence prevention organization, was helping Kamal since last week. Charu was called to the shelter because this victim, an Indian young woman, did not know much English. Her case was presented in our meeting.

Kamal was from a small village in Punjab, India. She was from a middle class family and considered herself quite privileged. With her good looks she was sure to get a good husband. But she was 24 years old and not married. Finally one offer came. The young man was not much educated and was supported by his older brother in America. She did not feel good about him but she was told, “In America everybody is rich and you can help your siblings to bring to the U.S.A.” She did not have other choice. Her wedding with Balkhaar was celebrated nicely.

Her married life started in an apartment with Balkhaar, his older brother-wife and their three children. She got along with the family members sweetly but dealing with Bal was very difficult. Bal was driving trucks in his brother’s business. He was very rough with her. By the end of third year, she was a mother of two daughters. They had moved into a house purchased by her brother-in-law. She had learned to answer the telephones and how to get help dialing 911. Her teenage niece was a good help. Bal was treating her badly in front of the children, so they were very sympathetic to Kamalchaachi. The older brother, who was prominent in the Sheikh temple, and his wife tried to advise Bal about rights and wrongs, but he used to be too drunk and too stupid to change his behavior.

That was her fifth year with him and she was pregnant again. He used to beat her leaving bruises on her body. Whenever she went to the doctors, he would not leave her alone saying, “She does not speak English.” She used to communicate silently with the nurse, who would respond with a kind look but could not do anything more.

The baby boy was not even three months old when she had to dial 911. That Sunday afternoon no one else was home except Bal and her three small children.
Bal was somewhat drunk. He forced himself on Kamal and hit her badly when she resisted. Afterward he fell asleep. Kamal was trembling with frustrations and anger. She gathered the courage and picked up his cell phone. She stepped outside the door and dialed 911. In her broken English and queering voice asked for help. She was advised to wait outside the door. When police came they told her to collect her crying children. She left in police car while Bal was still asleep.

It was around eight o’clock when they finished recording her case. She was told that, ‘she will be taken to a Women’s Shelter.’ She could not understand. “What is a Shelter?” She was taken in a police car by the strangers to some remote secluded place! Holding her children tight, she was trying to see with her wide eyes where they were taking her?

Finally, some red buttons were pressed and she was taken in through two doors.
Seeing some kind ladies she breathed again and tears shined in her bewildered eyes. That night they managed to help her sleep. The next morning my friend Charu was called to be her mentor/advocate. Our organization members were in tears by listening about her plight.
She did not eat meat, fish or eggs. Kamal was so nice with all the helpers in the shelter that her needs were full filled gladly. When I went to see her, she was there for only a few days but her warm interaction with the people around her was touching. We talked for more than an hour. I helped her to fill out several forms and many details of her case. From then on I helped her with the applications for the new passports, food stamps and mail for next one year.
Later, she took me to meet her children in the nursery. The girls were playing and her son was in the small crib. She told me that Bal used to handle the girls like piece of luggage. She proved herself soon that she can take care of the children. Her little boy got sick in the middle of the night. One worker drove her to the hospital. She handled the situation calmly with confidence. We were proud of her. In that hidden place she experienced freedom! The birthdays and Diwali were celebrated with some unknown, but kind people.

The study sessions were full of conversations tinged with tears, smiles and laughter. She told me about one sick joke played by her husband. They had an old fashioned sword in the house. She and all the kids were in the dining room. “Bal came with the sword and chased after me. I was not sure how serious he was! Finally he tackled me, pushed me down on the table and held the sword near my neck. I thought he was going to kill me. The children were screaming. He released me and was smiling at my humiliation.”
I explained the value of different coins because she was never given any money. She always carried a purse to the store. One day someone stole her purse and slipped away. The people around her were panicked but she started laughing, “Oh poor guy! He will not find any money in there.”

The district attorney was helping her case. Charu had gone to their house with a police officer and collected Kamal’s personal belongings and her jewelry. Kamal was protected by law but whenever I took her to the post office for the passport applications or some other places, the fear on her face was obvious. She used to keep on looking around and if she saw remotely similar car, she would try to hide. Her sister-in-law tried to convince her to come back on the phone. Their community got involved to resolve the conflicts. Her mentor Charu was constantly in communication with her brother-in-law. One night after nine, Charu got a call to meet the leaders of their temple. She went and asked for some securities on behalf of Kamal which were denied. The court date was set to put her abusive husband into the jail for a long time. He had a few other illegal acts in the police file.

On the day of the hearing Charu was in lawyer’s office with Kamal. A coworker and I were waiting at the courthouse. Two men came. The older one was wearing his white ethnic garb and turban, while the other one wore blue jacket and jeans and a ‘chip on his shoulder.’ They inquired with us about the same judge. We had time to measure him up. Charu had to come alone because she could not convince Kamal to come to the court. Eventually, Bal was put in the jail. He kept on requesting to see Kamal.
Now what? She had no possibilities to support herself. With three small children she was in the shelter since eight months. Bal was home after spending three months in the jail. Her sister-in-law was asking her to come back. She was saying, “Bal has changed after the jail experience. Everything will be all right.” All of us believed that she will suffer same way. So she was quiet about her thoughts of moving back. She wanted to apply for Citizenship. That was Friday I went to pick her up to go to submit the forms. She said, “Oh, I forgot.” –very unusual! She got ready and we were on our way. All of a sudden she said, “That is my husband’s van. Please turn around. I don’t want to go.” Charu went to visit her on Sunday.

Monday morning her caseworker called to say, “Kamal has packed her things and about to be picked up by her sister-in-law.” Charu talked to Kamal, “This is not a right decision but any time you need help, we are here. Take care.” The emotional voice responded, “Thank you auntie, I will never forget.”

We did not hear from her for a couple of weeks. Charu called and she talked with her meekly. She asked her to come and collect her jewelry. She came with her niece. Kamal looked weary and dull. Without looking into Charu’s eyes she answered some questions, collected her things and left. Two concerned eyes followed her as far as they can.

Within two months we heard, “She is back in the shelter.” Bal was good for a few days but again abuse and control started. In her desperate condition she came up with a plan to escape from him.

Kamal told her husband when he was in good mood. “Why don’t you take me to the District Attorney’s office so I can take back the complaint against you.” The next day whole family piled into the car, she carried a heavy diaper bag. At the office she went inside with the children and the bag. He waited outside. Kamal did not have to explain much to the attorney because she was handling her case since last several months. Instead of Kamal, an officer showed up at the gate and Bal realizing the situation, drove away in his car.

We arranged for her trip to India. Charu kept on receiving her calls from India periodically. She was in good spirit and had not given up the desire to come back to USA and earn dollars.

Epilog: Almost two years are passed. Her ex keeps on asking her to come back but she is not afraid of him anymore. She calls from NewYork, “Auntie! I am staying with a kind Punjabi family and working in their store. After six months my mother will bring the children here and she will help me to care for them while I work.”

We wish her well with a smile.

કમલ….એક સત્યકથા સરયૂ પરીખ

હું એ દિવસે કમલજીત કૌરને મળવા જતી હતી. કમલ, ઘરનાં ત્રાસથી બચવા, સ્ત્રી આશ્રય ગૃહમાં રહેવા આવી હતી. એ મને દ્વાર પાસે મળી. સાદા સલવાર-કમીઝ પહેરેલા હતા, પણ એને જોતા જ મને થયું, “જાણે કોઈ ફીલ્મની અભિનેત્રી અહીં સામાન્ય પાત્ર ભજવવા આવી છે.” હું એને અંગ્રેજી શીખવવા અને દુખાયેલી લાગણીને સાંત્વના આપવા આવી હતી. એ પેન અને કાગળ લઈને તૈયાર હતી પણ પહેલી રૂકાવટ એ આવી કે એને હિન્દી ખાસ નહોતુ આવડતુ અને મને પંજાબી નહોતુ આવડતુ. ત્રણ ભાષાના વર્તુળમાં અમે હસીને લાંબા પ્રવાસની શરુઆત કરી. સૌથી મજાની વાત એ હતી કે મારા સહ કાર્યકર અને કમલના મુખ્ય મદદગાર ચારુશી, આફ્રીકામાં રહેલા હોવાથી ગુજરાતી હિન્દી ભેળવીને બોલતા. પણ થોડા પરિચયમાં જ ચારૂશી કમલના વિશ્વાસુ ‘આન્ટી’ હંમેશને માટે બની ગયેલા.

ચારુશીએ, અમારા ઘરત્રાસથી બચવા મથતી એશીયન સ્ત્રીઓને મદદ કરતી સંસ્થાની બેઠકમાં, કમલજીતની કહાણી બે દિવસ પહેલા કહી સંભળાવી હતી. કમલ પંજાબના ગામમાં સારા ઘરમાં ઉછરેલી. દેખાવડી હોવાથી સારો વર મળી જશે એ કલ્પનામાં ભણતર પર ઓછુ ધ્યાન આપેલ. ચોવીશ વર્ષની ઉંમર થઈ જતાં ઘરમાં બધાને ચિંતા થવા લાગેલી. એમાં અમેરિકાથી માગું આવ્યુ. ઉમેદવાર ખાસ ભણેલો નથી, ભાઈના ધંધામાં નોકરી કરે છે. કમલને ઠીક ન લાગ્યો, છતાં પણ “અમેરિકા જવા મળશે અને ત્યાં તો બધા પૈસાદાર હોય…ના પાડવાની શક્યતા જ નથી.” વગેરે સમજાવટ સાથે બલખાર સિંઘ સાથે ધામધુમથી લગ્ન લેવાયા.

કમલના સંસારની શરુઆત એક એપાર્ટમેન્ટમાં પતિ, જેઠ-જેઠાણી અને તેના ત્રણ બાળકો સાથે, ટેક્સાસ, યુ.સ.એ.માં થઈ. કુટુંબી જનો સાથે રહેવામાં એને જરાય વાંધો નહોતો પણ પતિની કનડગત સમય સાથે વધતી રહી. પહેલા ત્રણ વર્ષમાં બે દીકરીઓની માતા બની ગઈ. એના હસમુખા સ્વભાવથી બને તેટલી વ્યથા છુપાવતી. સાથે જેઠની તેર વર્ષની દીકરી પાસે નવુ શીખી રહી હતી. ફોન પર વાતચિત, ૯૧૧ નંબર થી કેવી રીતે મદદ મેળવવી અને ખરીદી કરવી વગેરે, જાણી લીધેલ.

જેઠના નવા મોટા બંગલામાં બધાં રહેવા ગયા. અમેરિકામાં આવ્યે અને ગ્રીન કાર્ડ મળ્યે લગભગ સાડાચાર વર્ષ થયા હતાં અને ત્રીજા બાળકની મા બનવાની હતી. એના શરીર પર નીશાનીઓ બલખારના જુલમની ચાડીઓ ખાતી પણ કોણ બચાવે? જેઠ-જેઠાણીની સલાહ એ જડ અને વિફરેલ બલખારને અસર નહોતી કરતી. ઘણા કુટુંબોમાં સ્ત્રીઓને ધણી ગમે તે રીતે રાખી શકે એ સ્વાભાવિક રીતે સ્વીકાર્ય હોય છે. તેથી ઘણી ગેરવર્તન તરફ આંખ આડા કાન કરવામાં આવતા. જેઠનુ ગુરુદ્વારામાં નામ મોટું છતાં ય, મુખ્ય વ્યક્તિને કાને કમલ પર થતાં જુલમની વાત આવતા બલખારને ચેતવણી આપી હતી.

પુત્ર જન્મનો આનંદ લાંબો ન ટક્યો. દીકરો હજી બે મહિનાનો જ હતો અને એ રવિવારની બપોરે ઘરમાં કમલ, બલખાર અને બાળકો જ હતા. જરા પીધેલ બલખારે કમલ પર જબરજસ્તી આદરી. કમલના વિરોધ પર એને મારી અને પોતાનુ ધાર્યુ કરી ઉંઘી ગયો. કમલ મ્હાણ ઉભી થઈ અને રડતાં બાળકોના અવાજને જોરે હિંમત એકઠી કરી ફોન ઉઠાવી બારણાં બહાર જઈ ૯૧૧ નંબર જોડ્યો. પોલીસની રાહ જોતી ધ્રુજતી બારણાં પાસે ઉભી રહી. પોલીસના રક્ષણ નીચે ત્રણે બાળકોને લઈને ઘરની બહાર નીકળી ગઈ. એની પરિસ્થિતિ વિષે તપાસ લખાણ કરતા રાતના આઠેક વાગ્યાનુ અંધારુ થઈ ગયું. એને કહેવામાં આવ્યુ કે, ‘તને “શેલ્ટર”માં લઈ જશે.’ એને અનેક પ્રશ્નો સતાવે, “શું જગ્યા હશે?” લાંબો અંધારો રસ્તો જાણે ખુટતો જ નહોતો. ત્રણે બાળકોને પકડીને મોટી આંખોથી, “ક્યાં લઈ જાય છે?” એનો તાગ કાઢવાનો વ્યાકુળતાથી પ્રયત્ન કરતી રહી. અંતે શાંત જગ્યામાં, નામ નિશાન વગરના મકાનમાં બે ચાર લાલ બટન દબાવી, બે બારણા પાર કરી કમલને બાળકો સાથે અંદર લઈ ગયા. બે બહેનોએ એને હસીને અંદર બોલાવી ત્યારે એણે ફરી શ્વાસ લીધો અને આંખોમાં આંસુના મોતી ચમક્યા. રાત સરખી વ્યવસ્થા સાથે પસાર થઈ ગઈ પણ ભાંગીતુટી અંગ્રેજીથી હકિકત જાણવી ત્યાંનાં કર્મચારીઓ માટે અશક્ય હતુ. સવારમાં અમારી સંસ્થા પર ફોન આવ્યો અને ચારુશી મદદ માટે પંહોચી ગયા. પોતાના દેશના પ્રેમાળ અને હોંશિયાર બહેન પાંસે એણે વિશ્વાસથી વાત કરી. પોલીસ અમલદારને સાથે લઈ જઈ કમલનો જરૂરી સામાન અને ઘરેણાં એના ઘેરથી લઈ આવ્યા.
કમલ શાકાહારી હતી અને એની બીજી ખાસ જરૂરિયાતો સ્નેહપૂર્વક પુરી પાડવામાં આવી કારણકે દરેક સાથે એનો વ્યવહાર પ્રેમાળ હતો. ચારુશી લગભગ દરેક વખતે અને હું ક્યારેક, એને માટે પરોઠા વગેરે બનાવીને લઈ જતાં.

અમારો મુલાકાતનો સમય આંસુ અને હાસ્યથી તરબતર હતો. એક દિવસ એના પતિએ કરેલી ક્રૂર મશ્કરીની વાત કહેલી. એમના ઘરમા એક જુની તલવાર હતી. કમલ પોતાના અને જેઠના બાળકો સાથે બહારના રૂમમાં હતી ત્યાં ઓચિંતા જ બલખાર તલવાર લઈને કમલ પાછળ આવ્યો. એનો ઈરાદો ખબર ન પડતા, કમલ દોડી પણ એને પકડી ટેબલ પર નમાવી તલવાર ગળા પાસે ધરી. કમલ કહે, “મને થયું કે મને મારી નાખશે!” બાળકો બુમો પાડતા હતા. અંતે છોડી, કમલની માનહાનિ પર હસતો હસતો જતો રહ્યો.

કમલને મેં પૈસાના સિક્કાઓનો બરાબર પરિચય કરાવ્યો કારણ એને પૈસા આપવામાં નહોતા આવતા. એ ખરીદી કરવા ઘરનાની સાથે જાય ત્યારે સારી પર્સ લઈને જતી. એક દિવસ શોપીંગ કાર્ટમાંથી કોઈ પર્સ ઉપાડી ગયું. આસપાસના લોકો ગભરાયા પણ કમલ, “બીચારાને એક ડાયપર સિવાય કશુ નહીં મળે,” એ વિચારથી હસવા માંડી.

આશ્રયગૃહમાં આવ્યાને ત્રણ અઠવાડીયામાં જ અરધી રાતે એના દીકરાની તબિયત બગડતાં એક કર્મચારી સાથે બાળકને હોસ્પીટલ લઈ ગઈ અને સ્વસ્થતાપૂર્વક પરિસ્થિતિ સંભાળી. સંસ્થાના ત્રસ્ત સભ્યોના ખર્ચની વ્યવસ્થા ગવર્નમેન્ટની મદદ અને સંસ્થાના ભંડોળથી થતી હોય છે. આશ્રયગૃહમાં રહેવાના સમયની પાબંધી હોય છે પણ કમલ માટે બધાને વિશિષ્ટ સહાનુભૂતિ હતી. તે પહેલા આઠ મહિના અને પછી બે મહિના રહી. જન્મદિવસો અને દિવાળી અજનબી પણ સહાનુભૂતિવાળા લોકો વચ્ચે ઉજવાયા.

જેઠાણી ફોન પર એને પાછી આવી જવા સમજાવતી કારણકે ઘરની આબરૂનો સવાલ હતો. કમલના જેઠ અને ગુરુદ્વારાના મુખ્ય માણસો સાથે વાટાઘાટ કરી કમલને પાછી વ્યવસ્થિત જીવનમાં ગોઠવવા, અરે! રાતના દસ વાગે મળવા અને ચર્ચા કરવા બોલાવે તો પણ જઈને, સુલેહ કરાવવા માટે ઘણા પ્રયત્નો કર્યા. આ બાજુ સરકારી વકીલની મદદથી કમલ અને બાળકોની સલામતીની તકેદારી લેવાતી હોવા છતાં પણ કમલની બીક ઓછી નહોતી થતી. કામ માટે હું બહાર લઈ જાઉં ત્યારે સતત ચારે બાજુ જોતી રહે અને જરા પણ પતિની કાર જેવી કાર દેખાતા મોં છુપાવી દેતી.

કોર્ટના દિવસે અમે બે સહકાર્યકરો ચારૂશી અને કમલની રાહ જોતા ઉભા હતાં. ત્યાં બે ભાઈઓ એ જ જજ વિષે અમને હિંદુસ્તાની જાણી પૃચ્છા કરતા હતાં. અમને ખબર પડી ગઈ કે શીખ પાઘડીમાં મોટો ભાઈ અને જીન્સના પેન્ટ અને જેકેટમાં હીરો!, બલખાર છે. ચારુશી એકલા આવ્યા કારણ કે કમલ વકીલની ઓફીસ છોડી કોર્ટમાં આવવા તૈયાર જ ન થઈ. બલખારને બીજી પણ અમુક કાનૂની મુશ્કેલીઓ
પોલીસ રેકોર્ડમાં હતી. એને જેલની સજા થઈ.

પણ હવે શુ? એના તરફથી કમલને પૈસા નહોતા મળવાના. પોતે નોકરી કરી શકે એવી કેળવણી નહોતી.
ત્રણ મહિનામાં બલખારને ભાઈ જેલમાંથી ઘેર લઈ આવ્યો હતો. કમલની જેઠાણી કહેતી રહેતી, “તું પાછી આવી જા. બાલ જેલની હવા ખાઈને બદલાયો છે.” અમને એ બાબત વિશ્વાસ નહોતો તેથી અમે કમલને પાછા ન જવાની સલાહ આપી. ત્યાર પછી એ બાબત અમારી સાથે વાત નહોતી કરતી. પાછા ભારત જ્તાં પહેલા અમેરિકામાં સીટીઝનશીપ માટે અરજી કરાવી દેવાનુ નક્કી કર્યુ.  આ બધો ખર્ચ અમારી સંસ્થા અને શેલ્ટર પર નિર્ભર હતો. શુક્રવારે નક્કી કરેલા સમયે હું કમલને લેવા ગઈ. મને જોઈને કહે, “અરે! હું ભુલી ગઈ.” મને માન્યામાં ન આવ્યુ. અમે તૈયાર કરેલ અરજી વગેરે લઈને નીકળ્યા. આગળ જતાં ગભરાઈને બોલી, “મારા પતિની કાર નજીકમાં છે. મારે ક્યાંય નથી જઉં, પાછા ફરીએ.” મને ખબર ન પડી કે એને અરજી કેમ નહોતી કરવી!

રવિવારે ચારુશી એને મળવા ગઈ ત્યારે કમલ જરા શાંત લાગી. સોમવારે સવારમાં આશ્રયગૃહમાંથી ફોન આવ્યો, “કમલ સામાન બાંધી, જવા તૈયાર થઇ ગઈ છે અને એના જેઠાણી લેવા આવી રહ્યા છે.” હવે તો “સંભાળીને રહેજે. પ્રભુ રક્ષા કરે.” એ કહેવા સિવાય બીજી કોઈ સલાહનો અર્થ નહોતો. બે અઠવાડીએ ચારુશી પર ફોન આવ્યો ત્યારે થોડી વાતચીત પછી કહ્યું કે, “આવીને તારા ઘરેણાં લઈ જજે.”  દિવસો પછી જેઠની દીકરી સાથે આવી. એને જોઈ ચારુશીની આંખ ભીની થઈ ગઈ. કરમાયેલી અને થાકેલી લાગતી કમલ નજર મિલાવ્યા વગર જવાબ આપતી હતી. ચિંતિત નજર એને જતી જોઈ રહી.

સમાચાર આવ્યા, “કમલ આશ્રયગૃહમાં પાછી આવી ગઈ છે.” હજી તો બે મહિના પણ પૂરા નહોતા થયા અને બલખાર કાયદાથી બંધાયેલો હતો તો પણ મારજૂડ કરી બેસતો. દિવસે દિવસે હેરાનગતિ વધવા માંડી. હવે એણે હોંશિયારીથી રસ્તો કાઢવાનુ વિચાર્યુ. એક દિવસ એ ખુશ હતો ત્યારે કમલ કહે, “તું મને વકીલની ઓફીસમાં લઈ જાય તો તારા સામેની ફરિયાદ પાછી ખેંચી લઈએ.” બલખાર તૈયાર થઈ ગયો. કમલ ત્રણે બાળકો અને ભારે ડાયપરબેગ લઈને વકીલની ઓફીસમાં ગઈ અને બલખાર બહાર કારમાં રાહ જોતો બેઠો.  વકીલ મહિનાઓથી કમલનો કેઈસ સંભાળતી હતી તેથી પરિસ્થિતિ સમજતાં એને જરાય વાર ન લાગી. કમલને બદલે પોલીસ ઓફીસરને બહાર આવતો જોતાં એ પલાયન થઈ ગયો.

કમલ અને બાળકોને ભારત મોકલવા માટે કોઈ ઉદાર માણસોની મદદ મેળવી ટીકીટની વ્યવસ્થા કરાવી આપી. એને પરદેશમાં પોતાના સ્વજનો આપે એનાં કરતાં પણ વધારે મદદ, સંભાળ અને સહાનુભૂતિ મળ્યા. ભારત ગયા પછી પણ એની અમેરિકા આવવાની અને ડોલર કમાવાની ઈચ્છા કાયમ હતી.

લગભગ બે વર્ષ પછી ન્યુ યોર્કથી કમલનો ફોન આવ્યો કે, “આન્ટી, હું અંહી એક સારા પંજાબી કુટુંબની મદદથી રહુ છુ અને એમના સ્ટોરમાં કામ કરું છું. થોડા સમય પછી મારા મમ્મી બાળકો સાથે આવશે અને મારી સાથે રહેશે.” એક સંતોષસભર પ્રસન્નતા સાથે અમે કમલને શુભેચ્છા પાઠવી.


ઝંખવાયેલો   ચાંદ ને  સાથે    સૂની ત્રણ તારલીઓ
ત્રસ્ત આજ આકાશ ને સરતી  ઝરઝાંખી વાદળીઓ

કળી   હતી  એ ક્યાંયે,   આવી  દૂર દેશ   ખીલવાને
અબુધ   ઝાલિમ  માળી   ફેંકે    શર  કંટક ઝીલવાને

અધરો   બંધ  કરે   ને ખોલે,   કઈ   ભાષામાં   બોલે?
કેમ   કરીને   અણજાણ્યામાં   ઘરની સાંકળ    ખોલે?

કથની  અશ્રુ    દ્વારે   દોડે   ચિંતિત    ચિત્ત  ચકરાવે
દુધપીતા   રડતાં    બાળકને   કેમ   કરી   સમજાવે?

હાલ   જિગરની   ફાટી   ચાદર   ધીરજથી    સંભાળે
નૈન    હસીને   સંવેદનશીલ   પ્રેમની   ભાષા  બોલે


Hug Him…..

Hug Him….

A teenage son does not need to go too far to declare his double-dare policy.  Just his father’s presence is sufficient.  As usual, his dad and I took him for school clothes shopping. He was leading us through the maze of racks of weird clothes. Whenever we made a suggestion, he did not even bother to shake his head in response. Finally, he picked out a pair of pink shorts with flowers on it and some similar outfits. I was just smiling at his choices, but his father was in shock. He went on expressing his opinion as strongly as he could but finally shook his head and walked out of the shop.

On our way home, his father said, “How could you select such strange clothes and pay so much money?” The lecture did not seem to reach its intended target, so he told me, “From now on I will not take him shopping – you handle it.”

If not every day, but every week for sure, there were one or two disagreements between father and son.
“Why do you have to buy ninety-dollar shoes when I am wearing these perfectly fine shoes for fifteen dollars?” Dad would ask.  A good teenager’s law: you do not have to respond to any question.

When he went to his Dad for financial advice, there was sweet harmony. He trusted his father’s judgment to secure his financial future in his middle and high school era. He came up with an idea and requested his father to invest in Nike’s stocks for him. The profit from that investment made the rest of his teenage years a breeze.

He announced at the dinner table one evening, “I am going to buy tickets for upcoming NBA basketball games.”  We were aware of his loyal craze for the Lakers and basketball.

“How much do they cost?”

“Oh! I will buy them with my money.”

“How much?”

“Maybe eight hundred bucks.”

“You have only a thousand dollars. Get ready to work after school.”



That explanation sent him looking for some free tickets. He went to see a game with a friend and his father. After the game, he somehow sneaked back into the stadium because he was determined to see his favorite team. But his ride was gone when he came out. It was close to eleven o’clock. He was smart enough to go to the guard and called home. He said, “I cannot find my friend. Please, come and get me.” His father was benevolent until he heard about the cause of his detour.

He was very generous about giving gifts, especially to his sister. He surprised her with a Boom box on her sixteenth birthday. With a belief in quality, his selections were always at high-end prices. We used to tease him that in the store the expensive things wave at him, “Come and buy me!” Many times this teenager thought that the world had started with him, and that attitude was enough to annoy his father. An argument, followed by a few days of the cold shoulder, would remind him that he is not as smart as he thinks. Then a small piece of paper with a few apologetic lines on it would exchange hands and father would treasure that small piece of paper forever.

He convinced his father to buy the car of his choice with all the trimmings. His father always reminded him, “On Father’s Day, I had to buy this car for my son.”

One night, the teenager, his sister, and her friend had gone out for dinner.  Around ten o’clock we got a call. Our daughter said, “On our way home, brother was driving. There has been a horrible accident. We are okay, but my friend is seriously injured and I am with her at the hospital. He is at a near-by gas station, finishing up with the police.” We both hurriedly went to the location of the accident. The car was towed away and everything was quiet. He was standing near the door of the store all alone. I was sitting in the passenger seat. I was not in tune with his lonely feelings and expected him to come and sit in the car.

From the driver’s seat, his father was looking at him with moist eyes and I heard his warm voice tell me, “Go and give him a hug.”

The depth of this love connection is immeasurable.

Youth is a beautiful time, and it spirals between three facets of a teen’s life: Love, Rebellion and Freedom.  In this relationship, I saw love prevail every time.



Previous Older Entries

%d bloggers like this: